Вештачка интелигенција, камати и енергетика: зошто акциите на европските комунални претпријатија бележат силен раст?

Вниманието на инвеститорите во моментов најмногу е насочено кон технолошките акции и приказната за вештачката интелигенција, додека еден навидум „досаден“ сектор тивко постигна добар резултат на европските берзи оваа година. Европските компании за комунални услуги, односно производителите и дистрибутерите на електрична енергија, гас и вода од почетокот на 2026 година бележат раст што го надмина поширокиот индекс, а прашањето што сега се поставува е дали овој раст е оправдан и дали сè уште има простор за понатамошен напредок.

Што стои зад овој раст?

Од почетокот на годината секторот на европските компании за комунални услуги го водат компании од областа на обновливи извори на енергија и складирање енергија, вклучувајќи ги и системите за батерии, кои беа главни двигатели на неговиот раст. Ова се надградува на силните резултати што секторот ги постигна уште во 2025 година.

Зад оваа приказна стои комбинација од неколку преклопувачки фактори, и тоа самиот страв од следните чекори во врска со конфликтот на Блискиот Исток, неизвесноста околу каматните стапки и забрзаниот развој на вештачката интелигенција.

Прв фактор е бегството кон дефанзивни акции. Комуналните компании им припаѓаат на таканаречените дефанзивни сектори бидејќи нивните услуги (електрична енергија, гас и вода) се неопходни, без оглед на состојбата на економијата. Затоа инвеститорите во периоди на зголемена неизвесност пренасочуваат дел од својот капитал кон овој сектор. Оваа година ескалацијата на конфликтот на Блискиот Исток и стравот од поширока војна придонесоа за тоа. Анализата на „Голдман Сакс“ покажува дека акциите на комуналните компании го надминуваат остатокот од пазарот за 10-30 проценти во просек за време на периоди на стрес на пазарот, особено кога пазарот се соочува со опаѓање на каматните стапки и продолжено мечкино расположение.

 

Втор фактор е вештачката интелигенција како нов извор на побарувачка. За разлика од многу сектори во кои вештачката интелигенција ги менува или ги загрозува деловните модели, компаниите за комунални услуги  имаат директна корист од нејзиниот развој. Проширувањето на центрите за податоци со вештачка интелигенција бара огромни количества електрична енергија, поради што електричната инфраструктура станува еден од клучните предуслови за понатамошен развој на вештачката интелигенција. Според некои процени, секторот би можел да инвестира дури 240 милијарди долари во 2026 година за да ја задоволи растечката побарувачка, додека вкупната потрошувачка на електрична енергија, која во претходните 20 години порасна само за 10 проценти, се очекува да порасне дури за 60 проценти до 2045 година.

Трет фактор е енергетската безбедност. По неколку години енергетска криза и геополитички тензии, безбедноста во снабдувањето и енергетската независност повторно се меѓу клучните приоритети на Европа. Затоа, компаниите што инвестираат во обновливи извори на енергија и преносна инфраструктура имаат дополнителна поддршка од долгорочните европски политики.

Четврти фактор е дивидендниот принос. И покрај силниот раст на цената на акциите, просечниот принос од дивиденда на секторот е сè уште 3,79 проценти, што е конкурентно со приносите од десетгодишните државни обврзници во Европа. Покрај редовните приходи од дивиденди, инвеститорите имаат и потенцијал за зголемување на вредноста на акциите, поради што секторот за комунални услуги останува привлечна алтернатива за оние што бараат постабилни приноси.

Дали има простор за понатамошен раст или се приближува корекција?

Вреднувањата на европските компании за комунални услуги денес се повисоки од долгорочниот историски просек, што укажува дека пазарот веќе во голема мера ги препознал поволните перспективи на секторот и ги вклучил во цените на акциите. Сепак, споредбата со американскиот сектор за комунални услуги покажува дека европските компании сè уште тргуваат со пониски мултипликатори, поради што сè уште изгледаат релативно поповолно вреднувани. Ова сугерира дека, и покрај силниот раст на цените на акциите во претходниот период, европскиот сектор за комунални услуги сè уште не ги достигнал нивоата на вреднување карактеристични за американскиот пазар, што остава простор за понатамошен раст доколку компаниите продолжат да ги постигнуваат очекуваните финансиски резултати.

