Сезона на К-15 и бонуси: Каде ги инвестираат овие пари Македонците?

Регрес за годишен одмор, тринаесетта плата, бонус за успешност, корпоративни награди... декември е месец кога вработените во фирмите, особено оние што работат успешно, добиваат од работодавците новогодишна „честитка“ чиј износ зависи од тоа дали сте обичен вработен или висок менаџер што може да добие бонус во износ поголем и од неговата годишна плата.

Дали и каде ги инвестираат македонските граѓани овие екстра-приливи? Повторно, зависи дали сте од мнозинството што може да се надеваат само на регресот за годишен одмор или сте во категоријата попривилегирани што добиваат и 13 плата, бонуси итн.

За регресот, популарно наречен К-15,  „Блумберг Адрија“ веќе пишуваше дека во моментов во Македонија изнесува минимум околу 18.000 денари или 300 евра, колку што е законски пропишано. Иако последниве години има компании што недостигот од работна сила (во малопродажните синџири , на пример) ги натера да нудат К-15 и од 600-700 евра, најголем дел вработени во земјава може да сметаат на минимум пропишаниот износ, ако го добијат и тој воопшто. Оној што работи во фирма што може да исплати регрес од само 300 евра, тешко дека планира некакви инвестиции со овие пари, туку многу е веројатно дека ќе ги употреби во семејната потрошувачка кошничка. 

 Depositphotos

 

„Дали ќе ги инвестирам парите од К-15?! Ти мора да се шегуваш со мене“, ми вели една познаничка, која случајно ја „анкетирав“ на темава. „Како што е скапотија, парите само ќе пополнат некоја дупка сега за празнициве, и толку. Фирмата едвај почна вистински да исплаќа К-15, имаше години кога добивавме формално, но моравме да му ги вратиме парите на газдата“, ми вели таа.

Оние, пак, што добиваат поголеми финансиски износи, како бонуси за успешност или корпоративни награди, дел од тие пари дефинитивно инвестираат во различни финансиски инструменти, како што впрочем ни потврдуваат и од брокерските друштва и фондовската фела.

Фондовите чувствуваат раздвиженост кон крајот на годината 

„Кај нас околу новогодишните празници се чувствува изразена сезонска динамика, особено во декември, кој традиционално е еден од најактивните месеци и по бројот на уплати и по бројот на нови инвеститори“, вели Андријана Поповска, извршна директорка во друштвото за управување со фондови „ВФП Фонд менаџмент“.

Таа додава дека дел од овој раст се поврзува со исплатата на годишен регрес и годишни бонуси во компаниите, што на луѓето им создава дополнителен простор за финансиска одлука надвор од редовниот месечен буџет.

„Одреден ефект веројатно доаѓа и од тоа дека крајот на годината е момент кога луѓето прават пресек на своите буџети, планираат цели за следната година и полесно носат одлука да почнат да инвестираат.“

Од ВФП велат дека гледајќи ги трендовите од минатиот декември кај инвестициските фондови со кои управуваат, бројот на нови инвеститори што за првпат започнале со инвестирање бил речиси двојно повисок во однос на просечниот месечен број во текот на годината.

„Тоа ни покажува дека крајот на годината е момент кога не само што се зголемуваат уплатите туку и значајно расте интересот кај луѓе што дотогаш не инвестирале – што е добар сигнал за раст на финансиската култура и долгорочно планирање“, вели Поповска.

Горан Марковски од друштвото за управување со инвестициски фондови „КБ Инвест“ вели дека секако одреден дел од инвестираните пари што завршуваат во нивните фондови доаѓа од бонусите и другите финансиски награди на клиентите.

„Меѓутоа не може прецизно да измериме колкав дел од тие свои приливи луѓето всушност потоа инвестираат, тоа се лични информации за секој клиент“, вели Марковски.

Тој објаснува дека управувањето со личните, семејните финансии не е толку поврзано со изворите колку со вишокот средства што остануваат на крајот од месецот.

„Ако останат вишок средства по намирувањето на сите потреби на семејниот буџет, клиентите доаѓаат кај нас. Уплаќаат периодично, месечно, квартално, некои и годишно. Добар дел од оние што вложуваат во фондовите, уплаќаат поголем износ одеднаш, 150-200 илјади денари и сл. Тогаш може само да се претпостави дека инвестицијата се случува по некоја финансиска награда или, пак, исплатена дивиденда од акции, на пример. Доаѓа поголем прилив кај клиентот и тој решава да ги инвестира тие пари во нашите фондови“, ни рече Марковски.

