Сакате пријател во ерата на вештачката интелигенција? Земете куче - или две!

Најтрогателната сцена кај Хомер не е смртта на големите херои, Патрокле или Хектор, туку мавтањето со опашката на едно домашно милениче – кучето Аргос. По 20 години отсуство, од кои десет минал во војна против Тројанците, а десет талкајќи по морињата, Одисеј се враќа во својот роден град Итака преправен во просјак. Додека се приближува до семејната палата, во која неговата сопруга е опседната од наметливи додворувачи, наидува на своето милениче од детството Аргос, кое уште како кутре го одгледал во величествено ловечко куче, брзо како елен и храбро како лав. Но сега Аргос западнал во тешки времиња – стар и немоќен, лежи потиштен на куп ѓубре. Аргос мавта со опашката кога го препознава својот господар, но Одисеј нема друг избор освен да го игнорира, пуштајќи солза додека минува покрај него.

Зошто луѓето развиваат толку длабоки врски со кучињата? Шимпанзата се поинтелигентни, како и делфините и октоподите. Мачките бараат помалку грижа. Коњите биле незаменливо превозно средство сѐ до почетокот на минатиот век. Сепак, ниту една врска не е како врската меѓу човекот и кучето („Господар и куче“ – Herr und Hund).

Најголемата експертка за шимпанза на нашето време, Џејн Гудол, поканила 90 кучиња на прославата на својот 90. роденден во Кармел Бич во Калифорнија, но ниту едно шимпанзо. Шимпанзата би предизвикале хаос, рекла таа, додека кучињата ќе го заземат своето заслужено место во славењето.

Оваа двојка е подготвена за забава/Depositphotos

Кучињата ги бришат општествените разлики, а наедно се и совршени гости на забави. Тие се вечни пријатели на несреќните – кучиња-водичи за слепите, придружници на бездомниците, сојузници на луѓето во неволја. Многу луѓе ја пребродија пандемијата на ковид само благодарение на своите придружници - кучињата. Но тие можат и највозвишените припадници на нашиот вид да ги претворат во непоправливи сентименталци: Русо го сакал своето куче „повеќе отколку што може да се изрази или замисли“; Бизмарк го обожавал својот мастиф (кој нападнал руски дипломат за време на преговорите на Берлинскиот конгрес во 1878 година); Томас Ман му дозволувал на своето куче да скока по него додека работел на бирото, размачкувајќи го влажното мастило по ракописот со своите „широки и влакнести шепи“.

Томас Лакер, професор по историја и долгогодишен професор на Универзитетот во Калифорнија во Беркли, нуди еднакво добар одговор на вечното прашање за врската меѓу човекот и кучето во својата нова книга „Погледот на кучето: визуелна историја“ („The Dog’s Gaze: A Visual History“).

Книгата е величествено илустрирана со дела на големи уметници што ги набљудувале кучињата, често и сопствените, во различни пози – кучиња што ни се придружуваат во лов, кучиња што ги водат слепите или ги тешат ранливите и, пред сѐ, кучиња што едноставно се присутни, наоѓајќи го своето место на семејните портрети, лежејќи во работните соби на научници, придружувајќи ги лизгачите на мраз, како вечни помошници на човечкиот род.

Но тоа е повеќе од луксузна книга со фотографии од кучиња (иако во тоа нема ништо лошо). Тоа е размислување, низ призмата на уметноста, за нашиот најблизок однос со друг животински вид.

Суштината на тој однос е во тоа што кучињата се суштества најнасочени кон човекот – тие се обликуваат не само според нашите потреби туку и според нашите желби. Гледано историски, можеби се вовлекле во нашите животи обезбедувајќи корисни услуги – чувајќи ги нашите населби од напаѓачи или помагајќи ни во ловот на други животни – но набрзо сфатиле дека најдобриот пат до нашиот најтесен круг е преку дружењето и придружништвото.

Кучињата се дел од општествениот договор на начин на кој ниту едно друго животно никогаш не може да биде, бидејќи инстинктивно ја разбираат нашата положба како најасоцијални меѓу општествените суштества.

Човечката дилема, која Хобс толку брилијантно ја дијагностицирал, е тоа што истовремено ни се потребни другите луѓе, но и се плашиме од нив како од ривали и потенцијални непријатели.

Кучињата ја исполнуваат таа егзистенцијална празнина, дарувајќи ни чиста и искрена љубов.

