Од хартија до QR кодови - како македонска компанија стана лидер во дигитализацијата

Дигиталната трансформација на компаниите веќе не претставува само тренд туку и реална потреба, која ќе ги зголеми продуктивноста и конкурентноста со пониски трошоци. Примерот на компанијата „Екстра фунги“ од Кочани покажува колкави се придобивките што ги носи дигитализацијата.

Компанијата се занимава со преработка на храна и околу 60 отсто од нејзиното производство е наменето за извоз. Тие работат на пазарите во Франција, Италија, Германија, Шпанија, Чешка, Полска, Австрија, Швајцарија, Црна Гора, Косово, Америка, Нов Зеланд и Канада.

За подобрување на конкурентноста на меѓународните пазари, компанијата подолг период прави обиди за дигитализација, но конкретниот чекор го презеде минатата година, а од почетокот на 2026 година во функција е дигиталното решение што целосно е приспособено на нејзините потреби.

Компанијата воведе напреден EРП-систем (Enterprise Resource Planning – планирање на ресурсите на претпријатието), со кој доби автоматизирано и централизирано управување со сите клучни деловни процеси. Првата придобивка од воспоставувањето на системот е ефикасност. Имено, процесот за кој претходно биле потребни многу часови, луѓе и хартија, сега е сведен на неколку минути.

 

Воспоставен систем што обезбедува максимална ефикасност

„Од почетокот на годината користиме решение што е дизајнирано само за нас, значи не користиме решенија од други компании, па да треба ние да се приспособуваме. Сега сме целосно дигитализирани. Имаме мобилни апликации на електронските уреди на сите вработени и имаме целосна следливост на процесот на работа. Во моментот на прием на стока, таа добива QR код што ги содржи сите информации за неа – од потекло на производот, податоци поврзани со безбедност на храна, начинот на транспорт. Така обележаната стока потоа многу лесно се следи низ целиот процес на работа“, вели Сашко Антовски, сопственик на „Екстра фунги“.

Сашко Антовски, сопственик на „Екстра фунги“/Александар Димитриоски/Bloomberg Adria

Процесот на дигитална трансформација во овој случај траел околу половина година. Според консултантката од Центарот за дигитална трансформација „Го дигитал“, Ива Стефановска, која работела со компанијата од Кочани, со интеграција на сите модули во постојниот EРП-систем и воведување QR кодови за следливост е овозможено ефикасно управување во сите сегменти - од производство и резерви до човечки ресурси и логистика. Новите функционалности, како модулите за патни налози, партнери, вработени, приеми и работни налози, овозможуваат полесна контрола, поголема ефикасност и подобра комуникација во сите нивоа на работење. Модулите за прием, прием на готови производи, модул за испратница, дневник, издатница на производство се исто така дел од техничките решенија на ЕРП-системот.

Првиот чекор е решителност да се истера процесот докрај

„Првиот чекор за успешна дигитална трансформација е свесноста. Иако секогаш прво се мисли на финансискиот дел, во овој случај финансиите не се пресудни. Важно е да постои подготвеност процесот да се истера докрај, со максимална посветеност, за ефектите да бидат видливи“, вели Стефановска.

Како консултантка, таа поминала десетина дена во компанијата за да го согледа процесот на работа и да ги утврди потребите на компанијата. При анализата на компанијата разговарала со сите, со сопствениците, менаџментот, вработените, со цел да изработи стратегија што ќе овозможи подобрувања во компанијата што со помалку инвестиции ќе донесат повеќе бенефити.

„Таа стратегија не е само лист хартија туку е акциски план што треба да се следи во идните пет години. Кога стратегијата е завршена и ако компанијата е согласна со неа, процесот на имплементација на решението трае околу пет-шест месеци интензивна работа. Во секој случај, ова време зависи и од подготвеноста на компанијата. Во случајот со ‘Екстра фунги’ беше лесно затоа што менаџментот ја препозна потребата брзо да се сработи процесот за резултатите да бидат побрзи“, вели Стефановска.

Ива Стефановска, консултантката од Центарот за дигитална трансформација „Го дигитал“/Александар Димитриоски/Bloomberg Adria

„Ефектите се веќе видливи - продуктивноста е зголемена затоа што целиот процес е скратен, поголемиот број вработени што претходно ја работеле истата работа можат да се посветат на други задачи, а грешките се сведени на минимум. На пример, обработката на нарачка - која претходно бараше рачна проверка на резерви, подготовка на фактура и координација со магацин и одземаше и до два-три часа, денес се завршува за помалку од 20 минути. Благодарение на ова постигнавме околу 20 отсто побрза обработка на нарачките, 15 отсто намалување на оперативните трошоци и околу 50 отсто помалку рачно внесување податоци. Во практика тоа значи дека времето што претходно беше потребно за административна обработка денес е ослободено, па дел од тимот може да се насочи кон активности со поголема додадена вредност, како поддршка на клиенти и развој на бизнисот. Системот е така дизајниран да не дозволува грешка, едноставно не може да продолжи работата ако се појави грешка“, вели Антовски.

Не софтверот, туку луѓето се најважни

Сопственикот на „Екстра фунги“ вели дека на почетокот имало отпор кај вработените, но преку разговори и обуки пречката била надмината.

„Сега сите вработени на своите телефони имаат апликација со која се чекираат на влез, добиваат работен налог и на крајот на денот знаат колку сработиле и колку ќе бидат платени за тоа. Она што беше најважно е да им објаснам дека за нив ништо нема да се смени“, вели Антовски.

Според Јован Димитров, експерт за дигитална трансформација од Центарот за дигитална трансформација „Го дигитал“, во овие процеси луѓето се побитни од софтверот.

