Дали „евтините пари“ ќе му се удрат од глава на Трамп?

„Јас сум претседател на достапноста. Зборувајте гласно и гордо“, им порача Доналд Трамп на републиканците преку социјалната мрежа Трут сошл. Но нивниот избраник, кој се врати во Белата куќа токму врз основа на острите критики кон економската програма на својот претходник Џо Бајден, во голема мера не го исполни ветувањето за американско златно доба. Федералните резерви, затоа, се наоѓаат на крстосница пред одлуката во среда: понатамошното олабавување на монетарната политика е добра вест за финансиските пазари, но би можело да ја турне американската економија од зоната на златната треска во инфлациона спирала.

Во ова сценарио, критичарите би зборувале „гласно и гордо“, бидејќи тоа би донело пораст на трошоците за живот за работничката класа во Америка, што опасно би ја намалило поддршката за Трамп во чувствителната атмосфера и периодот пред меѓуизборите.

По стапките на Бајден

Речиси една година од мандатот на Трамп 2.0, инфлацијата е висока како и на денот кога ги презеде клучевите од Белата куќа. Највисоките царини уште од Големата депресија го поскапеа животот на просечниот Американец, а создавањето работни места е забавено, иако растот на БДП се забрза по почетната пауза на средината од годината. Се очекува до крајот на годината да достигне два проценти.

Економското ветување на Трамп наиде на слични пречки како и озлогласената Бајденомика на „заспаниот Џо“, бидејќи Трамп не го поднесува својот претходник. Сепак, во финансискиот сектор растат очекувањата за понатамошно намалување на каматите од ФЕД.

„Поради неодамнешното делумно затворање на владата, одредени макроекономски податоци не беа објавени, што донекаде ја зголемува неизвесноста“, вели Матеј Мази, управител на имот во НЛБ Фондови, додавајќи уште еден аспект на порастот на индексот на страв VIX. Индексот повторно го достигна својот врв на крајот од ноември, за 30 поени повеќе од врвот во април, среде шпекулации и предвидувања дека берзата ја очекува голема корекција поради технолошкиот сектор.

                      

Што велат аналитичарите на „Блумберг Адрија“... „Очекувањата во пресрет на денешната седница на американскиот Фед повторно се искомплицираа поради низа контрадикторни пораки од врвот на институцијата. Иако аналитичарите сега речиси едногласно очекуваат уште едно намалување на каматните стапки, напнатоста меѓу повисоката инфлација и пазарот на труд кој покажува знаци на слабеење ја прави одлуката на Фед особено деликатна. Комуникацијата на Фед повторно го отвора прашањето за вистинскиот тајминг. Пауел во октомври сугерираше дека декемвриското намалување не е извесно, додека дури подоцна изјавите на други функционери ги поместија очекувањата кон понатамошно спуштање на каматите. Пазарите тоа го толкуваат како знак дека Фед реагира со благо задоцнување на слабеењето на пазарот на труд. Може да се каже дека станува збор за класична ситуација „Пауел зад кривата“ (Powel behind the curve), во која претседателот на Фед предоцна го воочил почетокот на забавувањето на пазарот на труд. Прогнозите за 2026 година и понатаму се поделени: повеќето очекуваат ограничен број понатамошни намалувања, додека други предвидуваат поагресивно попуштање ако инфлацијата се стабилизира и потрошувачката ослабне. Руди Лукачиќ, аналитичар на пазари

  

Сепак, и покрај предупредувањата дека монетарната политика е премногу лабава, заедно со трговските бариери, фискалната експанзија и сомнежите дали најскапите технолошки имиња веќе влегле во зона на претерано оптимистички процени – намалувањето на каматите за четвртина поен во среда е речиси сигурно. Мази исто така се сомнева дека проценките на технолошките компании се претерани.

„Најпрофитабилните делови од екосистемот на ВИ технологијата – литографија, напредна логика, меморија, енергетска и дата инфраструктура – претставуваат капитално интензивни сегменти со висока пазарна концентрација и стабилни маржи, што ги оправдува повисоките процени.

 

Клучното прашање за економијата и администрацијата на Трамп е – дали третото последователно намалување ќе се претвори во тренд.

„Веројатноста за намалување на каматите во среда се проценува на околу 93 проценти, со уште две намалувања следната година“, предвидува Мази. Овој остар пресврт на настаните е во голема мера резултат на досегашната комуникација на Фед, која постепено го подготвуваше пазарот за поблаг тон на монетарната политика – заднината на пазарните очекувања е доказ за тоа.

Ако се покаже како тренд, таквиот пристап би можел да отвори инфлациона спирала што ќе ги погоди џебовите на просечниот Американец. Инфлацијата, иако умерена, од 2021 година постојано го надминува целното ниво од два проценти и, заедно со царините, го прави секојдневниот живот поскап за средната и работничката класа.

