Патување пред патувањето - зошто аеродромите веќе не сакаат да брзаме кон излезот?

Кога терминалот 1 на аеродромот „Харви Милк“ во Сан Франциско беше прогласен за најубав на светот за 2025 година, Версајската награда (Prix Versailles) не им оддаде признание само на неговата архитектура и дизајн. Оваа светска награда, која ги вреднува проектите и според иновацијата, културното наследство, еколошката ефикасност и општествената вредност, покажа и колку во последните години се промени улогата на аеродромите. Некогаш проектирани да нè спроведат што побрзо од влезот до излезот за качување, денес се осмислени така што ни нудат повеќе причини да останеме подолго, да потрошиме повеќе и времето пред летот да го направиме важен дел од самото патување.

Зад таа промена стои многу конкретен и логичен деловен интерес: колку повеќе време патникот поминува на терминалот толку е поголема можноста да ги користи неговите комерцијални содржини. Тука спаѓаат луксузната малопродажба и фришоповите, рестораните и кафулињата, паркингот, рекламните и деловните простори, недвижностите, премиум салоните, како и другите услуги. А токму овие содржини, според наводите на АЦИ (Airports Council International), денес сочинуваат 36,7 отсто од вкупните приходи на светските аеродроми, додека во Европа нивниот удел достигнува 38,1 отсто. Уште позначајно е тоа што со тие средства покриваат речиси 48 отсто од вкупните оперативни трошоци, поради што веќе не се дополнителен извор на заработка, туку еден од темелите на деловниот модел.

Depositphotos

Како изгледа таа промена во практика покажува и белградскиот аеродром „Никола Тесла“. Модернизацијата и проширувањето не донесоа само поголем капацитет туку и поразновидна понуда. На повеќе од девет илјади квадратни метри беа воведени нови угостителски и комерцијални зони, како и содржини за забава и релаксација. Реконструирани и проширени се и постојните чекалници, применет е концепт на отворен простор и подобрени се тековите на движење. Проектот опфати и проширување на пристапните сообраќајници, нови паркиралишта и други услуги, со што се промени не само изгледот на целиот објект туку и начинот на кој се користи.

Аеродромот во Марсеј е дизајниран како продолжение на околниот пејзаж: преку големи стаклени површини, погледот се отвора кон провансалската заднина од едната страна и кон заливот од другата, додека дрвените детали ја евоцираат атмосферата на историското пристаниште и поморската традиција на Марсеј | Prix Versaille

Што се менува на терминалите

Гледано глобално, овој сегмент од работењето има уште поголем потенцијал. Се очекува приходите од содржините и услугите што не се директно поврзани со воздушниот сообраќај до 2033 година да растат околу три отсто годишно, од 73 на приближно 99 милијарди долари. Но тој раст нема да биде последица на поголема потрошувачка активност. Напротив, потрошувачката по патник и понатаму е под притисок, па растот пред сè ќе доаѓа од поголемиот број луѓе што минуваат низ аеродромската зграда. Бројот на патници веќе го надмина претпандемиското ниво, но нивната потрошувачка сè уште не го достигнала нивото од 2019 година.

Меѓународниот аеродром во Сан Франциско| Jason O’Rear/Prix Versaille

Ако бројот на оние што патуваат расте, а нивната потрошувачка не го следи тој раст, аеродромите мора да најдат друг начин да ја зголемат вредноста на секое патување. Заклучоците од годинашниот „Тринити форум“ (Trinity Forum), најголемиот светски собир посветен на комерцијалното работење на аеродромите и малопродажбата при патувања, укажуваат на неколку тренда што во наредните години би можеле да ја одредат новата стратегија.

Една од споменатите тенденции е и преминот од класичната малопродажба кон економија на искуството. Целта веќе не е патниците патем да купат парфем или да испијат кафе, туку терминалите да станат места каде што ќе сакаат да се задржат што подолго додека го чекаат летот. Салоните, уметничките инсталации, квалитетната гастрономска понуда и внимателно одбраните содржини стануваат дел од пошироката понуда.

Меѓународниот аеродром во Портланд | Ema Peter/Prix Versaille

Таквата филозофија ја покажува токму Меѓународниот аеродром во Портланд (Portland International Airport). Неговиот нов главен терминал е осмислен така што дава чувство како да шетате низ шума во северозападниот дел на Пацификот. Во ентериерот доминира огромен брановиден дрвен покрив со површина од 36.000 квадратни метри, направен исклучиво од локални материјали. Мноштвото природна светлина, растенијата и зеленилото дополнително ги бришат границите меѓу внатрешниот простор и природата што го опкружува. Сепак, вниманието не е посветено само на визуелното доживување. Одбраните текстури и внимателно осмислената акустика, како жуборење на вода и шумолење на лисја, се користат за да се намали бучавата и да се ублажи стресот поврзан со патувањето. Во Портланд дури и теписите се дизајнирани така што ги апсорбираат звуците и го одржуваат нивното ниво ниско. На тој начин се настојува времето поминато меѓу пристигнувањето и качувањето во авионот да биде што попријатно.

