Да, дигитализацијата е скапа за малите македонски фирми

Неопходноста од дигитализација е кристално јасна во денешниот развиен и динамичен свет за да се одржи чекор и да се остане конкурентен на пазарот. И постојано се зборува и пишува за тоа. Но што всушност значи инвестицијата во дигитализација? Или, поточно, што значи за малите бизниси вложувањето во дигитализација? И дали тие можат да си го дозволат тоа?

Заклучокот од разговорот со претседателот на Управниот одбор на Сојузот на стопански комори на Македонија (ССК), Драган Пехчевски, е дека процесот на дигитализација не е ниту едноставен ниту евтин, а патот што треба да се изоди за, условно кажано, да се модернизира работата во реалноста, или поточно во нашата македонска реалност, е полн со пречки.

Предизвик број 1: Дигитална писменост 

Дигиталната писменост е основната пречка во нашето општество, смета нашиот соговорник, а тоа подразбира дека сите општествени чинители треба да посветат поголемо внимание на совладување на оваа основна пречка.

„Ние прво имаме проблем во дигиталната писменост во секторот на мали и средни претпријатија, па можеби и кај големите компании. Имаме проблем со дигиталната писменост не само на луѓето што работат туку и на основачите и менаџментот“, вели Драган Пехчевски, кој инаку е експерт по банкарство и сопственик на „Фина консалтинг“, компанија што нуди комплетни финансиски услуги.

Според него, во Македонија прво треба да се обезбеди алатка што ќе ја оценува дигиталната зрелост на компаниите. „По дефиниција, ИТ-компаниите ги сметаме за дигитално зрели, меѓутоа што правиме со другите компании“, прашува Пехчевски.

Драган Пехчевски, претседател на Управниот одбор на Сојузот на стопански комори на Македонија (ССК), експерт по банкарство и сопственик на „Фина консалтинг“. Приватна архива

 

Земјите од ОЕЦД воведуваат одредени метрики со кои ги следат компаниите во однос на нивната дигитална трансформација, нешто што недостига кај нас.

„За да стигнете до дигитална трансформација има три фази: дигитизација (префрлање од хартија на компјутер), дигитализација (тоа значи да се комуницира преку веќе воспоставена база на податоци и да може да му се испорачуваат резултати на менаџментот за да носи информирани одлуки) и дигитална трансформација (тука веќе доаѓа во игра вештачката интелигенција, ИоТ (англ. Internet of Things – IoT), значи тоа е веќе малку поробусна технологија, која треба да придонесе повторно за информирано одлучување). Значи, сето ова се однесува на тоа да ги поедноставиме услугите, сервисите, побрзо да оди протокот на информации и да се одлучува на база на информираност“, вели Пехчевски.

Според него, основниот проблем е што малите, па донекаде и средните фирми во Македонија не се дигитално писмени. 

„Значи, тука треба да го идентификуваме јазот во дигиталната писменост од фирма до фирма. Втората работа е дека малите фирми вообичаено немаат средства, воопшто немаат пари да инвестираат во дигитизација, камоли во дигитализација (некои, нели, сè уште се со хартиите)“, вели тој. 

Depositphotos

 

Третата работа, според него, е кои мерки и инструменти треба да ги преземе државата и како правилно да се насочи финансиската поддршка за дигитализација, односно за поголем развој на дигиталните алатки.
Искуството на нашиот соговорник од соработката со компаниите покажува дека јазот во дигиталната писменост може значително да се намали со соодветна институционална и финансиска поддршка, но не само од државата туку и од банкарскиот сектор, за што подолу во текстот подетално ќе објасниме.

„Можеби државата треба да им дава дигитални ваучери на фирмите, кои не би биле со голем износ, на пример од 500, 800 или 1.000 евра. Од аспект на државните услуги, еве, има соодветен напредок, особено во последно време во делот на граѓанскиот сектор, па може лесно да си извадите извод, дигитално да закажете термини за вадење документи на пример итн. Значи, сето тоа го олеснува процесот на аплицирање, а понатаму и на вадење некои лични документи. Арно ама, погледнете сега што се случува во делот на фирмите? Фирмите единствено што подразбираат под дигитализација е дали се присутни на социјални медиуми и дали имаат е-продавница, а тоа воопшто не е дигитализација, тоа е само една мала алатка во дигиталниот свет што тие треба да ја имаат“, вели Пехчевски.

Предизвик број 2: Недостиг од инвестиции

Покрај дигиталната неписменост, недостигот од инвестиции за дигитална трансформација е втората клучна пречка што мора да се надмине за да се постигне поголем исчекор во оваа област. 

„Станува збор за мали фирми и тие немаат пари. И тие програми што се развиваат и нудат од ИТ-компаниите на малите и средните фирми за дигитално да управуваат со резерви, со процеси на одлучување, со човечки ресурси итн., сепак се прескапи за некои од нив. Тоа значи дека можеби месечно чини по 500, 1.000 или 2.000 евра, а на годишно ниво е голема инвестиција, а фирмите ги немаат тие пари“, вели Пехчевски.

Предизвик број 3: Пристап до финансии 

Ова се однесува на конкретни и специфични кредитни линии или грантови, наменети исклучиво за процесот на дигитализација.

„Ние немаме пристап до финансии - дали е тоа грант-шема за одредена фирма или, пак, е класичен кредит -што би бил само за дигитализација. Ние немаме така поделени кредити, а би требало да имаме бидејќи самата дигитализација е инвестиција и ако фирмата нема пари да ја покрие таа инвестиција, тогаш попрво ќе се одлучи да инвестира во посовремени техничко-технолошки средства за роботизирано производство, а не толку за дигитализација“, вели Пехчевски.

