ЕУ го стартува рекордниот фонд за одбрана од 150 милијарди евра

Европската Унија, составена од 27 земји членки, даде почетно одобрение за создавање одбранбен фонд во висина од 150 милијарди евра, кој ќе распределува средства за земјите што сакаат да инвестираат во безбедносни капацитети, како што се муниција, дронови и заштита на критична инфраструктура, според извори запознаени со прашањето.

Се очекува фондот формално да биде одобрен следната недела, изјави еден од изворите, кој зборуваше под услов на анонимност.

Програмата беше предложена од Европската комисија, извршниот орган на ЕУ, во март како одговор на повлекувањето на американската безбедносна поддршка од Европа под претседателството на Доналд Трамп. Фондот е дополнување на новите правила што им овозможуваат на земјите членки фискална флексибилност за трошење на одбрана, што би можело да мобилизира вкупно 800 милијарди евра.

Шеснаесет земји членки веќе побарале активирање на таканаречената национална клаузула за исклучок, според висок претставник на ЕУ.

Комисијата ќе ги собере тие 150 милијарди евра преку капиталните пазари и ќе ги дистрибуира како заеми до земјите членки по нивно барање, за финансирање конкретни производи што најмногу недостигаат на континентот, како што се ракети, копнени капацитети и системи за одбрана од ракети.

Некои земји надвор од ЕУ ќе можат да учествуваат во програмата, под услов тие трошоци да не надминуваат 35 отсто од вкупната цена, изјави изворот. Ќе се бара и надомест за учество од тие земји, иако деталите сè уште се договараат, според официјален претставник.

Обединетото Кралство и ЕУ во понеделникот постигнаа одбранбено партнерство, а Унијата се обврза да ги разгледа начините за овозможување пристап на Лондон до програмата.

Новата алатка за заеми ќе биде слична на онаа што беше воведена за време на пандемијата на ковид-19 за поддршка на краткорочни работни програми и слични мерки во земјите членки.

Претседателката на Комисијата, Урсула фон дер Лајен, го нарече ова „момент што се случува еднаш во генерација“ и претходно изјави дека ЕУ се соочува со потреби за инвестиции во одбраната од околу 500 милијарди евра во следната деценија.

Весникот „Фајненшл тајмс“ претходно објави за договорот за почнување на оваа програма.

Шефот за одбрана на ЕУ, Андриус Кубилиус, во понеделникот изјави дека Комисијата на 17 јуни ќе претстави предлог за поедноставување на процедурите и укинување на регулаторните бариери, со цел да се поттикне заедничка набавка на одбранбена опрема и да се олесни транспортот на таквите производи во рамките на ЕУ.

Целта е да се забрза издавањето дозволи за изградба на нови фабрики или проширување на постојните, рече тој. Комисијата исто така ќе се осврне и на еколошките ограничувања со кои се соочува одбранбената индустрија.