Нафтениот шок во Ормускиот теснец тежок милијарда барели ќе ја урне побарувачката

Нафтениот шок во Ормускиот теснец сè уште не ја урна побарувачката, бидејќи богатите земји позајмуваат од своите резерви и плаќаат повеќе за да обезбедат снабдување. Но, трговците сега предупредуваат дека доаѓа жестоко прилагодување.

Колку подолго виталниот нафтен коридор останува затворен, толку повеќе потрошувачката ќе мора да се намалува за да се усогласи со понудата што е падната за најмалку 10 отсто, велат трговците. За тоа да се случи, луѓето ќе мора да купуваат помалку — или поради цени што не можат да си ги дозволат, или поради владина интервенција што ќе ја ограничи потрошувачката.

Губење на снабдување од милијарда барели веќе е речиси сигурно — повеќе од двојно над итните резерви што владите ги ослободија кратко по почетокот на конфликтот на крајот на февруари. Заштитните резерви брзо се трошат, што засега ги задржува цените на нафтата под контрола.

Но, со оглед дека затворањето влегува во деветтата недела, уништувањето на побарувачката, кое почна во помалку видливи сектори како петрохемијата во Азија, тивко се шири кон секојдневните пазари ширум светот.

„Уништувањето на побарувачката се случува на места што не се видливи ценовни центри“, изјави Саад Рахим, главен економист во „Трафигура“ (Trafigura Group), на Самитот за суровини на „Фајненшл тајмс“ во Лозана оваа недела.

„Тоа прилагодување веќе се случува, но ако ова продолжи, ќе мора да стане сè поголемо. Се наоѓаме на критична пресвртница.“

Нарушена понуда
Трговците велат дека цените мора да се приспособат за да ја намалат побарувачката како одговор на изгубеното снабдување

Извор: ICE  Futures Europe

Индустриите и пазарите што се најзависни — вклучително петрохемиските постројки во Азија и на Блискиот Исток, како и испораките на течен нафтен гас, клучно гориво за готвење во Индија — први претрпеа удар кога САД и Израел првпат го нападнаа Иран на 28 февруари.

Сега, додека ќор-сокакот меѓу американскиот претседател Доналд Трамп и неговите ирански противници се одолговлекува, влијанието сè повеќе се префрла кон запад — и кон производи што се централни за секојдневниот живот на потрошувачите.

Авиокомпаниите во Европа и САД кратат илјадници летови. Аналитичарите предупредуваат на слабеење на потрошувачката на бензин откако цените достигнаа четири долари за галон во САД, како и на дизелот — што се користи за сè, од камиони до градежна механизација.

Глобалната побарувачка за нафта овој месец е на пат да забележи најголем пад во последните пет години, според Меѓународната агенција за енергија, која ги координираше итните мерки на големите економии за ублажување на шокот во снабдувањето.

Трговскиот гигант „Гунвор“ (Gunvor Group) проценува дека загубата следниот месец може да се удвои на пет милиони барели дневно, односно пет отсто од светската понуда, и заедно со други големи трговци гледа сè поголем ризик од економска рецесија. Други аналитичари и трговци велат дека влијанието веќе достигнало околу четири милиони барели дневно.

Последиците веќе почнуваат да се гледаат. Германија ги преполови прогнозите за економски раст, додека Меѓународниот монетарен фонд ги намали глобалните проценки, повикувајќи се на војната.

Во најтешкото од трите сценарија моделирани од Европската централна банка, цената на Брент достигнува 145 долари за барел и го преполовува растот на регионот. Брент во петокот затвори на околу 105 долари за барел.

Сообраќај низ Ормускиот теснец

Број на комерцијални бродови што минуваат низ Ормускиот теснец

Bloomberg

Потребата за намалување на побарувачката за нафта и на економската активност, најверојатно преку цени што ја обесхрабруваат потрошувачката, ќе расте со секој ден додека теснецот останува затворен.

Во бранови

Светската побарувачка веќе се соочува со удар од 5,3 милиони барели дневно во овој квартал, а 12-неделно нарушување во Ормускиот теснец би ја турнало цената на Брент над рекордот од овој месец, на 154 долари за барел, според консултантската куќа „ФГЕ Нексант“ (FGE NexantECA).