„Важно е да ги добиеме на наша страна и менаџментот, но и работниците, затоа што отпор секогаш постои. Токму затоа консултантите работат 10 дена во компаниите со сите вработени за заедно да дојдат до чекорите како да се оптимизира процесот и како сите вработени да се вклучат во тој процес на дигитална трансформација. Нормално е да постои страв, но со добро лидерство и визија лесно се гледаат придобивките“, вели Димитров.

Јован Димитров, експерт за дигитална трансформација од Центарот за дигитална трансформација „Го дигитал“/Приватна архива

 

Неопходна е финансиска поддршка за компаниите

Антовски вели дека одлуката за дигитална трансформација ја донел многу побрзо благодарение на поддршката од Швајцарската програма за зголемување на пазарната вработливост ИМЕ и Центарот за дигитална трансформација „Го дигитал“.

Освен што обезбедуваат консултанти, тие и ги помагаат проектите со 6.000 до 10.000 евра кофинансирачки грант. Работат со компании што имаат меѓу 10 и 100 вработени, кои се финансиски успешни и кои преку дигитализацијата ќе станат поконкурентни на странските пазари.

Швајцарска програма за зголемување на пазарната вработливост ИМЕ има цел да им помогне на македонските компании да остварат поголеми приходи преку воведување нови технологии, преку дигитализација на процесите.

Компанијата „Агро гурмеш“ од Скопје претставува уште еден значаен пример, бидејќи е во процес на воведување мерки за зголемување на продуктивноста во производството на морков и цвекло, како и дигитални алатки што ќе овозможат намалување на трошоците и подобрување на квалитетот на финалните производи, со поддршка на ИМЕ.

„Агро гурмеш“, Скопје/Александар Димитриоски/Bloomberg Adria

„Целта на програмата е поддршка на приватниот сектор, во воведување нови технологии, освојување нови пазари и креирање нови работни места. Работиме во два сектора, одржлив агробизнис и одржлив туризам, и нивна дигитализација. Во првиот им помагаме на агробизнисите и нивните кооперанти да воведат современи технолошки решенија и стандарди што ги бараат странските пазари. Кај нас недостигаат знаење и соодветни информации. Затоа ние нудиме менторска и техничка поддршка, обука на сите вклучени во процесот – почнувајќи од производителите, доставувачите, откупните центри, преработувачите, извозниците“, вели Габриела Мицевска, експертка за одржлив агробизнис.

Габриела Мицевска, експертка за одржлив агробизнис/Приватна архива

 

Факултетот за земјоделство и храна ги создава првите кадри за дигитално земјоделство

Швајцарската програма ИМЕ го поддржува и унапредувањето на секторот преку креирање капацитети за дигитализација преку вклучување на Факултетот за земјоделски науки и храна (ФЗНХ) - Скопје, каде што е формирана студиска програма Дигитално земјоделство – интердисциплинарна програма формирана во рамките на Факултетот заедно со Факултетот за електротехника и информациски технологии - ФЕИТ, Факултетот за информатички науки и компјутерско инженерство (ФИНКИ) и Машинскиот факултет - Скопје.

Вјекослав Танасковиќ, професор на ФЗНХ, вели дека во последно време многу алатки и иновации се применуваат во производството, што значи дека ќе бидат потребни кадри што ќе бидат способни за нивна примена.

Вјекослав Танасковиќ, професор на ФЗНХ /Александар Димитриоски/Bloomberg Adria

„Дигитализацијата ќе замени многу - не во физичка смисла, туку во смисла да го рационализира производството. Затоа ја формиравме оваа студиска програма заедно со швајцарската програма ИМЕ, Германското друштво за интернационална соработка - ГИЗ и Постојаната работна група за регионален рурален развој (СВГ). Нашата цел не е да создаваме агрономи што ќе бидат информатичари и ќе седат во канцеларии, туку практично создаваме агрономи што ќе знаат како едноставно и рационално да ги применуваат тие алатки во производството“, вели Танасковиќ.

Освен ФЗНХ, во студиската програма за дигитално земјоделство се вклучени и техничките факултети, со цел студентите да добијат основни знаења и за вештачката интелигенција и за роботиката.

 

„Екстра фунги“ применува напредно ЕРП-решение /Александар Димитриоски/Bloomberg Adria

„Идејата е и во рамките на преостанатите студиски програми полека да ги имплементираме овие трендови за да можат да се изучуваат новите технологии, кои во следниот период нема да го заменат човекот, но ефикасно ќе се применуваат и ќе влијаат на намалување на трошоците за производство и намалување на загадувањето на животната средина“, објаснува професорот.   

За студиската програма има голем интерес. Во посета на „Екстра фунги“ заедно со „Блумберг Адрија“ беа и триесетина студенти што во иднина ќе бидат носители на дигиталната трансформација во македонското земјоделство.

Благојче Петровски, студент чие семејство фамилијарно се занимава со агробизнис, вели дека целта е знаењето еден ден да го примени, за што има поддршка и од родителите.

„Намерата ми е да се надградам за да создадам одржлив бизнис. Крајната цел ми е да го зголемам производството со помали трошоци“, вели младиот Петровски.

Благојче Петровски, студент на ФЗНХ/Александар Димитриоски/Bloomberg Adria

Нашите соговорници велат дека има интерес од компаниите за дигитална трансформација и дека наскоро повеќе компании како „Екстра фунги“ ќе можат да се пофалат со подобрување на ефикасноста и конкурентноста. Но она што е најважно, според нив, е да се сфати дека дигиталната трансформација не е дестинација - таа е процес што бара постојана посветеност и стремеж кон подобро.