Кои се најчестите причини за исклучување на компаниите од котација на Македонската берза?

Во последниве години, Македонската берза, слично како и другите регионални пазари на капитал (Загребската берза губи компании и покрај првичните јавни понуди, милијарди евра исчезнуваат од пазарот | Bloomberg Adria), се соочува со намалување на бројот на котирани компании. За разлика од поразвиените пазари, каде што често се случуваат исклучувања од берзата поради одлуки на сопствениците да се повлечат поради високи трошоци или ниска ликвидност, на македонскиот пазар преовладува малку поинаков модел: голем број компании исчезнуваат од берзата поради стечај.

Најчеста причина за исклучување од Македонската берза во последните пет години беше отворањето на стечајна постапка. Компании како што се „Бетон“ од Скопје, „Сковин“, „Идевелоп“, „РЖ Институт“ и „Карбо Нова“ од Крива Паланка ја напуштија берзата на овој начин. Во сите овие случаи, акциите беа повлечени од официјалниот пазар откако за компаниите беше отворен стачај, што е воедно и најнеповолната форма на излез од пазарот, бидејќи обично значи целосно губење на вредноста за акционерите. Интересно е што сите исклучувања поради стечај се концентрирани во пораниот дел од набљудуваниот период, помеѓу 2021 и 2023 година, додека во последните две години стечајот повеќе не беше причина за излегување од берзата. Ова може да укажува на постепена стабилизација на некои домашни компании, но со оглед на малиот примерок, таков заклучок треба да се земе со претпазливост.

 

Втора честа причина е трансформацијата на акционерските друштва во друштва со ограничена одговорност (д.о.о.). На овој начин берзата ја напуштија „Агроплод“ од Ресен, „Герас Цунев Конфекција“ и „Герас Цунев Трговија“ од Струмица. Со претворањето во д.о.о., компанијата престанува да биде акционерско друштво, што исто така ја елиминира основата за котирање на берзата. Македонските објави не наведуваат конкретен мотив, па затоа не може да се утврди со сигурност, но зад ваквите потези обично стои консолидација на сопственоста или желбата за намалување на трошоците и регулаторните обврски на јавната котација.

Третата причина е престанокот на постоењето на компанијата како резултат на преземање или спојување. Така, „Охридска банка“ беше исклучена од берзата во 2021 година откако престана да постои како независен субјект поради преземање. Важно е при тоа да се направи разлика помеѓу исклучување од берзата и само спроведување на статусни промени; значителен број македонски компании поминаа низ преземања или спојувања, но по завршувањето на овие процеси продолжија да се тргуваат на берзата, како што е на пример „Македонија Осигурување“ (Виена Иншуренс Груп).

Посебна категорија се компании кои не се исклучени од котацијата, но се суспендирани од котирање подолго време поради континуирано неисполнување на обврските пропишани со правилата на берзата. Така, „Жито Караорман“ од Кичево и „Агромеханика“ од Скопје беа суспендирани од официјалниот пазар, но тие не го губат статусот на котирани компании, нивните акции сè уште се тргуваат, но на редовниот пазар во подсегментот на слободниот пазар, со полесни обврски за известување.

Табелата покажува дека на Македонската берза доминираат излегувања предизвикани од стечај, што укажува на финансиски тешкотии на некои домашни компании, додека помал број од нив ја напуштиле берзата преку трансформација во д.о.о. или престанок на постоење. За самата берза, без оглед на причината, секое бришење од листата има иста последица, намалување на бројот на котирани компании и постепено истенчување на веќе плиткиот пазар на капитал. Во исто време, на Македонската берза не се регистрирани значајни нови котирани компании, што го ограничува развојот на пазарот на капитал на долг рок.