„Темпирана“ посета - по Трамп, Путин оди во Пекинг

Претседателот на САД, Доналд Трамп, сè уште го немаше завршено раскошниот дводневен самит во Пекинг, кога од Москва пристигна за многумина неочекувана вест дека претседателот на Русија, Владимир Путин, „многу наскоро“ оди во еднодневна посета кај кинескиот лидер Шји Џјинпинг. Набрзо потоа беше потврдено дека посетата ќе се одржи на 19 и 20 мај, а процените се дека таа најверојатно нема да вклучува помпезен пречек и придружна програма, туку ќе има повеќе работен карактер како дел од веќе рутинското стратешко усогласување на политиките на Москва и Пекинг.

Иако многу аналитичари ја гледаат таа посета и во светло на желбата на станарот на Кремљ од прва рака да биде запознаен околу тоа за што се договориле Американците и Кинезите во настојувањата да управуваат со нивното стратешко ривалство, портпаролот на Кремљ, Дмитриј Песков, изјави дека руското раководство очекува контакти со Шји, без оглед на посетата на Трамп на Пекинг.

„Дневниот ред е јасен - пред сè, тоа се нашите билатерални односи, особено привилегираното стратешко партнерство и значајниот обем на трговска и економска соработка, кој постојано надминува 200 милијарди долари“, рече Песков и додаде дека „секако, и меѓународните прашања исто така ќе бидат истакнати“.

Временски „темпирана“ посета

Путиновата посета на Пекинг оваа недела ќе означи дека Кина првпат во истиот месец одделно ги пречекала лидерите на двете сили. Понатаму, Кина ќе биде првата земја што во само неколку месеци одделно ги пречекала лидерите на преостанатите четири постојани членки на Советот за безбедност на Обединетите нации, имајќи предвид дека францускиот премиер Емануел Макрон беше во декември, а британскиот премиер Кир Стармер во јануари.

Според извештај на руската новинска агенција ТАСС, посетата е темпирана за да се одбележи 25-годишнината од потпишувањето на Спогодбата за добрососедство и пријателска соработка, клучен договор меѓу Москва и Пекинг потпишан во 2001 година.

Стратегиското партнерство меѓу Кина и Русија видливо и во продавниците за сувенири Bloomberg

Сепак, набљудувачите повеќе забележуваат дека посетата доаѓа непосредно по средбата меѓу Трамп и Шји, кои и покрај истакнувањето неколку широки трговски договори, всушност не постигнаа никаков голем трговско-економски договор, ниту поцврст политички договор за клучните спорни точки, како Тајван или американско-израелската војна против Иран.

И додека американско-кинескиот самит се обидуваше да спречи тензиите меѓу Вашингтон и Пекинг да прераснат во отворен конфликт, кинеско-руските односи немаат потреба од смирување, бидејќи во последните години се продлабочија до ниво на стратешко усогласување. Иако формално не се воени сојузници, Пекинг и Москва одржуваат исклучително блиски политички и економски врски, при што Кина се вклучи во купување руска нафта, гас и друга стока, која западните земји ја заобиколуваат поради руската инвазија на Украина. Кина по обем сега е убедливо најголем трговски партнер на Русија, а трансакциите речиси целосно се извршуваат во руски рубли и кинески јуани. Поради тоа не изненадува што Путин, покрај со Шји, ќе разговара и за економска и трговска соработка со кинескиот премиер Ли Чијанг.

На минатомесечната средба со рускиот министер за надворешни работи Сергеј Лавров, Шји инсистираше на „поблиска и посилна стратешка координација“ меѓу двете земји, додека при посетата на Москва во мај минатата година вети дека ќе застане покрај Русија против „едностраното и хегемонистичко малтретирање“.

Путиновата нервоза?

На самитот во Пекинг, претседателите на САД и Кина отворено порачаа дека сакаат постабилни трговско-економски и политички односи, при што Шји напомена дека Кина и САД „треба да бидат партнери, а не ривали“, предупредувајќи го Трамп дека кризата околу Тајван може да доведе до „судир, па дури и конфликт“.

Двете страни го оценија самитот како успешен, бидејќи меѓусебно понудија конкретни придобивки во форма на избегнување трговска војна и делумна перспектива за соработка по глобални прашања. Покрај тоа, во овој генерално попозитивен однос меѓу двете земји, Шји можеше да биде особено задоволен од фактот што Трамп во подоцнежните интервјуа се запраша зошто би водел војна поради Тајван, додавајќи дека не сака тој остров да прогласи независност.

