Македонската метална индустрија под длабок притисок: Има ли излез?

Македонската индустрија покажува сериозна нестабилност во текот на целата година. Во септември, според последните статистички податоци, остварила раст од само 1,4 отсто, но во изминатите месеци имаше и бројки што беа во длабок минус. Состојбата е иста и во преработувачката индустрија, која учествува со 80 отсто во вкупното индустриско производство.

Носител на падот во индустријата во земјава во септември беше металната индустрија. Производството на метали и фабрикувани метални производи во септември забележаа пад од 20 и над 30 отсто, соодветно.

Во овие сектори состојбата е сериозна веќе втора година по ред, а причините за тоа се многубројни, вели во изјава за „Блумберг Адрија“ претседателот на Здружението на металната и електроиндустријата при Стопанската комора на Македонија, Горан Антевски.

Според него, главните предизвици со кои се соочуваат производителите се намалените нарачки и падот на цените на готовите производи во услови на недостиг од квалификувана работа сила и раст на трошоците за плати. Нестабилноста во синџирите за снабдување поради геополитичките тензии е уште еден дополнителен предизвик.

Балканот да стане хаб за европските производители

„Падот во металната и електроиндустријата е резултат на неколку поврзани фактори. Пред сè, забавувањето на европската автомобилска индустрија – која е најголем клиент на овој сектор – доведе до значително намалување на нарачките, особено кај компонентите и металните конструкции“, вели Антевски.

Тој смета дека на секторот му се потребни технолошка трансформација и дигитализација за зголемување на продуктивноста, но, во услови на инфлација и рестриктивна монетарна политика, и тоа е тешко.

„Високите цени на енергентите и суровините, нестабилните транспортни трошоци и зголемените каматни стапки го намалија просторот за инвестиции и конкурентност на извозниците и ги поскапеа производите. На сето тоа се надоврзаа и падот на побарувачката во ЕУ, која се соочува со стагнација на индустриското производство, трговската војна со САД и пренасочувањето на нарачките кон Азија поради пониските трошоци“, набројува Антевски.

Во вакви услови, според него, едно од можните решенија за излез од кризата на металната индустрија е регионот на целиот Балкан „да се понуди да биде хаб за европските производители бидејќи близината и човечкиот потенцијал може да бидат почеток за идно подолгорочно заедничко работење“.

Прогноза за 2026 година – стабилизација без раст

Од сегашна перспектива, за 2026 година се очекува стабилизација на индустријата, но без значителен раст. Сепак, Антевски вели дека сериозниот притисок што се чувствува сега, може да се претвори во можност за компаниите што ќе инвестираат во ефикасност, иновации и одржливост, дигитализација, роботика и автоматизација. Енергијата сега треба да се насочи кон нови пазари, а не да се чека враќање на старите.

„Голем дел европски компании го пренасочуваат производството и бараат локални партнери, што може да биде шанса за македонските компании со добра технолошка и организациска подготвеност. Притисокот на цените и побарувачката ќе останат умерени, но ќе расте потребата од зелени и енергетски ефикасни производи“, вели Антевски.

Актуелната ситуација налага државата да се вклучи и да помогне компаниите да ја добијат новата шанса. Краткорочно, потребна е финансиска поддршка за ликвидност и извоз (поволни кредитни линии, субвенции за енергија), како и непосредна помош за добивањето на CBAM-сертификатите и имплементација на ЕСГ-стандардите.

„Потребно е забрзување на процедурите за набавка и користење  обновливи извори (соларни панели, батериски системи). Неопходна е и поддршка за задржување и обука на работници, особено технички профили“, вели Антевски.

На долг рок, државата треба да креира индустриска политика насочена кон зелена трансформација, дигитализација и автоматизација. Приоритет треба да биде развивањето енергетска инфраструктура со стабилни и конкурентни цени за индустријата, поддршка на инвестиции во истражување, иновации и домашната технолошка база со цел домашната индустрија да се поврзе со европските синџири на вредност преку програми за квалитет, сертификација и заеднички погони.