Климатската цел за 2040 година им создава главоболка на европските лидери

Топлинскиот бран што ја пустоши Европа ги зајакна аргументите за една од најамбициозните климатски цели што некогаш ги предложи Брисел. Но, многу членки на ЕУ остануваат неубедени.

Европската комисија, извршната власт на блокот, во среда ќе предложи обврзувачко законодавство за намалување на емисиите на стакленички гасови за 90 проценти до 2040 година, како дел од пошироката цел ЕУ да стане климатски неутрална до средината на векот. Овој потег покажува дека блокот е сè уште решен да се бори против глобалното затоплување, но исто така е принуден да понуди разни „паузи“ за да им помогне на земјите-членки да ја исполнат амбициозната цел.

Откако американскиот претседател Доналд Трамп ги повлече САД од историскиот Париски договор по втор пат, притисокот е врз Европа да ја преземе водечката улога. Но, европските лидери се презафатени во исто време - зголемувајќи ги трошоците за одбрана, водејќи трговска војна со Вашингтон и обидувајќи се да ги заштитат традиционалните индустрии кои се притиснати од високите цени на енергијата.

Европската Унија сега се соочува со месеци тешки преговори, а клучните одлуки се на маса.

Цел

Договорот за целта за 2040 година се одложува со месеци, бидејќи комесарот за клима Вопке Хоекстра беше на турнеја низ европските престолнини обидувајќи се да добие поддршка за план за намалување на емисиите за 90 проценти - минимумот што научниците велат дека е неопходен за унијата да ги исполни своите климатски обврски. Хоекстра, исто така, го чекаше исходот од клучните избори во Германија и Полска.

Пораката што ја доби беше јасна: без доволна флексибилност и таканаречени пропратни условикако што се инвестициите во електрични мрежи, тој нема да може да обезбеди мнозинство ниту во Европскиот парламент ниту меѓу земјите-членки во Советот на ЕУ.

„Не гледаме мнозинство ниту во Парламентот ниту во Советот за која било цел за 2040 година без флексибилност“, рече европратеникот Питер Лизе од Европската народна партија, најголемата политичка група во парламентот. „Европа конечно ќе создаде услови овие цели всушност да можат да се постигнат“.

Bloomberg

Решение

Предлогот на Хоекстра се потпира на земјите-членки кои користат поевтини меѓународни јаглеродни кредити, управувани од ОН, за да исполнат околу 3 проценти од целта за 2040 година. Но, сè уште не е јасно како точно би функционирало ова, особено со оглед на тоа што претходниот обид за користење на вакви кредити според Кјото протоколот не успеа.

Според нацрт-предлогот, за разлика од претходните обиди, овие кредити нема да бидат дел од европскиот систем за тргување со емисии и би можеле да се користат само од втората половина на деценијата. Покрај тоа, земјите што нудат вакви кредити ќе мора да имаат свои климатски цели усогласени со Парискиот договор, кој предвидува ограничување на глобалното затоплување на не повеќе од 1,5 степени Целзиусови во споредба со прединдустриските времиња.

Сè уште постојат сомнежи дали ќе има доволно квалитетни кредити на пазарот и колку ќе чинат. Правилата на ОН од Член 6, договорени минатиот ноември, веројатно ќе мора постепено да се укинат пред средината на векот, бидејќи климатската цел на ЕУ за 2050 година не ги дозволува.

Политички пречки

Целта за 2040 година може да стапи во сила само откако ќе биде договорена од сите земји-членки на ЕУ и Европскиот парламент. Веќе постојат тензии околу нивото на амбиција и темпото на договорот.

На самитот на лидерите на ЕУ во Брисел минатата недела, група лидери предводени од францускиот претседател Емануел Макрон ја нагласија важноста декарбонизацијата и конкурентноста да одат рака под рака. Чешкиот премиер Петр Фиала, сепак, целосно го отфрли предлогот за намалување на емисиите за 90 проценти и повика на пореална цел.

Сè што би било потребно е противење од Франција и неколку помали земји за целта за 2040 година да пропадне.

Ситуацијата во Европскиот парламент не е полесна - најголемата политичка група, Европската народна партија (ЕПП), е поделена околу тоа колку решително ЕУ треба да ги оствари своите климатски цели. Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, која доаѓа од таа партија, балансира на тенко јаже обидувајќи се да ја зачува својата центристичка коалиција: социјалистите и либералите бараат таа да остане доследна на зелената агенда, во спротивно би можела да ја изгуби поддршката од двајца клучни сојузници во парламентот.

Меѓународни обврски

Делумно, причината зошто Комисијата сака да ја предложи целта за 2040 година сега е тоа што мора да достави ажуриран план за климата за 2035 година, познат како Национално определен придонес (NDC), до ОН до септември. Два месеци подоцна, светските лидери се собираат во Бразил на COP30 за да разговараат за тоа колку светот е сè уште надвор од вистинскиот пат.

Комисијата планира да ја пресмета таа цел за 2035 година со повлекување линија помеѓу целите за 2030 и 2040 година, што би значело амбиција за намалување на емисиите за приближно 72,5 проценти.

Проблемот е што NDC мора едногласно да биде одобрен од сите 27 членки на ЕУ, па секое застој или несогласување би можело да ја принуди ЕУ да предложи послаба цел - оштетувајќи го угледот на ЕУ како глобален климатски лидер.