Хаосот на пазарот на нафта расте додека Заливот го намалува производството

Глобалниот пазар на нафта се соочува со сериозни нарушувања кои во наредните денови би можеле дополнително да се продлабочат, откако војната во Иран го задржа затворен Ормускиот Теснец за танкерите, а САД размислуваат за проширување на воените операции во земјата.

Според проценките на пазарните аналитичари, сегашната ситуација – која трае веќе девет дена – не покажува знаци на брзо смирување. Поради блокадата на теснецот, низ кој вообичаено се транспортира околу една петтина од светската нафта, комерцијалниот бродски сообраќај речиси целосно е запрен.

Намалување на производството и раст на цените

Неколку големи производители веќе почнаа да го намалуваат производството. Обединетите Арапски Емирати (ОАЕ) и Кувајт ја намалија експлоатацијата на нафта поради трошење на складираните залихи, придружувајќи му се на Ирак. Се очекува и други држави да бидат принудени на сличен чекор, бидејќи танкерите продолжуваат да го избегнуваат Ормускиот Теснец.

Војната со Иран ги турка цените на нафтата кон 100 долари - некои типови на нафта како Мурбан од Абу Даби, веќе го надминаа тоа ниво. Bloomberg

Како последица на ова, бројот на празни танкери подготвени за товарење брзо се намалува, а копнените складишта во регионот се полнат со зголемена динамика. Дел од извозот сепак се пренасочува преку алтернативни рути – Саудиска Арабија веќе транспортира значителни количини сурова нафта кон своето крајбрежје на Црвеното Море за извоз.

Растот на ризиците веќе силно се одрази на цените на енергентите. Цената на нафтата Брент минатата недела порасна за околу 30 проценти – најголем скок во последните шест години – и се приближува до психолошката граница од 100 долари за барел.

 

Други регионални цени веќе ја надминаа таа граница. Фјучерсите за нафтата Мурбан од Абу Даби во петокот достигнаа 103 долари за барел, омaнската нафта се тргуваше околу 107 долари, додека кинеските фјучерси на берзата во Шангај достигнаа околу 109 долари за барел.

„Секој дополнителен ден на нарушување го зголемува притисокот, а во таквo сценарио краткорочно речиси и да нема горна граница за цените“, оценува Стефано Грасо, поранешен трговец со нафта и сегашен портфолио-менаџер во инвестициски фонд во Сингапур.

Зголемени безбедносни ризици

Дополнителна загриженост создаваат и заканите кон нафтената инфраструктура. Саудиска Арабија за време на викендот пресретна беспилотни летала насочени кон нафтеното поле Шајбах, кое има производствен капацитет на околу еден милион барели дневно. Напади беа пријавени и во Бахреин и Катар.

Истовремено продолжува и блокадата на Ормускиот теснец. Во последните денови низ него поминале само танкери поврзани со Иран и неколку товарни бродови за кои се тврди дека се во кинеска сопственост.

САД најавија мерки за поддршка на бродските компании, вклучувајќи засилена финансиска заштита и можност за воена придружба на бродовите. Во петокот беше објавено воведување програма за поморско реосигурување во Персискиот Залив со покритие до околу 20 милијарди долари.

Сепак, според бродските компании, трошоците за осигурување не се главниот проблем – клучната грижа останува безбедноста на екипажите и бродовите. Многу од нив сметаат дека би било неопходно целосно воено обезбедување на бродските рути или, уште подобро, прекин на непријателствата.

Вашингтон разгледува и дополнителни чекори за ублажување на растот на цените, меѓу кои дозволување на Индија да пристапи до руската нафта складирана во пловечки складишта во регионот. Се разгледуваше и користење на американските стратешки резерви на нафта, како и можни интервенции на пазарот на фјучерси.

Американскиот претседател Доналд Трамп изјави дека растот на цените е привремен. „Очекувавме цените на нафтата да пораснат, но тие ќе се намалат – и тоа многу брзо“, изјави тој.

Најсилни последици во Азија и Европа

Најдиректни последици од кризата веќе се чувствуваат во Азија, која во голема мера зависи од увоз на енергенти од Блискиот Исток. Во Јапонија, која повеќе од 90 проценти од суровата нафта ја увезува од регионот, рафинериите веќе разгледуваат користење на националните резерви.

Кина во меѓувреме го ограничи извозот на горива за да ги зачува домашните резерви, додека Јужна Кореја размислува повторно да воведе контрола на цените на нафтата – мерка што не е применета во последните три децении.

Во северозападна Европа, пак, цената на авионското гориво достигна рекордни 1.528 долари за тон, што одговара на цена повисока од 190 долари за барел. Влијанието е особено силно бидејќи околу половина од увозот на Европската Унија на вакво гориво вообичаено минува низ Ормускиот теснец.

Аналитичарите на банката ИНГ проценуваат дека основното сценарио подразбира околу четири недели нарушување на пазарот – две недели сериозен хаос и уште две недели со намален интензитет.

Според нив, најдраматичното сценарио би било целосен прекин на транспортот на нафта и течен природен гас (ЛНГ) во период од три месеци. Во таков случај, цените на нафтата би можеле да достигнат рекордни нивоа во вториот квартал од годината.