ОАЕ се подготвуваат за свет по нафтата

Повеќе од пет децении, ОПЕК беше еден од столбовите на светскиот систем и ја диктираше цената на енергијата, правејќи ги неговите членки, особено ОАЕ, исклучително богати. Но светот за кој беше создаден картелот веќе се менува.

Лидерите на Емиратите, според колумнистот, го препознале тоа навреме и одлучиле да реагираат пред системот сам да почне да се распаѓа. Абу Даби ја напушта организацијата поради три клучни промени, од кои првата е сè поголемото разидување со визијата на Саудиска Арабија.

Иако и двете земји го гледаат ризикот од свет без нафта, пристапот е различен. ОАЕ не сакаат да чекаат нивните ресурси да ја изгубат вредноста, туку избраа да дејствуваат веднаш. Наместо да се потпираат само на нафтата, тие агресивно инвестираат во идни двигатели на раст — дата-центри, финансиски услуги и нови технологии.

Нивната стратегија е јасна: подобро е приходите да се реализираат денес отколку нафтата да остане под земја утре. Затоа се подготвени да го зголемат производството, дури и по цена на пониски цени по барел.

Саудијците настојуваат што подолго да го одложат светот без нафта. Растечката популација, високите социјални трошоци и потребата од стабилност значат дека им е потребна цена близу 100 долари за барел, па приоритет им е максимизирање на годишните приходи, а не брзо исцрпување на ресурсите.

ОПЕК тешко се справува со ваквите длабоки разлики, а Саудиска Арабија и ОАЕ сè почесто се на спротивни страни — дури и поддржувајќи ривалски фракции во конфликти од Африка до Јемен.

Во минатото, овие тензии се ублажуваа под безбедносниот чадор на САД, но со неговото слабеење, разликите излегуваат на површина и стануваат сè потешко контролирани.

Bloomberg

Повлекувањето на САД, кое остава зад себе нестабилност, ја менува пресметката. Неможноста за заедничко дејствување со соседите станува многу поитен проблем, а контролата врз структури како Советот за соработка во Заливот и ОПЕК добива клучно значење. Земјите ќе ги напуштаат сојузите ако стравуваат дека може да бидат искористени против нив, или ќе ја занемарат колективната солидарност за да си обезбедат сопствена позиција.

Токму тука се појавува и третиот пресврт. Ова повеќе не е свет во кој хиерархиите ги ограничуваат амбициите. Регионалните и средните сили имаат простор за маневрирање — или барем се обидуваат да го создадат. Доколку ОАЕ проценат дека соседите од Заливот не помагаат во запирање на нападите од Иран што ја поткопуваат довербата, ќе побараат нови сојузници.

Во последно време многу се зборува за улогата на средните сили во обновата на делови од светскиот поредок нарушен од подемот на Кина и неодговорните потези на САД. Но во Заливот се гледаат ограничувањата на таа идеја. Јасно е дека и Саудијците и Емиратите се гледаат како лидери — а истото важи и за Иран.

Средните сили можеби имаат шанса и капацитет да го поправат светскиот систем, но повеќето ќе настојуваат самостојно да управуваат со своите региони, наместо заеднички да го водат светот. Поредокот што би го обликувале веројатно нема да биде поуреден од денешниот хаос. Обидот на Турција да воспостави паралелни системи на влијание низ Западна Азија и Северна Африка, често во директна конкуренција со монархиите од Заливот, е уште еден пример.

Одлуката на ОАЕ да го напуштат ОПЕК беше неочекувана, но рационална. Тие ги согледаа трите клучни поместувања — свет без нафта како главен двигател, безбедносна архитектура без доминантна улога на САД и глобален поредок без јасни хиерархии — и заклучија дека нивните интереси повеќе не бараат останување во институции што половина век ги штитеа и збогатуваа.

Кога темелите на една епоха се уриваат, не сите држави ќе застанат да го оплакуваат нејзиниот крај. Некои ќе го земат тоа што можат и ќе се обидат да си изградат сопствен пат. Други ќе го следат примерот на ОАЕ. Најголемата надеж е дека дел од нив ќе успеат повторно да ги состават тие делови и да изградат нешто што ќе биде од корист за сите.