Таквиот исход е, според мислењето на одредени западни аналитичари, особено загрижувачки за Путин, кој се обидува да ја позиционира Русија како голема сила што е корисна и за Вашингтон и за Пекинг. Сепак, во двата случаја, моќта на Путин би можела значително да се намали.

Bloomberg

Од една страна, руската војна против Украина веќе не е толку приоритетно прашање за Вашингтон, па двајца главни луѓе на Трамп во мировните преговори, Стив Виткоф и Џаред Кушнер, се фокусирани на преговорите со Иран, во кои преку Пакистан имаат позначајна усогласеност со Пекинг.

Дури и последниот телефонски разговор на Путин со Трамп, кој се случил на 29 април, изгледа разочарувачки за рускиот претседател, бидејќи станарот на Белата куќа наводно ја одбил неговата понуда иранскиот високозбогатен ураниум да биде префрлен во Русија, порачувајќи му да се фокусира на „завршување на војната со Украина“.

Од друга страна, доколку дојде до детант меѓу Вашингтон и Пекинг, се намалува стратешката моќ на Москва во односите со Кина, на која Русија ѝ се појавува како сигурен снабдувач со евтини енергенти во ситуација кога потресите на енергетскиот пазар директно влијаат врз кинескиот економски успех и нејзината трка со Американците за тоа кој ќе победи во трката за развој на вештачката интелигенција и нејзината примена во индустриското производство како дел од четвртата индустриска револуција.

 

Иако изгледа дека Путин станува маргинализиран во односите меѓу САД и Кина, професорот за меѓународна безбедност на Универзитетот во Бирмингем, Стефан Волф, истакнува дека Путин сепак не е без свои адути.

„Големите глобални прашања - вклучувајќи ги војните во Украина и Иран, енергетската безбедност и иднината на меѓународниот поредок - и понатаму се поврзани со Русија. Тоа му дава на Путин одреден степен на влијание и во односите и со Шји и со Трамп. Но користењето на ова влијание носи значајни ризици, особено во областите во кои кинеските и американските интереси се повеќе усогласени меѓу нив отколку со Русија“, наведува во авторски текст за порталот „Азија тајмс“ (Asia Times) професорот Волф, посочувајќи ја војната во Иран како пример за таа поголема усогласеност меѓу кинеските и американските интереси.

„Русија има најголема корист од продолжување на овој конфликт. Нарушувањето што го предизвикува во глобалните енергетски текови ги зголеми цените на нафта и гас, одржувајќи ја воената економија на Москва. Исто така го намали протокот на американско оружје кон Украина. Затоа не е изненадувачки што Русија ја прошири својата поддршка за Иран - од разузнавачка и сајбер-поддршка до обезбедување дронови што не може да се блокираат.“

Иако е малку веројатно дека руската поддршка ќе му овозможи на Иран да победи во војната, таа ќе му даде на режимот во Техеран повеќе време да избегне пораз и да ги зголеми трошоците за САД, нивните регионални сојузници и глобалната економија.

Светската политика во триаголник на големите сили Bloomberg

Пекинг му даваше извесна поддршка на Иран во текот на целиот конфликт, како на пример помош околу заобиколување на западните санкции врз извозот на нафта, но постојат јасни ограничувања до каде сака да оди Кина во тој правец. За Кина, избегнувањето  ескалација на односите и директен конфликт со САД е многу поважно од односите со Иран, па не изненадува што Пекинг се обидува дипломатски да влијае конфликтот да биде што поскоро прекинат.

„Тоа не значи дека Кина и САД сега ќе се обединат против Русија. Односите меѓу Русија и Кина се долгорочни и длабоки по низа прашања. Нивното ‘партнерство без ограничувања’ може да станува сè поасиметрично, но и понатаму постојат голем број антиамерикански и антизападни усогласувања меѓу нив“, истакнува британскиот експерт, додавајќи дека трансакциската надворешна политика на Трамп - и неговата желба да прави договори наместо да следи доследна стратегија - е нешто што Русија ќе продолжи да се обидува да го искористи во своја полза.

„Пред самитот меѓу Трамп и Шји, портпаролот на Кремљ, Дмитриј Песков, објави соопштение во кое рече дека ‘патот кон реализација на цела низа економски проекти ќе биде отворен’ ако Белата куќа се согласи да ја одвои трговијата од војната во Украина. Тоа покажува дека Москва е целосно свесна за оваа можност, како и за предизвикот да им понуди на САД нешто што Кина не може.“

Дипломатија во триаголник

Во своевиден триаголник на трите суперсили, изгледа дека Русија има помалку нешта да ѝ понуди на Кина отколку што имаат САД. Трговијата меѓу САД и Кина во 2025 година достигна 414,7 милијарди долари, што е речиси двојно повеќе од кинеско-рускиот обем од 234 милијарди долари. Дури и во образованието, како приоритетна област на кинеско-руската соработка, разликата е очигледна, бидејќи и намалениот број на кинески студенти во САД (околу 260.000) сè уште далеку го надминува бројот на Кинези на студии на руските универзитети (56.000).

