Се надминавме со соларите, без батериски паркови нема да имаме бенефит

Во јуни годинава најмногу сме трошеле струја од сонце. Податоците на државната статистика покажуваат дека за првпат производството на електрична енергија во фотонапонските централи се доближи до 40 отсто.

Ова е рекордно месечно производство на соларните панели од почетокот на инвестицискиот циклус, кој почна во 2022 година, во периодот на енергетската криза.

Сепак, рекордното производство на електрична енергија од сонцето не им носи и рекордни профити на инвеститорите. Напротив. Во дневните часови производство нагло расте, а цената паѓа.

„Минатите две години бизнисот со фотонапонски централи се соочи со сериозен предизвик. Во одредени периоди од годината имаше вишок електрична енергија, која немаше каде да ја пласираат, бидејќи во меѓувреме се изградија капацитети со  повеќе од 1 гигават инсталирана моќност во Македонија, но и во другите земји на Балканот“, вели во разговор за „Блумберг Адрија“ Марјан Јовчевски, сопственик на неколку енергетски компании во Штип.

Инсталација на капацитети за складирање треба да биде приоритет

Бумот во фотоволтаици го констатираше и Државниот завод за ревизија неодамна. Во извештајот се наведува дека „во периодот од 2022 до мај 2025 година изградбата на ФЕЦ се одвивала без индикативен план за изградба на капацитети од обновливи извори на енергија, а надлежностите на институциите за постапување по Законот за градење не биле јасно дефинирани, што довело до неусогласено планирање, нееднакво постапување и правна и административна неизвесност за инвеститорите“, констатира ДЗР.

Сепак, според Јовчевски, струја никогаш не може да има премногу, проблем е само нејзиното складирање. Тој вели дека бизнисот со фотонапонските централи е профитабилен и одржлив, особено во топли лета како последново.

Рекордното производство на соларите ги надомести загубите од другите извори на енергија. Нуклеарките или запираа или го намалуваа производството поради недостиг од вода во реките и неможноста за ладење на реакторите. Затоа, фокусот на следниот инвестициски циклус треба да бидат батериските системи за складирање на струјата произведена од фотоволтаиците.

„Многу е битно да напоменам дека фотонапонските централи треба да ги надградиме со батериски складишта во кои ќе може да се складира електричната енергија произведена во часовите кога има сонце и се појавува вишок. На пример, помеѓу 12 и 16 часот произведената енергија ќе ја складираме во батериите, а помеѓу 18 и 22 часот  ќе ја пуштаме во мрежата за да може да се искористи односно потроши. На тој начин правиме два бенефита, едниот е економски и фотонапонските централи стануваат поисплатлив бизнис односно продаваат струја по многу повисока цена, а вториот бенефит што не се оптоварува преносната и дистрибутивна мрежа“, вели Јовчевски.

Марјан Јовчевски/Приватна архива

Потребите за струја допрва ќе растат Во пресрет на зимата, европските складишта со гас се испразнети. Трката по гас ја покачува цената на енергентот што ја на крај ќе влијае и на цената на струјата. Јовчевски вели дека може да се очекува во следните месеци цената на електричната енергија на светските берзи да се зголеми од 20 до 30 отсто по мегават час. Истовремено, растат и потребите за струја. „Се повеќе населението и стопанството користат електрична енергија за греење и ладење, а електричните автомобили се веќе реалност. Автомобилите со внатрешно согорување за многу кратко време ќе станат минато бидејќи фосилните горива освен што загадуваат стануваат и поскапи. Цената по поминат километар со нив е петпати повисока од поминатиот километар со електричен автомобил“, вели Јовчевски.

  

Државата може да гради капацитети за складирање

Сепак, инсталирањето капацитети за складирање оди потешко затоа што процедурите се долги и бавни.

„Министерството за енергетика се обидува да го забрза процесот, но другите институции имам впечаток дека не го следат. Односно времетраењето од иницијатива до реализација трае премногу и инвеститорите се во незавидна положба. Процедурите треба да бидат побрзи за инвеститорите да бидат сигурни дека ќе ја вратат инвестицијата во период од пет до осум години“, вели Јовчевски.

„Блумберг Адрија“ неодамна пишуваше дека процедурите во идеални услови траат најмалку година и половина. Забрзувањето на постапките по примерот на Бугарија не само што ќе ја доближи земјава до енергетска независност туку и ќе ја претвори во извозник на струја.

„Решението е инвестиција во големи батериски паркови, на пример на неколку локации да се инсталираат 1.000 мегават-часа батериски системи за складирање. Условно кажано, на пет локации во државата каде што преносната мрежа е одржлива да се постават по 200 мегават-часа батериски складишта“, вели нашиот соговорник.

Тој вели дека сопственик на овие паркови со батерии може да биде и државата, а инвеститори граѓаните. Тие би можеле да купуваат удели и наместо парите да стојат во банките како депозити со ниска камата, би можеле да заработат многу повеќе преку дивиденда од компанијата.

„Наместо 3-4 отсто годишна камата што ја исплатуваат комерцијалните банки, можат да заработат најмалку 10 отсто годишно од компанијата за складирање струја. Освен тоа, сопственоста ќе можат да им ја остават во наследство на следните генерации, што значи ова е долгорочна инвестиција“, вели Јовчевски.