Во банките чуваме рекордни 10,7 милијарди евра иако инфлацијата ги „јаде“ каматите

Вкупните депозити во Македонија заклучно со декември 2025 година достигнаа 661,2 милијарди денари (10,7 милијарди евра) што е зголемување за 10,1 проценти во однос на истиот месец претходната година и убедлив рекорд. Со тоа продолжува повеќегодишниот тренд на континуиран раст на депозитите кај македонските банки кој главно е поттикнат од штедењето на домаќинставата. Индикативно е дека штедењето во изминатиов период расте и покрај разгорената инфлација која беше и сѐ уште е повисока отколку каматите на депозитите, поради што се обезвреднува приносот на штедачите. Анализиравме кои се причините зад ваквите трендови и дали граѓаните можат преку пласман на своите пари во други финансиски инсутрументи да заработат повеќе отколку преку банкарските депозити.

Двоцифрен раст на депозитите - редовен тренд во Македонија, реткост во Европа

Податоците на Народната банка покажуваат дека вкупните депозити на домаќинствата, во декември минатата година се повисоки за 3,6 проценти на месечна основа. Притоа, промената речиси во целост се должи на растот на депозитните пари, при помал раст и на краткорочните депозити, додека долгорочните депозити забележаа намалување. Анализирано на годишна основа, растот изнесува 12,1 проценти и во најголем дел е резултат на зголемувањето на депозитните пари, долгорочните депозити во денари и на краткорочните депозити во странска валута. 

Истовремено, депозитите на корпоративниот сектор, во декември, се зголемени за шест проценти на месечна основа, главно под влијание на растот на краткорочните депозити во странска валута и депозитните пари, при помал раст и на краткорочните и долгорочните депозити во денари, а во услови на пад на долгорочните депозити во странска валута.

Во споредба со декември минатата година, растот од 6,5 проценти се должи на повисоките депозитни пари и краткорочните депозити, а во помала мера и на долгорочните депозити во денари, додека долгорочните депозити во странска валута забележаа намалување.

Забележливо е дека во Македонија многу често има месеци со двоцифрен годишен раст на депозитите на населението, што е вистинска реткост во европските земји. Всушност, податоците на Европската централна банка покажуваат дека во еврозоната речиси и да нема месец во кој годишниот раст на депозитите на населението надминал четири проценти.

Висока доверба во банкарскиот систем  

Александар Матраковски, лиценциран инвестициски агент во „ВФП Фонд Менаџмент“ вели дека трендот на раст на штедните влогови на населението во македонските банки и покрај високата инфлација која реално ја намалува вредноста на заштедите, првенствено се должи на високата доверба на граѓаните во стабилноста на банкарскиот систем и на перцепцијата дека депозитите се најбезбедна форма за чување на средствата.

„Во услови на економска и геополитичка неизвесност, штедењето во банка се доживува како ‚сигурно место‘, иако реалните (нето) каматни приноси се негативни“, вели Матраковски.

Според него, меѓу причините за овој тренд е тоа што алтернативните форми на инвестирање, како домашниот пазар на капитал или инвестициските фондови, сѐ уште не се доволно развиени и се помалку прифатени од пошироката јавност.

„Традиционалната култура на штедење и претпазливото финансиско однесување на домаќинствата исто така имаат значајна улога. Конечно, иако каматните стапки се релативно ниски, тие сепак обезбедуваат одреден номинален принос, што ги прави депозитите поповолна опција во споредба со држење готовина“, смета Матраковски.

Има многу поисплатливи финансиски инструменти, но...  

На прашањето кои финансиски инструменти во моментов се поисплатливи отколку депозитите во банките, тој вели дека во услови на висока инфлација и ниски каматни стапки на депозитите, постојат повеќе финансиски инструменти кои можат да понудат повисок принос од класичното банкарско штедење. Матраковски посочува дека државните и корпоративните обврзници, вклучувајќи ги и т.н. граѓански обврзници често обезбедуваат повисока фиксна каматна стапка и релативно умерен ризик.

 

Тој додава дека инвестициските фондови, особено обврзничките и акциските, овозможуваат диверзификација и потенцијално повисок принос од депозитите, дека паричните фондови претставуваат алтернатива со повисока ликвидност и принос во однос на штедните сметки, со многу мал ризик, како и дека акциите и индексните ЕТФ-ови и историски носат највисоки приноси на долг рок, но се изложени на значителни ценовни осцилации и не се погодни за краткорочно инвестирање.

„Генерално, овие инструменти можат да бидат поисплатливи од депозитите, но бараат подолг инвестициски хоризонт, поголемо финансиско знаење, дисциплина и подготвеност за прифаќање на ризик“, наведува Матраковски.

Александар Матраковски/Извор: Приватна архива

Тој посочи и пример за споредба на разликите во приносите меѓу различни финансиски инструменти.

„Ако македонски граѓанин во 2023 година вложел 1.000 евра во банкарски депозит со просечна каматна стапка од околу 3 проценти, денес би имал околу 1.090 евра. Во реалноста, со просечна инфлација од околу 5,6 проценти (согласно податоците од НБРМ и Државниот завод за статистика, во 2023 година инфлацијата била 9,4 проценти, во 2024 година била 3,5 проценти, во 2025 година била 4,1 проценти), вредноста на тие средства е пониска отколку на почетокот. Наспроти тоа, истата сума вложена во акциски инвестициски фонд со просечен годишен принос од 7 проценти би пораснала на околу 1.225 евра, што освен што ја зачувува, во одредени случаи и ја зголемува реалната вредност на капиталот“, вели Матраковски.