ЕУ даде зелено светло за одгледување генетски уредени култури

Претставниците на ЕУ поддржаа нови правила за растенија добиени со методи на уредување на гените, отворајќи го патот за култури кои се поотпорни на болести и екстремни временски услови.

Европскиот парламент во среда поддржа предлог за регулирање на таканаречените нови геномски техники (НГТ), или методи за облагородување на растенијата кои им помагаат подобро да издржат екстремни временски услови и болести.

Новата регулаторна рамка означува значителна промена во претходно рестриктивниот пристап на ЕУ кон генетските модификации и значително го поедноставува одобрувањето на растенија добиени со уредување на гените.

Уредување на гените се разликува од традиционалната генетската модификација по тоа што го имитира природниот процес на облагородување на растенијата, односно ја менува постоечката ДНК и не вклучува воведување на ДНК од други видови, како што е случајот со класичните генетски модифицирани организми (ГМО). Примери за такви техники вклучуваат свињи отпорни на репродуктивен и респираторен синдром, банани кои побавно потемнуваат по сечењето и сорти ориз кои се поотпорни на климатските промени.

Патот до одобрување на новите геномски техники беше долг, а повеќето од одредбите на новото законодавство ќе стапат во сила дури по 24-месечен транзициски период, односно во средината на 2028 година. Европската комисија презентираше предлог уште во 2023 година, додека Европската агенција за безбедност на храната (EFSA) почна да ги проучува овие методи уште во 2012 година.

И други земји, вклучително и Швајцарија, разгледуваат слични чекори, додека ова прашање стана една од регулаторните разлики меѓу Европската Унија и Обединетото Кралство по Брегзит. Обединетото Кралство веќе воведе свои правила, а Кина одобри сорти пченица и пченка добиени преку методи за уредување на гени во 2024 година.

Новите правила би им користеле на произведувачите на семиња како „Баер“ (Bayer) и „Кортева“ (Corteva), но и на бројните стартапи во секторот на земјоделска биотехнологија.

Едно од најспорните прашања за време на преговорите се однесуваше на патентите. Европскиот парламент првично се залагаше за ограничување на заштитата на патентите, предупредувајќи дека премногу широките патенти би можеле дополнително да ја зајакнат позицијата на големите компании за семе и да ги стават земјоделците во неповолна положба. Сепак, оваа одредба не влезе во конечниот текст на законодавството.