Новиот шеф на Фед под двоен притисок - Трамп или Волстрит?

Само три недели по преземањето на функцијата, претседателот на Федералните резерви (Фед), Кевин Ворш, веќе се соочува со невообичаено тежок тест во кој влоговите се исклучително високи.

Инфлацијата се враќа со полна сила и расте со најбрзо темпо во последните три години. Меѓу креаторите на политиките во централната банка растат несогласувањата. Инвеститорите, пак, ги распродаваат американските државни обврзници и масовно се обложуваат дека Фед ќе мора да почне да ги зголемува каматните стапки до декември, пркосејќи му на повикот на претседателот Доналд Трамп да ги намали.

Од самиот исход на овонеделниот состанок на Фед за монетарната политика малку што зависи. Се очекува банката да ја задржи својата референтна стапка стабилна во распон од 3,5 до 3,75 проценти додека чека како шокот од цените на енергентите предизвикан од војната со Иран ќе се одрази врз економијата, дури и земајќи го предвид привремениот договор за прекин на конфликтот.

Меѓутоа, првата прес-конференција на Ворш - како и соопштението и прогнозите на Фед по состанокот  - внимателно ќе бидат анализирани во потрага по индиции за тоа што следува.

Ако пораката биде уверлива - дека Фед е подготвен повторно да се врати во режим на борба против инфлацијата - Волстрит веројатно ќе биде смирен во однос на посветеноста на Ворш за зачувување на политичката независност на банката. Ако потфрли, тоа ќе ги потресе пазарите кои веќе стравуваат дека тој би можел да го загрози кредибилитетот на Фед со попуштање пред Белата куќа.

„Ова едноставно е исклучително тешка позиција за него, како и да се сврти работата“, рече Џејмс Клаус, економист во Институтот Андерсен и поранешен заменик-директор на одделот за монетарни прашања на Фед.

На новиот шеф на Фед никогаш не му е лесно, а некои, како Алан Гринспен или Бен Бернанке, се соочија со значајни предизвици набргу по преземањето на функцијата.

Сепак, во случајот на Ворш, непосредниот судир меѓу приоритетите на Белата куќа и насоката на економијата е особено напнат. Напнатоста на Волстрит дополнително ја засилија прашањата за ставовите на Ворш, како и пошироките перспективи комплицирани од војната и инвестицискиот бум во вештачката интелигенција, што дополнително ја поттикнува и онака изненадувачки отпорната економија.

Ворш беше непоколеблив „јастреб“ (застапник на строга монетарна политика) за време на неговиот мандат како гувернер на Фед меѓу 2006 и 2011 година, кога колапсот на пазарот на недвижности ги турна САД во длабока рецесија.

Но во годините што следуваа тој се претвори во жесток критичар на централната банка и минатата година ѝ забележа што продолжува да прогнозира повисока инфлација, велејќи дека вештачката интелигенција ќе поттикне „значајна дезинфлаторна сила“ преку зголемување на продуктивноста. Молкот на Ворш откако минатиот месец положи заклетва - што не е невообичаено за нов претседател кој сè уште се снаоѓа  - дополнително ја комплицира сликата.

„Тој веќе многу долго време јавно не се изјаснил за монетарната политика“, рече Ед Ал-Хусаини, портфолио-менаџер во КТ (Columbia Threadneedle) во Њујорк. „Затоа сите ние, всушност, 'гатаме' што се случува во главата на Ворш кога станува збор за монетарната политика.“

Освен тоа, економските движења брзо се променија откако војната на Трамп со Иран ги зголеми цените на нафтата. Како што компаниите бележат раст на трошоците, тие ги префрлаат врз потрошувачите преку повисоки цени, што придонесува за инфлацијата која веќе изминатите пет години остана заглавена над целта на Фед од два процента. Во мај, индексот на потрошувачките цени  - широко следена мерка за инфлацијата  - порасна за 4,2 проценти во однос на истиот период минатата година, што е највисоко ниво од април 2023 година.