Depositphotos

 

Михајло Брова-Зиков од брокерскиот оддел на „Комерцијална банка“ вели дека, според негови слободни процени, околу 30-50 отсто од парите што нивните клиенти ги добиваат како бонуси, награди и слично инвестираат во финансиски инструменти.

„Инвестираат во акции, обврзници, странски ЕТФ-ови итн. Исто така, нашите граѓани што поседуваат акции во домашните компании што исплаќаат дивиденда, парите од оваа капитална добивка најчесто повторно ги инвестираат во акции од истата или некоја друга компанија на Македонската берза“, вели Брова-Зиков.

Според нивното искуство, како што вели нашиот соговорник, не можат да кажат дека има некој посебен период во годината кога забележуваат особено зголемен прилив на уплати што би се должел на примени бонуси, К-15 или некоја друга финансиска награда.

„Малку потешко може да дефинираме таков тренд, затоа што некои компании исплаќаат К-15 кон средината на годината, некои кон крајот, има и такви што исплаќаат по половина во два наврати и слично. Тука е и фактот што менаџери, членови на управните одбори во акционерските друштва и други членови на раководните органи што добиваат бонуси за успешност и други финансиски награди, законски се обврзани неколку месеци по добивањето на наградата да не можат да купуваат акции во својата компанија, за да се превенира тргување по добиени инсајдерски информации. Ова значи дека не може баш прецизно да се лоцира кој кога зел бонус, па кога инвестирал со тие пари и слично“, објаснува Брова-Зиков. 

Не само високите менаџери ги вложуваат своите екстра-приходи 

Практиката исплатените бонуси или едноставно заштедените средства високиот менаџмент во успешните компании да ги вложи повторно во акции од својата компанија често ја гледаме и кај македонските акционерски друштва котирани на берзата. Претседатели и членови на управните одбори, главни извршни директори и друг висок менаџмент што има обврска да ја известува јавноста за промените во сопственоста објавуваат за секое ново стекнато количество на акции. Тоа најчесто го гледаме во случајот на компании како „Алкалоид“, „Реплек“, „Гранит“ и др. Во деловниот свет купувањето акции во својата компанија е знак за доверба на менаџментот во успехот на компанијата со која управува и сигнал до инвеститорите дека цената на акцијата, според мислењето на менаџментот, е погодна за инвестирање.

Андријана Поповска од „ВФП Фонд менаџмент“ вели дека профилот на инвеститори што ги инвестираат своите екстра-приходи од компаниите е доста широк.

„Токму тоа е карактеристиката на инвестициските фондови, да бидат достапни за секој што сака да гради капитал постепено. Секако, има и повисоки менаџери и професионалци што инвестираат дел од бонусите, но многу често доминираат домаќинства од стабилни компании, вработени што имаат редовни примања и дополнителен годишен регрес, па решаваат барем дел од тој износ да не го потрошат целосно, туку да го претворат во нешто што има долгорочна вредност“, вели Поповска. Исто така, додава таа, сѐ повеќе родители го користат крајот на годината да донесат одлука за започнување со одвојување средства за иднината на своите деца. 

Depositphotos

 

„Но факт е дека во практика ретко кој ја носи одлуката целосно сам. Тука  клучна е улогата на инвестициските агенти и инвестициските советници. На луѓето најчесто им треба јасна информација, некој да им ги објасни инвестирањето и ризиците на разбирлив начин, да им помогне да го изберат соодветниот продукт и да ги води низ првите чекори. Кога ќе се отстрани таа бариера на непознатото, луѓето многу полесно почнуваат да инвестираат, дури и со помали износи, но со дисциплина и план“, објаснува нашата соговорничка.

Што се однесува, пак, до тоа во кои фондови клиентите најмногу ги инвестираат своите слободни средства, тоа зависи од целта и профилот на инвеститорот.

„Нема еден продукт што е стандард за оваа намена, истата сума за еден клиент може да е резерва за шест месеци, а за друг е план за 10 години. Затоа секогаш гледаме пристапот да биде прво дефинирање на хоризонтот на вложување и ризичниот профил, а потоа да се избере продуктот. Кога средствата се потребни за краток рок и треба да бидат ликвидни, најчесто се избира паричен фонд. А, кога станува збор за долгорочни цели – образование на деца, создавање капитал за во иднина – доминантно се препорачува изложеност кон акциски фондови, секако во согласност со ризичниот профил.

Паралелно со инвестирањето, кај клиенти со семејство често гледаме интерес и за животно осигурување – не како замена, туку како дополнување, односно со инвестирањето градат капитал, а со осигурувањето му додаваат финансиска заштита на своето семејство од непредвидени ситуации“, вели Поповска.