Водата исчезнува, а пазарите допрва учат како да заработуваат од неа

Додека Обединетите нации првпат предупредуваат на влегување во период на глобален воден банкрот, состојба во која слатководните системи се исцрпуваат побрзо отколку што можат да се обноват, инвестициите во водата остануваат речиси невидливи, дури и во рамките на фондовите што се декларираат како одржливи.

Според анализата на „Блумберг интелиџенс“ (Bloomberg Intelligence), само околу два отсто од над 2.500 фонда за одржливост имаат значајна изложеност кон акции поврзани со водата, дефинирана како удел поголем од 15 отсто од портфолиото. Станува збор за фондови од ЕСГ, климатски и сродни категории, кои заедно управуваат со повеќе од 100 милијарди долари средства, при што анализата ги опфаќа и специјализираните водни фондови.

Ваквата недоволна застапеност доаѓа во момент кога недостигот од вода станува еден од клучните фактори што го кочат економскиот раст, од енергетиката и индустријата до центрите за податоци, каде што потрошувачката на вода сè почесто се покажува како физичка граница за понатамошен развој.

Водата како физички и економски ризик

Извештај на Обединетите нации што е објавен неделава предупредува дека три четвртини од светското население, односно околу 6,1 милијарди луѓе, денес живеат во земји со несигурни или критично несигурни резерви од слатка вода. Околу четири милијарди луѓе се соочуваат со сериозен недостиг од вода најмалку еден месец годишно.

Глобално зафаќање на слатка вода низ времето, во кубни метри годишно | Bloomberg

Во одделни делови од светот последиците веќе се видливи. Во Техеран властите неодамна предупредија дека поради недостиг од вода би можело да дојде до евакуација на делови од градот, додека во Турција се уриваат водоносни слоеви поради долготрајно црпење на подземните води. Обединетите нации предупредуваат дека ваквите процеси, откако ќе преминат одредена точка, повеќе не оставаат простор за закрепнување.

Климатските промени ја зголемуваат побарувачката и ја прават понудата понепредвидлива, додека долгогодишното лошо управување, деградацијата на почвата и загадувањето дополнително ја влошуваат состојбата.

Фондови за одржливост и занемарена тема

И покрај растечките физички ризици, анализата на „Блумберг интелиџенс“ покажува дека водата останува маргинална тема во одржливите инвестиции. Само два фонда, „Голдман Сакс“ (Goldman Sachs Global Climate & Environment Equity) и ДВС (DWS Invest SDG Global Equities), имаат повеќе од 15 отсто изложеност кон акции поврзани со водата.

Изложеноста се мери преку преклопување на портфолијата на фондовите со индексот Bloomberg Water Aggregate, кој се потпира на тематската база на податоци на „Блумберг интелиџенс“. Индексот опфаќа 80 акции во три сегменти: водоводни и комунални услуги, технологии и опрема за собирање и преработка на вода, како и инфраструктура и инженерски услуги поврзани со дистрибуцијата и прочистувањето. Ваквиот пристап овозможува попрецизно мерење на реалната тематска изложеност, наместо потпирање на декларативни ЕСГ-ознаки.

Додека водата ја има сè помалку, системите за нејзино собирање и преработка стануваат клучен дел од новата инвестициска приказна.| Bloomberg

Меѓу декларациите и портфолијата

Анализата на „Блумберг интелиџенс“ дополнително покажува дека и меѓу фондовите што директно се претставуваат како водни постојат големи разлики. ЕТФ-овите што ги следат глобалните водни индекси, како оние на „Инвеско“ (Invesco) и „Ајшарс“ (iShares), имаат повеќе од 80 отсто од портфолиото усогласено со водниот индекс на „Блумберг“.

Наспроти тоа, еден воден фонд од понудата на „Робеко“ (Robeco) има помалку од 40 отсто од портфолиото во акции што влегуваат во индексот, што упатува на значително пошироко толкување на темата. Таа разлика, наведува „Блумберг интелиџенс“, ја нагласува потребата инвеститорите да ги анализираат реалните состави на фондовите, а не само нивните називи.

Фондовите со висока изложеност кон водата, односно оние со удел поголем од 15 отсто во акции од водниот индекс на „Блумберг“, забележале повеќе од пет милијарди долари нето-одливи во текот на 2025 година, покажува анализата.

Движењето на капиталот било проследено и со резултатите. По силните приливи во периодот од 2019 до 2021 година, кога водните фондови ги надминуваа регионалните бенчмаркови, трендот се свртел од 2023 година. Берзанските подеми во 2023 и 2024 година беа предводени од технолошки акции со огромна пазарна капитализација, кои во ваквите стратегии често се недоволно застапени, што дополнително ги притисна релативните перформанси.

Околу 6,1 милијарди луѓе живеат во земји со несигурни или критично несигурни резерви од слатка вода| Bloomberg

Меѓу пазарите и реалноста

Извештајот на ОН предупредува дека многу водни системи се трајно оштетени и дека не можат да закрепнат дури ни во години со обилни врнежи. Во исто време, инвестицискиот свет сè уште ја третира водата како споредна тема во рамките на одржливоста, а не како основен ресурс без кој енергетската транзиција, дигитализацијата и земјоделството не можат да функционираат.

Како што водата сè почесто се покажува како пречка за растот, јазот меѓу физичката реалност и инвестициските портфолија станува сè повидлив. Прашањето што се наметнува е дали водата ќе остане занемарена можност или дури во следната фаза на пазарните приспособувања ќе почне да се третира како еден од клучните структурни ризици и извори на долгорочен принос.