Тоа нагло ги промени очекувањата на Волстрит. Трговците ги отфрлија некогаш широко распространетите облози дека Фед оваа година ќе продолжи со намалување на стапките и почнаа да се обложуваат на спротивното. Приносите на двегодишните државни обврзници скокнаа над четири проценти, што е над референтната стапка на Фед, додека приносите на 30-годишните обврзници минатиот месец го достигнаа највисокото ниво од 2007 година. Двата тренда беа сфатени како јасни пораки од Волстрит дека каматните стапки мора да растат.

Во понеделникот приносите на државните обврзници паднаа по договорот меѓу САД и Иран, при што приносот на двегодишните обврзници се намали за четири базични поени на 4,04 проценти.

 

Претставниците на Фед се свесни за таа динамика. На последниот состанок во април, многу креатори на монетарната политика предупредија дека веројатно ќе мора да почнат да ги зголемуваат каматните стапки доколку инфлацијата остане висока и сакаа да ја отфрлат наклонетоста кон нивно намалување, покажуваат записниците од тој состанок. Тројца од нив изразиле несогласување бидејќи се спротивставиле на формулацијата во соопштението на Фед.

Иако инвеститорите ги намалија очекувањата за зголемување на стапките по веста за договорот за запирање на војната со Иран, трговците и натаму ги проценуваа шансите за зголемување од четвртина процентен поен до декември на околу 80 проценти.

Во исто време, Ворш ја презема функцијата по невидените напади на администрацијата на Трамп врз централната банка, вклучувајќи го и обидот за разрешување на гувернерката Лиза Кук и кривичната истрага за која Џером Пауел, претходникот на Ворш, изјави дека било одмазда затоа што не ја потчинил монетарната политика на волјата на претседателот.

Кога Трамп го назначи Ворш во одборот, рече дека ја почитува неговата независност. Но Трамп во повеќе наврати остро го напаѓаше Пауел, а овој месец изјави дека Ворш би згрешил доколку ги зголеми стапките, тврдејќи дека Фед наместо тоа треба да ги намали.

„Се надевам дека Кевин Ворш што го гледаме е оној типичен Кевин Ворш кој се бори против инфлацијата и кој беше толку присутен во текот на многу години, бидејќи инфлацијата е превисока“, изјави Елен Мид, професорка по економија на Универзитетот Дјук, која советувала претставници на Фед во текот на својата повеќедецениска кариера во одборот. „Тој мора да направи нешто што ќе покаже дека ја разбира пораката што доаѓа од новите податоци.“

Некои сметаат дека стравувањата оти Ворш би можел да го прокоцка кредибилитетот на Фед за да му удоволи на претседателот се претерани.

„Навистина нема причина да се очекува дека тој едноставно ќе каже: ‘Ги намалуваме каматните стапки затоа што претседателот сака пониски каматни стапки’“, рече Норберт Мишел од Центарот за монетарни и финансиски алтернативи при Институтот Като. „Кевин знае дека работите не функционираат така.“

Сепак, Ворш вети дека ќе спроведе значајни промени во централната банка, што вклучува и блиска соработка со Министерството за финансии. Тој рече дека Фед мора да го промени начинот на кој ја проценува инфлацијата и комуницира со јавноста, а се залагаше и за намалување на огромниот удел на обврзници во сопственост на централната банка  - чекор кој има потенцијал да ги зголеми долгорочните каматни стапки принудувајќи ги пазарите да апсорбираат повеќе обврзници.

Но непосредниот фокус ќе биде на сигналите што Ворш ќе одлучи да ги испрати за тоа во која насока има намера да ја насочи централната банка во следните неколку месеци.

„Вашиот прв состанок засекогаш ќе биде вашиот прв состанок“, вели Џејсон Гранет, главен инвестициски директор во БНЈ (BNY) во Њујорк. „Соопштението, записникот и прес-конференцијата од овој состанок - ќе имаме многу работи за анализирање.“