Регионалните берзи во 2026 година: Каде најмногу се тргуваше со акции, обврзници и ЕТФ-ови?

Откако пишувавме за тоа каде инвеститорите заработиле пари, а каде изгубиле на глобалните берзи, овој пат фокусот на вниманието е на обемот на тргување во регионот. Даваме преглед на прометот на акции, обврзници и ЕТФ-овите на шест регионални берзи во текот на првата половина од годината, за да покажеме каде тргувањето било најактивно, кои компании привлекле најголем интерес на инвеститорите и како се движеле регионалните пазари на капитал во однос на обемот на тргување.

Прометот претставува еден од основните индикатори за активност на пазарот на капитал бидејќи покажува колку е тргувано во одреден период. Иако не е исто што и ликвидноста сам по себе, повисокиот промет обично укажува на поактивен пазар и поголем интерес на инвеститорите. Затоа прегледот на полугодишниот промет дава добра слика за тоа на кои берзи инвеститорите биле најактивни, а каде тргувањето останало скромно.

Две берзи го носат регионот, другите заостануваат

Сликата е јасна уште на прв поглед, со оглед на тоа што прометот на акции во регионот е практично поделен на две нивоа. Љубљанската и Загрепската берза јасно водат во однос на обемот на тргување, при што Загреб постигна значително подинамичен раст во првата половина од годината.

Иако Љубљана ја задржа својата водечка позиција во однос на вкупниот промет, динамиката на раст во Загреб е можеби најинтересниот податок од првата половина од годината. Таквото темпо укажува на раст на активноста на инвеститорите и потврдува дека хрватскиот пазар станува сè поважен во регионалните рамки во последните години. Во исто време, словенечкиот пазар продолжува да се потпира на неколку големи компании кои со години го генерираат најголемиот дел од трговијата.

Сите други берзи во регионот работат на значително пониско ниво на активност. Македонската берза забележа пад на прометот, а истото важи и за Белград, Сараево и Бањалука, каде што обемот на тргување сè уште остана скромен.

Со други зборови, регионот останува длабоко поделен. Љубљана и Загреб се издвојуваат како пазари каде што се одвива најголемиот дел од регионалното тргување, додека другите берзи се карактеризираат со низок промет и мал број реализирани трансакции.

Ваквата структура на прометот влијае и на ликвидноста на пазарот. На берзите со помал обем на тргување, многу е потешко за инвеститорите да реализираат поголеми купувања или продажби без значително влијание врз цената на акциите. Затоа институционалните инвеститори, како што се инвестициските и пензиските фондови, многу полесно наоѓаат простор за инвестирање на берзите во Загреб и Љубљана отколку на другите пазари во регионот.

Обврзници - општ пад, со неколку исклучоци

Во случајот со обврзниците, сликата е речиси спротивна во споредба со акциите. Најголемите пазари, кои забележаа зголемување на активноста во тргувањето со акции, истовремено остварија намалување на прометот со обврзници.

За разлика од пазарот на акции, прометот на обврзници е многу повеќе зависен од индивидуалните институционални трансакции и новите емисии на должнички хартии од вредност. Во исто време, може да се забележи дека пазарите каде што се зголеми интересот за акции генерално имаа послаба активност во тргувањето со обврзници.

Најголемото изненадување е берзата во Бања Лука, која оствари силен раст на прометот на обврзници благодарение на неколку големи трансакции со обврзницата RSBD-052 од портфолиото на два фонда на Република Српска. Тие четири трансакции учествуваа со речиси половина од вкупниот редовен промет, па берзата, и покрај многу скромната активност на пазарот на акции, се издвои како еден од поактивните пазари кога станува збор за должнички хартии од вредност. Благ раст беше забележан и во Скопје, додека прометот во Сараево остана непроменет.

Таквиот распоред покажува дека некои помали пазари, и покрај слабата активност на акциите, сепак успеваат да одржат релативно стабилен промет преку тргување со државни и корпоративни обврзници.

ЕТФ-ови -  мал, но сè поинтересен сегмент

Тргувањето со фондови што се тргуваат на берза (ЕТФ) во моментов постои само на берзите во Загреб и Љубљана, при што овој сегмент бележи најсилен раст на двата пазара.

Растот на тргувањето со ЕТФ-ови го следи глобалниот тренд во кој пасивното инвестирање станува сè позастапено. Наместо да избираат поединечни акции, инвеститорите можат да добијат изложеност на цели индекси или сектори преку еден инструмент, со поголема диверзификација и пониски трошоци за инвестирање. Иако овој сегмент во регионот е сè уште релативно мал, неговата динамика покажува дека навиките на инвеститорите постепено се менуваат.

Ова значи дека регионалните инвеститори сè повеќе ги препознаваат ЕТФ-овите како начин поедноставно и со пониски трошоци да инвестираат пари во поширок индекс, наместо да избираат поединечни акции.

Кој беше најтргуваниот во регионот?

Кога сите акции од шесте регионални берзи се рангираат според вкупниот промет, хрватската „Кончар“ е на самиот врв бидејќи беше убедливо најтргуваната акција во регионот во текот на првата половина од годината.

Доминацијата на „Кончар“ не е изненадување. Во последните години, компанијата е во центарот на вниманието на инвеститорите благодарение на силниот раст на бизнисот и големиот број проекти во енергетскиот сектор, кој стана еден од најатрактивните сегменти на европската економија. Таквиот интерес се одрази и во тргувањето со акции во текот на првата половина од годината.

Значителен дел од прометот е остварен преку блок-трансакции, што укажува дека, покрај дневното тргување, големите институционални инвеститори активно ја менувале и сопственичката структура на компанијата во овој период. Интересно е и тоа што компанијата „Кончар - D&ST“ беше меѓу најтргуваните акции на Загрепската берза, што дополнително покажува колку целата групација „Кончар“ беше во фокусот на инвеститорите.

Веднаш зад „Кончар“ се словенечките компании НЛБ и „Крка“, кои практично го носат најголемиот дел од прометот на Љубљанската берза, додека „Петрол“ е исто така на самиот врв на регионалната листа.

Кога се гледа остатокот од регионот, разликите во прометот стануваат уште поизразени. Најтргуваните акции во Белград, Сараево и во Скопје остварија промет кој е многу пати помал од оној на водечките хрватски и словенечки компании.

Самата споредба покажува колку е концентриран регионалниот промет. Прометот што го постигнаа водечките хрватски и словенечки компании во некои случаи го надминува тргувањето на цели сегменти на поединечни берзи, што дополнително потврдува како неколку големи издавачи доминираат на регионалниот пазар на капитал.

Што треба да се извлече од сето ова?

Регионалниот пазар на капитал во првата половина од 2026 година го потврдува веќе познатиот фокус на два фаворити. Загреб и Љубљана функционираат како сериозни, растечки берзи со сè поразвиено тргување со ЕТФ-ови, додека остатокот од регионот Адрија сè уште се карактеризира со низок и претежно опаѓачки промет со акции. Во случајот со обврзниците, на повеќето пазари може да се забележи инверзен модел на меѓугодишното движење на прометот во однос на акциите, па берзите што имаа зголемување на прометот на акции во исто време имаа намалување на прометот на обврзници.

 

За инвеститорите, ова значи дека најголемите можности за ефикасно тргување сè уште се наоѓаат на двата најголеми регионални пазари, додека другите берзи остануваат првенствено локални пазари со ограничена ликвидност. Способноста за привлекување нови компании, зголемување на бројот на инвеститори и зголемување на обемот на тргување ќе биде еден од клучните фактори што ќе го одредат нивниот понатамошен развој.