Се ближи рочиштето во Врховниот суд на САД - сè што треба да знаете за царините

Во последните недели пазарот беше преплавен со вести за нови трговски договори и промени во царинските стапки, оставајќи ги инвеститорите збунети околу тоа кои тарифи се моментално на сила, која со која земја постигнала договори и кои сè уште се во преговори.

Дополнително внимание привлекува и сослушувањето пред Врховниот суд на САД што е закажано за среда, кое би можело да има значајни импликации на идната трговска политика на САД. Сослушувањето доаѓа откако федералниот апелациски суд пресуди дека царините на американскиот претседател Доналд Трамп се нелегални, испраќајќи го случајот до највисокиот суд во земјата.

Носиме преглед на клучните информации што треба да ги знаете за актуелностите и моменталната состојба кога станува збор за царините.

Трамп и Врховниот суд имаат спор околу овластувањето за наметнување царини

Врховниот суд разгледува жалба од администрацијата на Трамп откако пониските судови пресудија дека Трамп ги пречекорил своите овластувања со наметнувањето опсежни царини врз база на федералниот закон за вонредна состојба. Одлуката да се оспори употребата на тој закон за меѓународни економски овластувања за вонредни состојби од 1977 година (ИЕЕПА - IEEPA) од страна на Трамп може да му одземе една од клучните алатки за брзо наметнување глобални тарифи.

Трамп е првиот претседател на САД што го искористи тој закон за воведување царини, иако законот вообичаено е резервиран за воведување економски санкции против непријателски земји. ИЕЕПА му дава на претседателот широки овластувања врз економските трансакции во случај на прогласување национална вонредна состојба. Во овој случај Трамп го прогласи трговскиот дефицит на САД од 1,2 билион долари во 2024 година за национална криза, и покрај фактот дека САД бележат трговски дефицит секоја година од 1975 година, а исто така се осврна и на епидемијата на предозирање со аналгетикот фентанил.

Каде се моменталните царински стапки?

Царинските стапки оваа година достигнаа највисоко ниво во повеќе од половина век. Откако во еден момент надминаа 28 проценти, серија билатерални договори, вклучувајќи го и делумниот договор со Кина, ја намалија ефективната глобална стапка на околу 15 проценти. Во моментов нивоата се стабилизираат, со мал тренд на опаѓање, поттикнат од ублажувањето на трговските тензии и селективното намалување на царините во стратешките сектори. Оваа динамика го одразува новиот правец на американската трговска политика: комбинација од високи заштитни бариери и насочена либерализација кон земјите што се подготвени да направат меѓусебни отстапки во инвестициите и пристапот до суровини.

Договорот со ЕУ донесе привремено намалување на царините за европскиот извоз, со обврска за поголеми инвестиции од страна на европските компании во САД, додека договорот со Јапонија го намали притисокот врз автомобилскиот сектор и ги охрабри јапонските компании да инвестираат во американското производство.

Најновиот позитивен развој доаѓа од односите со Кина, каде што беше постигнат делумен договор за ретките метали и стратешки суровини. Тоа го отвори патот за намалување на царините за одредени индустриски инпути, што Вашингтон го смета за неопходен чекор за стабилизирање на синџирите на снабдување во секторите за чипови, батерии и зелена технологија.

Индија, која моментално има повисоки царини дури и од Кина поради увозот на руски енергетски производи, доби делумно олеснување за американскиот извоз на технологија и индустриски производи, со истовремен притисок за намалување на бариерите за стратешки инвестиции, како и увоз на енергија од Русија.

 

 

Ваквите потези покажуваат дека американската трговска политика сè повеќе се потпира на концептот на селективна либерализација. Високите царини остануваат алатка за притисок, но тие се користат и за градење стратешки партнерства и обезбедување пристап до клучни ресурси.

Врховниот суд веројатно нема да може да ги запре царините на Трамп

Се очекува расправата на Врховниот суд за царините на Трамп базирани на ИЕЕПА да биде клучен индикатор за ограничувањата на претседателските овластувања во водењето на трговската политика. Конзервативното мнозинство на судот во моментов е склоно да ја поддржи администрацијата, но постои можност некои судии да ја оспорат широката употреба на овластувањето.

Ако судот ги потврди царините, администрацијата на Трамп ќе ја задржи слободата да наметнува слични мерки и ќе ја зајакне својата преговарачка позиција во билатералните договори. Доколку судот ги поништи царините според ИЕЕПА, администрацијата веројатно ќе премине на други правни основи.

 

Значи, иако имаше секакви разговори за укинување на царините и враќање по старо, царините на Трамп остануваат централна алатка на трговската политика на САД, без оглед на одлуката на Врховниот суд. Според министерот за финансии Скот Бесент, дури и ако судот ги поништи царините според ИЕЕПА, администрацијата едноставно ќе премине на други правни основи. Меѓу нив е членот 122 од Законот за трговија од 1974 година, кој дозволува наметнување царини од 15 проценти во траење од 150 дена за решавање на трговските нерамнотежи, како и членот 338 од Законот за царини од 1930 година, кој дозволува царини до 50 проценти за земјите што ја дискриминираат трговијата со САД.

Значи, јасно е дека оваа администрација ги гледа царините како камен-темелник на својата економска политика, а имајќи го тоа предвид, компаниите и индустриите треба соодветно да ги приспособат своите планови.