Не е загарантирано дека оваа комбинација ќе функционира, но е можно/Depositphotos

Француската критичка теорија обично претставува пречка за разбирањето на светот, но Лакер, кој пишува мошне вешто, успешно го користи концептот на „погледот“. Кучињата постојано нѐ гледаат, особено нашето лице и очи, за да ги проценат промените во нашето расположение. Но тие гледаат и заедно со нас – го набљудуваат она што ние го набљудуваме за да ги предвидат нашите чувства и постапки. Така стануваат дел од нашиот субјективен свет на начин на кој ниту едно друго суштество никогаш не може да биде, а најмалку другите домашни придружници на човекот – мачките.

Кучињата живеат истовремено во два света – во светот на природата и во светот на културата. Романсиерката Едит Вортон пишува за „човечноста во нивните очи“, а во исто време и за нивната суштинска „различност од нас“. Кучињата се необично слободни кога станува збор за нивните природни потреби – вршат нужда кога и да почувствуваат потреба за тоа (често и додека минуваат низ фреквентни улици) и талкаат со други кучиња кога и да им дојде желба.

Некои ексцентрични луѓе заклучиле дека најдобриот начин да се отфрлат претерувањата на цивилизацијата е да се однесуваат што е можно повеќе како кучиња. Диоген бил познат како „куче-филозоф“ затоа што живеел на улица и вршел нужда кога ќе му текне, а Пол Гоген сакал да ја душка земјата на Тахити како „грубо рунтаво куче“.

Но тие се еднакво опуштени и во светот обликуван од човекот, приспособувајќи се на ритамот на човечкиот живот, следејќи нѐ во секојдневните активности и често мотајќи ни се околу нозете, сѐ додека не ги совлада желбата за дремка.

Сопствениците на кучиња се делат на оние што им дозволуваат на своите миленици да спијат со нив и оние што токму таму ја повлекуваат границата. Се плашам дека припаѓам на првата, попопустлива група: мојата мешанка од расата џек расел, Мејбел, лежи на креветот, додека мојот кавалир кинг чарлс шпаниел, Алфи, се вовлекува под покривката и спие кај моите стапала, рамнодушен кон недостигот од кислород.

И куп мејлови се поинтересни во друштво/Depositphotos

Мојата единствена забелешка за оваа книга е што Лакер не става доволно акцент на создавањето дом. Кучињата имаат дарба да ги претвораат куќите во домови – всушност, за многумина од нас, куќата не е дом сѐ додека во неа нема куче. Со своето присуство, кучињата ги омекнуваат дури и најстрогите карактери и повторно ги поврзуваат дури и најрасеаните зависници од технологијата со природниот свет, благодарение на нивната потреба од редовни оброци и прошетки.

Во познатата поделба на Дејвид Гудхарт на „луѓе од некаде“ (people of somewhere) и „луѓе од никаде“ (people of nowhere), кучињата се типични „луѓе од некаде“. Да им беше дозволено да гласаат на британскиот референдум за членството во Европската Унија во 2016 година, не се сомневам дека убедливо ќе гласаа за брегзит, без оглед на непријатностите поврзани со напуштањето на системот на ЕУ-пасоши за домашни миленици.

Рудолфина Менцел, водечка австриска кинолошка експертка, ја истакнала оваа вкоренетост на кучињата на особено впечатлив начин. Една еврејска изрека гласи: „Ако видиш Евреин со куче, или Евреинот не е Евреин или кучето не е куче“. Менцел на тоа одговорила: „Нашиот народ го пронајде патот назад кон земјата и време е повторно да го пронајдеме патот до кучето... Оној што не го надминал стравот од кучето од гетото, не е обновен Евреин“.

И придружник и сојузник на патот до врвот/Depositphotos

Бројот на кучиња што се чуваат како домашни миленици постојано расте и достигнува меѓу 470 и 522 милиони. Овој тренд не е поттикнат само од растот на расположливиот доход во земјите во развој туку и од сѐ подлабок цивилизациски копнеж. Централ Парк е преполн со кучиња, од кои многу носат и минијатурни кучешки чизмички.

Потребата од кучиња станува сѐ поизразена како што се забрзуваат темпото на технолошките промени и општествената дезинтеграција. Како што сѐ повеќе луѓе живеат сами, расте и потребата од кучешко друштво. Додека нѐ опсипуваат ВИ-ботовите со лажна љубезност, потребата од вистинска приврзаност, дури и кога доаѓа заедно со кучешки здив, станува сѐ посилна.

А како што цивилизацијата станува сѐ повештачка, исполнета со манипулирани вести, забава создадена од машини и наметната празнина, расте и потребата повторно да се поврземе со природниот тек на животот.

Технолошките трендови доаѓаат и си одат. Љубовта кон кучињата е вечна.