Трамп исто така сака пониски трошоци за задолжување за да го стимулира станбениот сектор. Тоа го гледа како начин за решавање на пошироката загриженост околу достапноста, односно скапотијата, што ќе биде клучно за меѓуизборите следната година. Сепак, прогнозите се дека инфлацијата во САД во 2026 година ќе биде околу три проценти.

Bloomberg

Дилемата на Трамп

Дилемата дека она што е добро за пазарите не мора нужно да биде добро и за луѓето се одразува во анкетите на јавното мислење. Оценките за економското управување на Трамп се сè полоши. Поддршката паѓа и меѓу неговите републикански приврзаници. Анкетите на „Еј-би-си“, „Ројтерс“ и „Јаху“ откриваат дека приближно 25 проценти од републиканците, односно секој четврти, сметаат дека политиката на претседателот ја влошила економската ситуација. Уште повеќе се разочарани од однесувањето на Трамп во „аферата Епстајн“.

Затоа, одлуката на банкарите што ќе биде донесена во среда има изненадувачка димензија на внатрешната политика. Постојат проценки дека Фед нема само да ја одредува цената на парите денес, туку и идната судбина на републиканската влада. Претстојните меѓуизбори ќе одлучат за составот на целиот Претставнички дом, како и за третина од Сенатот, токму во време кога реалната економија ќе ги почувствува последиците од сегашните одлуки на Фед.

Треба да се спомене и дека Афтин Бен, демократска кандидатка за Конгресот, минатата недела на вонредните избори во Тенеси во центарот на својата кампања ја стави инфлацијата и трошоците за здравствена заштита. Тие прашања ѝ овозможија да освои значително повеќе гласови, во традиционално републиканскиот округ во кој се кандидираше, од било кој нејзин претходник од таа партија.

Мази, сепак, ги потиснува инфлационите ризици, истакнувајќи дека „Соединетите Држави доживуваат значително поголем раст на продуктивноста од повеќето развиени економии“.

„Дигитализацијата и брзото воведување на вештачката интелигенција ја зголемуваат продуктивноста, ги намалуваат трошоците за труд, ја подобруваат профитабилноста на компаниите и делуваат деинфлационо“.

 

Моќта е во хартијата

Политичките импликации од одлуките на оние што ја водат монетарната политика потенцијално се погубни за администрацијата на Трамп. А тоа е ризик што Трамп не е подготвен да го препушти на случајност.

Претседателот постојано се обидува да ја зајакне контролата врз Фед и во него да интегрира лојални луѓе. Сето тоа со цел усогласување на монетарната политика со специфичната економска визија на Трамп.

„Скот Бесент е главниот застапник на Трамп за трансформација на односите меѓу Министерството за финансии и Фед во подинамичен, симбиотски и меѓусебно поддржувачки однос“, изјави Тери Хејнс, повикувајќи се на централната улога на министерот за финансии во изборот на наследникот на Џером Пауел и неговата конвергенција со идејата на Трамп за приближување на фискалната и монетарната политика.

Основачот и аналитичар на агенцијата „Панагеа“ додава: „Бесент е тој што одлучува за трката за наследник на претседателот на Фед, бидејќи старата вашингтонска изрека вели дека оној што ги контролира документите – ја држи и моќта.“

Затоа е парадоксално што наследникот на Пауел - иако избор на Трамп - ќе се соочи со истиот проблем: притисокот на Трамп за стимулирачка монетарна политика, иако макроекономските показатели одат во прилог на рестриктивна.

Томаж Дежелан, предавач и политиколог на Факултетот за општествени науки во Љубљана, предупредува дека тоа ќе значи дека Трамп ќе ја изгуби можноста да ја префрли вината на независни тела како Фед. „Лошите показатели ќе бидат на негова штета, што ќе го принуди да носи сè порадикални одлуки.“

 

„Проклето ништо“

Дежелан повеќепати предупредува дека Трамп е многу чувствителен на очекувањата и на Волстрит и на движењето МАГА, чија јадро се земјоделците. Што ги чека по низата намалувања на каматните стапки – ќе се дознае веќе во среда.

По само две последователни намалувања на каматните стапки и одговорот на кинеската влада на заострувањето на трговијата, земјоделците се соочуваат со последиците од растот на цените и царинската војна. Ги оптоваруваат скапите кредити и високите трошоци за суровини. Затоа Трамп, во настојување да го смири нивното незадоволство, пред неколку дена најави пакет помош од 12 милијарди долари за земјоделците и, истовремено, изврши притисок врз производителите на земјоделска механизација да ги намалат цените на тракторите со укинување на она што го сметаше за непотребни еколошки ограничувања.

„Ќе мора да ги намалат цените затоа што земјоделската опрема стана прескапа, а голема причина за тоа е што подлежи на еколошки барања кои не прават ништо“, рече Трамп, префрлувајќи ја фрустрацијата и вината (што е веќе вообичаено за него) на своите претходници во Белата куќа.