Европска одбранбена индустрија: Каде лежи следната голема можност за инвеститорите

Европската одбранбена индустрија беше една од главните теми на пазарите на капитал во текот на 2025 година. Акциите на водечките компании до есента речиси двојно ја зголемија својата вредност, додека секторот стана симбол на растечки воени трошоци и геополитичка неизвесност. Сепак, до крајот на годината ентузијазмот почна да бледнее. Растот забави, цените влегоа во фаза на стагнација, а инвеститорите почнаа да се прашуваат колку оптимизам веќе е вграден во процените.

Во 2024 година земјите членки на Европската Унија потрошија околу 343 милијарди евра за одбрана, додека растот се проценува на приближно 380 милијарди евра во 2025 година, со истовремено зголемување на уделот од БДП наменет за воени трошоци. Ваквата динамика покажува дека побарувачката сè повеќе зависи од индивидуалните кризи и сè повеќе од системските политики. Кога земјите ја вклучуваат одбраната во долгорочните буџетски рамки, компаниите добиваат поголема деловна предвидливост, полесно планираат инвестиции и полесно инвестираат во капацитети. Токму затоа акциите на одбранбените компании нагло пораснаа во последните години, при што пазарот сè повеќе го гледа секторот како стратешки столб на европската економија.

Подолу даваме преглед на европската одбранбена индустрија и факторите што ќе го обликуваат нејзиниот понатамошен развој.

Пазарни очекувања и корекција од 2025 година

По силниот раст помеѓу 2022 и 2025 година, голем дел компании на крајот на минатата година се тргуваа со валуации благо над нивните долгорочни просеци. Тековниот P/E (однос цена-заработка) на секторот е околу 37, во споредба со историскиот просек од околу 35, што укажува дека инвеститорите сè уште плаќаат премија за очекуван раст и стабилна побарувачка, додека просторот за понатамошно повеќекратно проширување на мултиплата станува ограничен.

Од октомври 2025 година до почетокот на 2026 година секторот влезе во фаза на корекција, како што јасно се гледа во движењето на индексот MXEU0AD, кој ги следи европските одбранбени компании. По период на силен раст, пазарот почна да ги доведува во прашање темпото на испорака на проектите, растот на маргината и одржливоста на високите процени.

Во вакви фази од циклусот, очекувањата на инвеститорите честопати растат побрзо од реалните резултати. Бавното извршување на договорите и ограничениот капацитет може привремено да го забават растот на приходите и профитот, што доведува до разочарување и корекции на цените. Сепак, ваквите периоди не мора нужно да сигнализираат промена во долгорочниот тренд.

Во средина каде што владите продолжуваат да ги зголемуваат инвестициите во безбедноста додека геополитичките тензии остануваат, побарувачката за одбранбени системи останува структурно силна. Затоа, падот на цените предизвикан од потенцијално послаби краткорочни резултати честопати претставува фази во кои секторот се преоценува на пореална основа.

Ограничувања во производството и проблеми со капацитетот

Еден од клучните структурни проблеми остануваат ограничувањата во производството, особено во сегментите на муниција, експлозиви и напредна електроника. Капацитетите беа занемарени со децении, бидејќи се веруваше дека масовната побарувачка повеќе нема да биде потребна.

Таа претпоставка се покажа како погрешна, поради што индустријата сега масовно инвестира во нови погони, опрема и мрежи за снабдување. Компаниите низ Европа започнаа големи инвестициски циклуси за да ги зголемат производствените капацитети и да ја намалат зависноста од надворешни доставувачи.

Сепак, овој бран на инвестиции исто така поставува важно прашање - што ќе се случи ако геополитичкиот наратив значително се смири, особено во случај на крај на војната во Украина? Доколку побарувачката се стабилизира и капацитетите останат трајно зголемени, дел од индустријата би можел да се соочи со вишок производствен капацитет и притисок врз маржите.

Во ова сценарио компаниите би морале да најдат нови извори на побарувачка преку модернизација на постојните системи, извоз на трети пазари и развој на нови технологии, со цел да ги оправдаат големите инвестиции во капацитети. Во исто време, таков развој многу веројатно би довел до повлекување на капиталот од одбранбениот сектор, со оглед на неговите моментално високи вреднувања.

Ризици: политика, буџети и цикличност

Секторските ризици остануваат изразени. Политичките промени може да влијаат на приоритетите за трошење, фискалните притисоци може да ги ограничат буџетите, додека историјата покажува дека периодите на интензивно вооружување често завршуваат со фази на стагнација. Тоа значи дека секторот, иако моментално силен, не е имун на циклични корекции и промени во инвестициската клима.

Кој доминира во европската одбранбена индустрија?

Во европскиот систем неколку големи компании играат клучна улога: „Рајнметал“, „Леонардо“ и „БАЕ системс“. Нивната предност лежи во нивните долгогодишни односи со државите, широкото портфолио на сертифицирани производи и можноста за спроведување големи повеќегодишни проекти, поради што тие остануваат прв избор на повеќето влади.

Jose Sarmento Matos/Bloomberg

 

Силниот раст на нарачките покажува дека земјите првенствено избираат докажани партнери, што дополнително ја зајакнува концентрацијата на пазарот. Големите играчи на тој начин го преземаат најголемиот дел од новите буџети, со што се зголемува стабилноста на приходите, но и очекувањата на инвеститорите.

Покрај нив, на пазарот се појавуваат и помали, иновативни играчи. Еден од највпечатливите примери е француската „Егзаил технолоџис“, специјализирана за автономни системи и подводна роботика, чии акции силно пораснаа благодарение на растот на воената побарувачка и технолошката ниша во која работи.

Тоа покажува дека, иако големите системи остануваат „побезбедниот“ дел од секторот, сè уште има простор за раст над просекот кај помалите компании што нудат специјализирани и иновативни решенија.

Што му порачува европската одбрана на пазарот денес  

Европската одбранбена индустрија денес функционира како стратешки сектор со силна политичка поддршка и стабилна побарувачка. Буџетите се потврдени, договорите се потпишани, а инвестициите остануваат високи, давајќи му на секторот солидна долгорочна основа.

Иако постои можност индивидуалните конфликти да се ублажат, ова веројатно нема да го промени поширокиот тренд на зајакнување на безбедносните капацитети. Геополитичките тензии, соперништвото меѓу големите сили и технолошката трка продолжуваат да го движат трошењето.

Во исто време високите вреднувања и бавната имплементација на проектите значат дека секторот останува предмет на корекции. Како резултат на тоа, европската одбрана денес повеќе претставува долгорочна тематска инвестиција отколку можност за брза добивка.

За инвеститорите ова значи дека секторот може да има место во портфолио како заштита од геополитички ризици, но со селективен пристап, трпение и реални очекувања.