Клучниот ризик за продолжување на растот лежи токму во она што го започна во 2025 година - каматните стапки. Според анализата на „Голдман Сакс“, секторот ќе продолжи значително да го надминува пазарот само ако каматните стапки паднат заедно со продолжено лошо  расположение на пазарот; ако централните банки, како што се Фед или ЕЦБ, го сменат курсот и почнат да ги зголемуваат каматните стапки поради инфлацијата, привлечноста на дивидендите во однос на обврзниците би се намалила, а секторот би можел да изгуби дел од својот замав. Од друга страна, ако каматните стапки паднат, но еуфоријата околу вештачката интелигенција, која влезе во фаза на преиспитување и распродажба во последните недели, продолжи, секторот ќе остане интересен за инвеститорите како главен влезен фактор за секторот на вештачката интелигенција.

Вториот ризик е политички - сè погласната дебата за тоа кој треба да ги плати трошоците за зголемување на сметките за електрична енергија предизвикани од центрите за податоци со вештачка интелигенција би можела да доведе до регулаторен притисок врз профитабилноста на некои компании во секторот.

Европски комунални компании

Меѓу европските комунални претпријатија што се најдоа под радарот на аналитичарите се „Ибердрола“ (Iberdrola), „Елиа“ (Elia) и РВЕ (RWE). Иако се разликуваат во своите бизнис-модели, заедничко им е тоа што значително инвестираат во енергетска инфраструктура и се добро позиционирани да имаат корист од растот на потрошувачката на електрична енергија на долг рок. Додека „Ибердрола“ и „Елиа“ првенствено се потпираат на регулирани мрежни активности што носат постабилни приходи, РВЕ е повеќе изложена на производство на електрична енергија и развој на обновливи извори, што ѝ дава поголем потенцијал за раст, но и поголема нестабилност на бизнисот.

„Ибердрола“

По привременото забавување, приходите се враќаат на патот на раст, додека ЕБИТДА и нето-добивката бележат уште посилна динамика, што укажува на зголемување на профитабилноста и успешно спроведување на инвестицискиот циклус.

„Елиа“

Компанијата бележи постојан раст на приходите, на ЕБИТДА и нето-добивката, што го одразува проширувањето на регулираната мрежа и континуираните инвестиции во преносната инфраструктура. Ваквиот деловен профил носи висока предвидливост на паричниот тек и ја намалува зависноста од движењата на цените на електричната енергија.

РВЕ

За разлика од „Ибердола“ и „Елиа“, деловните резултати на РВЕ се повеќе зависни од движењата на цените на електричната енергија, што доведе до поизразени флуктуации во приходите, кај ЕБИТДА и нето-добивката во последните години. Сепак, компанијата продолжува да инвестира многу во обновливи извори на енергија и системи на батерии, за кои инвеститорите очекуваат да бидат главен двигател на идниот раст.

Во однос на вреднувањата, сите три компании моментално се тргуваат со коефициенти цена/заработка (P/E) и ЕВ/ЕБИТДА што се над просекот за европскиот комунален сектор, што не е изненадувачки со оглед на моментално повисоките вреднувања за секторот како целина.

Иако овие компании имаат силни долгорочни перспективи, нивниот континуиран раст не е без ризик. Ова се капитално интензивни компании што инвестираат милијарди евра во развој на мрежи и обновливи извори на енергија, што ги прави ранливи на продолжен период на високи каматни стапки и зголемување на трошоците за финансирање. Покрај тоа, значителен дел од нивните приходи зависи од регулаторните одлуки, додека РВЕ е дополнително изложена на промени во цените на електричната енергија, што ги прави нејзините финансиски резултати понестабилни во споредба со компаниите што претежно се занимаваат со пренос и дистрибуција на електрична енергија.

Што треба да заклучиме од сето ова?

Растот на европските комунални компании е резултат на комбинација од неколку фактори што дејствуваат истовремено - потрагата по безбедност во услови на геополитичка неизвесност, структурниот раст на побарувачката на електрична енергија поради ширењето на вештачката интелигенција и враќањето на енергетската безбедност на врвот на политичката агенда. За разлика од многу други „жешки“ приказни на пазарот, овој раст сè уште не е придружен со екстремни вреднувања или губење на профитабилноста, додека самиот европски сектор сè уште се тргува под својот историски просек во споредба со САД. Сепак, судбината на секторот во наредните месеци ќе зависи најмногу од одлуките на централните банки за каматните стапки, бидејќи нивниот понатамошен раст би можел да го потресе токму она што ги направи акциите на комуналните компании толку привлечни оваа година.