Драматичниот раст на цените на енергентите го зголемува стравот од инфлација

Нафта ќе има, но ќе биде скапа. Вчерашната одлука на Регулаторната комисија за енергетика (РКЕ) со која бензините поскапеа за еден денар, а цената на дизелот остана иста е само почетокот, до крајот на неделата поскапувањето ќе биде позначително, велат за „Блумберг Адрија“ извори од нафтениот бизнис.

Новата цена на дериватите во земјава е одраз на петдневниот просек, главно од минатата недела, кога цените се движеа меѓу 70 и 72 долари за барел. Вчера, пак, на отворањето на пазарите, по нападот врз Иран во текот на викендот, нафтата забележа највисок скок во последните четири години. Цената порасна на 82 долари за барел, што е раст од 13 отсто во однос на петочното тргување. Во текот на денот барел од типот брент се стабилизира на над 78 долари.

И другиот фактор што ја креира цената на нафтата во земјава расте. Доларот, според мерачот на „Блумберг“ за доларот, се зголеми за дури 0,7 проценти, на највисоко ниво од почетокот на февруари. Нашите извори велат дека токму поради растот на цената на нафтата и вредноста на доларот може да се очекува до крајот на оваа недела цената на дериватите да се зголеми меѓу 6 и 8 денари за литар.

Вчерашната слика од глобалните пазари потсетува на периодот од пред точно четири години, кога Русија ја започна војната во Украина. Растот на цените на енергентите тогаш доведе до енергетска криза, која прерасна во инфлациска криза, најголема во последните 40 години. Монетарните власти и денес се соочуваат со последиците од високата инфлација, а експертите предупредуваат дека растот на цената на нафтата за пет отсто на годишно ниво додава 0,1 процентен поен на просечната инфлација.

Снабдувањето ќе биде стабилно

По руската инвазија во Украина пред четири години, Регулаторната комисија за енергетика воспостави механизам што спречува ценовни шокови.

Тоа значи дека Комисијата прави секојдневни пресметки и утврдува дали се создадени услови за менување на цените.

„РКЕ носи вонредни одлуки секојпат кога пресметките покажуваат дека во крајната малопродажна цена ќе има зголемување или намалување од најмалку 2 денари за литар за бензините, дизел-горивата и за екстра-лесното гориво. Додека за мазутот одлуки се носат секојпат кога пресметките покажуваат дека во крајната малопродажна цена ќе има зголемување или намалување од најмалку 1 денар за литар. Со ваквиот пристап се обезбедува сигурност, стабилност и предвидливост на пазарот со нафтените деривати, а сѐ со единствена цел да се заштитат потрошувачите од големи ценовни осцилации“, објаснуваат од Комисијата.

Ниту снабдувањето со нафтени деривати во земјава не се доведува во прашање. И извори од нафтениот бизнис, но и од Агенцијата за задолжителни нафтени резерви – МАКОРА, за „Блумберг Адрија“ го потврдуваат истото тоа.

Од МАКОРА велат дека увозот на деривати е непречен и сѐ додека е таков не постојат услови за прогласување кризна состојба во енергетиката. Дополнително, Македонија располага со резерви што се на највисоко ниво во однос на сите земји од регионот.

Во согласност со Законот за задолжителни нафтени резерви, резервите се формираат постепено, со цел да се обезбеди тие да одговараат на најмалку 90 дена од дневните просечни нето-увози или на 61 ден од просечната дневна домашна потрошувачка, во претходната календарска година, во зависност од тоа кое од двете наведени количества е поголемо.

Цената може да стигне 120 долари за барел

Аналитичарите од глобалните финансиски институции веднаш ги зголемија прогнозите за цените на нафтата. За неделава се проектираат цени меѓу 80 и 90 долари за барел, а има сценарија што одат и до 120 долари, пренесува „Блумберг“.

„Ситигруп“ ја зголеми својата краткорочна прогноза за нафтата од типот брент за 15 долари, на 85 долари за барел. Банката очекува неделава цената да се движи меѓу 80 и 90 долари поради постојаниот ризик за енергетската инфраструктура и нарушените текови низ Ормускиот Теснец.

Ако регионалната инфраструктура за нафта биде погодена, цените би можеле да пораснат и до 120 долари за барел, проценува „Сити“, но ова сценарио е во веројатност од 20 отсто.

„Ристад енерџи“ разгледува сценарио според кое прекинот низ теснецот би траел повеќе од неколку дена, па дури и недели. „Тогаш дефинитивно гледаме можност цената да достигне 100 долари за барел“, изјави за телевизијата „Блумберг“ Хорхе Леон, директор за геополитичка анализа во „Ристад енерџи“.

Вчерашната одлука на ОПЕК+ за зголемувањето на производството би била ограничена бидејќи и тие количества мора да поминат низ теснецот.