Меѓународниот аеродром во Сан Франциско, терминал 1 | Jason O’Rear/Prix Versaille

Во Сан Франциско оваа идеја доби уште поширока интерпретација. Веќе споменатиот и награден терминал 1 стана своевидна културна дестинација, а не само место каде што се чека лет, и тоа благодарение на СФО (SFO Museum), единствениот акредитиран музеј во светот што се наоѓа во аеродромски простор. Уметнички и историски поставки се изложени низ целиот објект, па до излезот за качување не поминувате само низ продавници и ресторани туку и низ своевидна галерија. Меѓу повеќе од 30 изложени дела се наоѓа и постојана збирка посветена на животот и работата на Харви Милк, американски политичар и докажан борец за ЛГБТ-правата, по кого терминалот го добил името.

Меѓународниот аеродром во Сан Франциско | Jason O’Rear/Prix Versaille

Нови навики, поинаква понуда

Покрај искуството на патниците, сè поважна улога има и локалниот идентитет. Ако некогаш изгледаа речиси исто, воздушните пристаништа од новата генерација се обидуваат да бидат препознатливи токму по местото во кое се наоѓаат, па затоа сè почесто настојуваат карактерот на дестинацијата да го вткаат во самиот амбиент и понудата. „Јантај Пенглај“ (Yantai Penglai International Airport) во Кина е добар пример за тоа. Неговиот терминал 2 е инспириран од крајбрежниот пејзаж на Јантај, голем пристаништен и индустриски град на истокот на земјата, како и од блиската планина Кунју, додека деталите во ентериерот потсетуваат на дрвените трупови на бродовите како омаж на поморската историја на регионот и древниот Пат на свилата.

Меѓународниот аеродром „Јантај Пенглај“ во Кина, терминал 2 | 404 N.F Studio/Prix Versaille

Во Марсеј истата идеја има медитеранска интерпретација, а сличен пристап може да се најде и поблиску до нас.

Имено, новиот терминал на загрепскиот аеродром е проектиран така што на гостите уште при пристигнувањето им нуди поглед кон градот и околниот пејзаж, додека во неговиот визуелен идентитет се појавува и еден од препознатливите симболи на Загреб, покривот на црквата „Свети Марко“.

Детаљ од салонот на аеродромот во Марсеј, кој е ода за одморот пред тој дури и да започне | Prix Versaille

Меѓу истакнатите трендови, „Тринити форум“ ја наведува и одржливоста што излегува од рамките на архитектурата и станува дел од пошироката деловна стратегија, што го демонстрира аеродромот „Ролан Гарос“ (Roland Garros) на островот Реунион, со природна вентилација и решенија што  ја намалуваат потрошувачката на енергија. „Кансаи“ (Kansai International Airport) во Јапонија покажува уште еден важен правец, а тоа е модернизацијата на постојната инфраструктура наместо постојаното проширување и градење нови капацитети.

Меѓународниот аеродром „Кансаи“ во Јапонија| Populous /Prix Versaille

Аеродромите исто така сè повеќе ќе функционираат и како екосистеми во кои авиокомпаниите, трговците, угостителите и брендовите заеднички ја обликуваат понудата во рамките на терминалот. На тоа се надоврзуваат и промените во однесувањето на новите генерации, кои очекуваат повеќе персонализација, дигитални содржини и автентични доживувања.

Аеродромот „Ролан Гарос“ | Bouba/Prix Versaille

Љубљана демонстрира како овие трендови можат да се спојат во една стратегија: до 2035 година се планира инвестиција од околу 200 милиони евра во аеродромот, вклучувајќи и дигитализација, автоматизација и енергетска транзиција, додека концептот „Тука сте“ (You Are Here) веќе ги поврзува купувањето и гастрономијата и ја брише границата меѓу класичната малопродажба и понудата на храна и пијалаци. Сето наведено укажува дека аеродромите на иднината нема да бидат само ефикасна инфраструктура туку и простори што настојуваат да разберат кои се нивните патници, што им е потребно и како сакаат да го поминат времето пред летот.