Токму анализите на ОЕЦД за Западен Балкан укажуваат на тоа дека трошоците за одржување софтвер или надоместокот за техничка услуга, како и трошоците за набавка или поправка на опрема неопходна за процесот на дигитализација, се клучните пречки за секоја трета мала или средна фирма, или поточно за 38 отсто од компаниите во овие држави.

 

Ако ги погледнеме проблемите (дигитална неписменост, пристап до финансии и недостиг од инвестиции поради тоа што навистина нема такви алатки и пристапи до финансии типизирани за овој дел), тогаш ќе увидиме дека статусот на нашите фирми во дигиталниот свет е на некое потпросечно ниво, вели соговорникот.

Како да се решат проблемите?

Сојузот на стопански комори е дел од проектот наречен „Инофеит ЕДИХ“. Станува збор за хаб каде што се изучуваат дигитални вештини со цел фирмите да се издигнат на едно повисоко ниво на дигитална свест. Финансиери на проектот се државата и Европската Унија преку „Јуропиан диџитал иновејшн хабс“ (European Digital Innovation Hubs). Во Европа постојат околу 40 ЕДИХ-хабови. Инаку, државата сега вложува и во уште еден хаб, „Везилка“, во соработка со ФИНКИ.

„Ние, како ССК, веќе направивме исклучителен напор во последните три месеци и имавме осум инфодена во Македонија со претставници од повеќе сектори. Тоа значи дека ги испитуваме барањата на бизнисот за дигитални алатки и мапираме што им фали“, вели Пехчевски.

Depositphotos

 

Според гласот на бизнис-секторот, има повеќе сегменти на кои ако се работи заеднички во дигитализирање на процесите, ќе се постигне двојна победа (за бизнисот и државата).

„На пример, за да поминуваат полесно граница, на транспортните компании им фали ЕЦМР (ECMR) - електронска потврда за стока на пат, товарен документ што ја следи стоката. Друг пример, кај туризмот фали посебна апликација со баркод за кога доаѓаат гостите нивниот пасош директно да се внесе во системот на самиот хотел, а со тоа веднаш автоматски да се префрли во МВР. Исклучително добри предлози имаа и луѓето од конзервната индустрија – да се воведуваат хабови за земјоделците за температура, влажност, кога се сади, кога се бере...“, вели Пехчевски, посочувајќи дека во практика сепак има примери на високодигитализирани оранжерии. 

Стручната помош тука се добива преку тоа што предлозите од бизнисмените потоа ги разработуваат професорите од ФЕИТ, кои би требало да адаптираат дигитални решенија што ќе бидат применливи на ниво на целиот сектор.

„Другата добра работа е што таму има уште еден партнер, а тоа е компанија што треба да обезбедува пристап до финансии и дигитален прирачник за компаниите сами да проверуваат каде може да добијат пристап до финансии за одредени потреби. Останува да видиме колку тоа ќе биде применливо кај самите компании, земајќи го предвид незнаењето во дигиталниот свет. Но, секако, претставува чекор напред“, вели Пехчевски.

Институциите мора да бидат дел од дигитализацијата, а не да заостануваат

Министерството за дигитална трансформација си ја работи својата работа, вели Пехчевски, но, според него, веројатно таа дигитализација оди пребрзо за некои државни служби што треба да ја следат. 

Depositphotos

 

„И тука треба да има еден вид на меко атерирање или меко приспособување бидејќи бизнисите немаат време да чекаат, тие постојано се во борба за пазар, за клиенти, за приходи, за профит на крајот на денот. И затоа, ако гледаме од тој аспект, ние мора да бидеме критични: ако државата ја следи дигиталната револуција, односно зелената трансформација и дигитализацијата, како што е секаде во Западен Балкан, тогаш мора и државните институции да ги приспособиме на тоа што веќе го финансираме. Неоспорно е дека државата преку повеќе проекти финансира односно инвестира во дигитални алатки. И сега, таа инвестира, ние користиме придобивки од дигиталните алатки, додека некои државни институции уште не можат да се приспособат, па на пример не можете да добиете електронска потврда туку мора да одите и да си ја подигнете дека сте ги платиле даноците. Значи, сè мора да влезе во тој некој дигитален свет“, вели Пехчевски.

На терен знаењето може да го скрши отпорот кон дигитализацијата

Отпорот кон промени генерално настапува кога има недостиг од знаење и се плашите од непознатото, смета нашиот соговорник. „Затоа, оснажувањето на свесноста мора да биде приоритет број еден, особено во делот на дигитализацијата“. 

Неговото искуство покажува дека на терен постојат компании што се доволно свесни за потребата од дигитализацијата на работењето заради забрзување на процесите на производство, на одлучување, на управување со човечки ресурси, на сè комплетно. 

„Арно ама, сега кога ја сфаќаме неопходноста, треба да им дадеме и одредени решенија. Тука и државата, па дури би рекол и банкарскиот сектор треба да влезе во делот како да им обезбедиме финансиска поддршка за дигитализација. Всушност, банките како фирми во Македонија се најмногу дигитализирани затоа што тие мора да ги употребуваат сите криптозаштити за нивните системи. И тие навистина се најдигитализирани и заштитени“, вели Пехчевски. 

Според него, клучот за поголема дигитализација на терен е токму кај банките, кои треба да даваат кредити - не големи од милион евра, но на пример од 10.000 евра за развој на одредено софтверско решение, за поддршка на одредена софтверска надградба на системите итн. 

„Ако државата и банките го прават тоа, дефинитивно и бизнисот ќе го следи трендот затоа што веќе се наѕира потребата за дигитализација и дигитално општество“, заклучува Пехчевски.