„Голдман“ проценува дека реалната премија за ризик во цената на суровата нафта е околу 18 долари за барел, што одговара на нивната процена за ефектот од шестнеделен целосен прекин на сообраќајот низ Ормускиот Теснец.

„Иако ризиците за нашата прогноза се наклонети кон раст, историјата покажува дека ценовните скокови предизвикани од геополитички шокови или привремени нарушувања во снабдувањето може да бидат краткотрајни“, напишале аналитичарите.

„Вуд Мекензи“ прогнозира дека енергетските текови низ теснецот би можеле да се воспостават повторно за неколку недели, во најдобар случај, ако иранскиот режим избере да соработува со САД, изјави Алан Гелдер, потпретседател за рафинирање, хемикалии и пазари на нафта во компанијата.

Цените на нафтата би можеле да надминат 100 долари за барел ако протокот на танкери низ теснецот не се обнови брзо. И аналитичарите на „Вуд Мекензи“ сметаат дека зголемувањето на производството од ОПЕК+ нема да биде од корист ако водниот пат остане затворен.

„Морган Стенли“ ја зголеми својата прогноза за просечната цена на нафтата во вториот квартал од 62,5 на 80 долари за барел.

„Иако досега нема прекин во производството, пазарите веројатно ја преоценуваат испораката од Блискиот Исток, а веќе тесниот пазар на танкери значи дека дури и мали нарушувања може да предизвикаат значителни доцнења и ефективно влијание врз снабдувањето“, пренесе „Блумберг“.

„РБЦ капитал маркетс“ проценува дека цената на нафтата може да достигне 100 долари за барел ако има трајно нарушување на навигацијата или напади врз критични енергетски капацитети во регионот.

„Ако конфликтот продолжи, последиците би можеле брзо да станат значајни. Регионални производители, како Ирак, би морале да го прекинат производството ако не можат да го извезуваат, а секое зголемување на производството од ОПЕК би било бесмислено ако морските рути останат компромитирани, велат аналитичарите на „РБЦ капитал маркетс“.

И природниот гас поскапува - Италија е под најголем ризик

И цените на природниот гас нагло скокнаа откако „Катар енерџи“ го прекина производството на течен природен гас (ЛНГ) по воените напади врз нивниот комплекс „Рас Лафан“. Во Европа цените се искачија за дури 45 отсто, додавајќи нови инфлаторни притисоци, пренесе „Блумберг“.

Цените на гасот се на највисоко ниво на годишно ниво/Bloomberg

Катар е вториот најголем снабдувач на ЛНГ во светот - по САД - и конфликтот ги засили стравувањата за прекини на испораките од Блискиот Исток. САД имаат ограничена способност да ги пополнат празнините.

„Во целина, САД извезуваат со максимален капацитет, така што нема многу простор, можеби околу 5 отсто, за дополнителни количества“, изјави Ира Џозеф, виш истражувач во Центарот за глобална енергетска политика при Универзитетот „Колумбија“.

Од сите европски земји, Италија, заедно Белгија и Полска, се издвојува како најизложена затоа што најголем дел од гасот го добива токму од Катар и има долгорочни договори.

Италија станува сè повеќе зависна од увоз на ЛНГ како дел од напорите да го замени рускиот гас, па секое нарушување претставува проблем за земјата. Во 2024 година Катар обезбеди околу 45 отсто од увозот на природен гас во Италија.

Важноста на Ормускиот Теснец

Од почетокот на војната во саботата под блокада е главната транзитна рута на нафтата од Блискиот Исток - Ормускиот Теснец. Низ него поминува околу една петтина од вкупното количество нафта и течен природен гас на глобално ниво.

Или, според аналитичарите на „ЏП Морган“, дневно по овој воден пат поминуваат околу 19 милиони барели течни горива, меѓу кои и 16 милиони барели сурова нафта. На денот на првиот напад, 28 февруари, испораките паднаа на околу 4 милиони барели.

Ормускиот Теснец официјално не е затворен, но таму нема проток на нафта. Клучното прашање е колку долго овој пат ќе биде под блокада. Земјите како Саудиска Арабија и Обединетите Арапски Емирати можат да испраќаат дел од нафтата преку нафтоводи кон алтернативни морски рути, но тие количества се ограничени.

Во случај Ормускиот Теснец да остане затворен повеќе од 25 дена, проблемот ќе биде поголем. Во тој случај главните производители на нафта на Блискиот Исток ќе бидат принудени да го запрат производството, велат аналитичарите на „ЏП Морган“.

„Ако конфликтот трае повеќе од три недели, производителите на нафта од Советот за соработка во Заливот ќе ја исцрпат способноста за складирање и ќе бидат принудени да го прекинат производството“, велат аналитичарите.