„Бидејќи сè уште нема видлива катастрофа“ на Запад, „луѓето мислат дека сè е во ред и дека малку повисоките цени на бензинските пумпи се единствениот ефект“, изјави Џунејт Казокоглу, директор за енергетска транзиција во „ФГЕ“.

Но уништувањето на побарувачката „ќе дојде и веќе доаѓа во бранови. Азија беше прва на удар, Африка е следна. Европа веќе почна да зборува за недостиг на одредени горива и да го чувствува ценовниот удар.“

На крајот, на пазар каде побарувачката мора да се намали за да одговара на пониската понуда, токму цените на нафтата може да бидат двигателот на тоа прилагодување.

Во екстремни сценарија, каде само цената го балансира пазарот, „ФГЕ“ проценува дека суровата нафта би требало да скокне на 250 долари за барел.

Неколку аналитичари приватно велат дека екстремната неизвесност околу развојот на конфликтот речиси го прави невозможно моделирањето на ефектот врз побарувачката. Но, без брзо решение, економските последици би можеле да бидат длабоки.

„Ако нема никакво повторно отворање во рок од три месеци, тогаш случајот станува макроекономско прашање и светот е на раб на рецесија“, изјави Фредерик Ласер, шеф за истражување во „Гунвор“ (Gunvor), на Самитот за суровини на „Фајненшл тајмс“ во Лозана.

Компанијата дури тестирала сценарија во кои нафтата скока на 200 или дури 300 долари за барел.

Особено чувствителен сегмент се таканаречените средни дестилати, во кои спаѓа и дизелот. Цените во Европа минатиот месец надминаа 200 долари за барел, највисоко од 2022 година. Во Индија, операторите на транспортни компании се подготвуваат за рационализација на горивото и прво позначајно поскапување на дизелот по неколку години.

„Уште неколку недели и ќе почнеме да гледаме најави за проблеми со обезбедување дизел — тоа е ‘рбетот на светската економија за движење на стоката“, изјави Викас Двиведи, стратег во „Меквајар“ (Macquarie Group), во интервју за телевизија „Блумберг“.

„Кога ќе удри врз дизелот, тогаш сите ќе знаеме и ќе почувствуваме.“

Авијацијата исто така е особено ранлива. Авиокомпаниите во Азија беа меѓу првите што реагираа, при што виетнамски превозници и „Ер Њу Зиланд“ (Air New Zealand) ги намалија линиите.

Сега влијанието се шири, при што „Дојче Луфтханза“ (Deutsche Lufthansa AG) исфрли 20.000 кратки летови од европскиот летен распоред, а „КЛМ“ (KLM) ги намалува операциите.

Дури и во САД — релативно заштитени од кризата поради домашното енергетско изобилство — „Јунајтед ерлајнс“ (United Airlines Holdings Inc.) го намалува планираниот раст за околу пет отсто и сега очекува капацитетот, во втората половина од 2026 година да биде непроменет или повисок за околу два отсто во однос на претходната година.

Бензинот почнува да го чувствува ефектот: американските возачи можеби трошат повеќе пари за гориво, но при просечни цени над четири долари купуваат пет отсто помалку галони отколку пред една година, наведува „Барклис“ (Barclays Plc).

„Повисоките цени во изминатиот месец и половина доведоа до пад на побарувачката за гориво кај американските потрошувачи“, изјавија аналитичарите на банката, меѓу кои Џош Грасо и Амарприт Синг.

Во неделите по избувнувањето на војната, земјите потрошувачи се обидоа да си купат време.

Земјите членки на Меѓународната агенција за енергија, како САД, Германија и Јапонија, најавија невидено ослободување на 400 милиони барели во обид да го покријат огромниот недостиг во понудата, а и Кина посегна по своите резерви.

Но трошењето на таквите резерви ги ослабува глобалните заштитни механизми и на крајот го остава светот поизложен.

„Привремено го надоместивме недостигот“, изјави Расел Харди, главен извршен директор на „Витол груп“ (Vitol Group), најголемиот независен трговец, на Самитот за суровини на „Фајненшл тајмс“ во Лозана оваа недела.

„Но тоа не може да трае засекогаш. Постојат рецесиски последици кога мора да се ограничува побарувачката.“