И покрај тоа, кинеско-руското партнерство во Пекинг и Москва се гледа како клучна сила за глобална стабилност. Така, Шји еднаш го опиша кинеско-руското партнерство како „камен за зачувување на мирот и стабилноста“. Иако Кина и Русија формално не се сојузници, нивниот однос, според оцената на заменик-директорот на Рускиот истражувачки институт на Универзитетот „Цингхуа“, Ву Дахуи, е „подобар од сојуз“ и има форма на „самоизбрана стратешка координација“.

„Секој од нас го зема она што му е потребно“, рече Ву за односот меѓу Пекинг и Москва на панел-дискусија во Хонгконг, пренесе „Саут Чајна морнинг пост“ (South China Morning Post). „Иако е флексибилен и нема формални дисциплински ограничувања, тој однос има внатрешна стабилност и еволуираше во стабилен механизам“, додаде тој.

Ву укажа на мрежа од над 60.000 институционализирани комуникациски канали меѓу Кина и Русија, нарекувајќи ги „крвни садови“, од владиното и парламентарно ниво до граѓанското општество и индустриските групи. Според неговата оцена, во рамките на „големиот триаголник“ меѓу Кина, Русија и САД, овие институционализирани врски се поважни од краткорочните интереси и тешко се надминуваат бидејќи комуникацијата се одвива секојдневно.

Трамп во повеќе наврати безуспешно се обиде да го прекине стратегиското партнерство меѓу Кина и Русија Bloomberg

Во двата претседателски мандата Трамп се обиде да примени американска дипломатска стратегија на триангулација од времето на Хенри Кисинџер, кога Вашингтон заклучи дека не смее да има истовремено ривалство со двете сили, туку да спречи сојуз меѓу Русија и Кина. Така, во април 2017 година, додека му беше домаќин на Шји во неговиот хотел во Мар-а-Лаго, Трамп откри дека САД токму тогаш ја бомбардирале руската сојузничка Сирија. Кина подоцна се воздржа од резолуција на Обединетите нации со која се осудува употребата на хемиско оружје против цивили во Сирија, иако се очекуваше да стави вето заедно со Русија.

Во тоа време еден кинески експерт за САД тврдеше дека Трамп можеби се обидувал да создаде раскол меѓу Кина и Русија околу Сирија со овој потег, како и да покаже дистанца од Путин пред домашната јавност. Очигледно е дека Трамп се обидувал да ги раздвои Москва и Пекинг од нивната стратешка „прегратка“ и во првата година од својот втор мандат.

Тогаш, преку отстапки во мировните преговори за Украина и понуда за американско-руски енергетски проекти на Арктикот, се обидел да го извлече Путин од „прегратката“ на Шји, особено во однос на заедничките руско-кинески планови за развој на целосна пловност на т.н. Северноморски трговски пат, преку кој Кина би можела побрзо да транспортира стока кон Европа и Америка.

Ниту обидите на Трамп да ја поттикне Кина да изврши притисок врз Русија за да ја заврши војната во Украина не беа успешни, ниту ја доведоа во прашање кинеската поддршка за руските потези.

Изјавите на кинескиот министер за надворешни работи Ванг Ји откриваат кинески забелешки на руските потези Bloomberg

Сепак, односите ни оддалеку не се целосно хармонични. Тоа се гледа и од фактот што минатиот месец кинескиот министер за надворешни работи Ванг Ји ја повика Русија на „поблиска и посилна стратешка координација“ во рамките на партнерството, што обично се толкува како сигнал за забележан недостиг од усогласена активност. Оваа изјава беше дадена во контекст на војната во Иран, а Ванг слична порака даде и во 2022 година, веднаш по почетокот на руската целосна инвазија врз Украина. И покрај тоа, засега е малку веројатно дека Шји би се согласил да ја повика Русија заедно да извршат притисок врз Иран да се предаде пред американско-израелските напади.

„Стратешкиот контекст на израелско-американската војна во Иран ќе биде добредојдена можност за Шји и Путин да ги истакнат областите на согласност и да ги намалат разликите меѓу нив околу Иран, Северна Кореја и многу други прашања“, оценува професорката по политички науки Елизабет Вишник во авторски текст за порталот „Дипломат“ (The Diplomat), додавајќи дека самитот меѓу Кина и САД претставува важен чекор во стабилизацијата на односите.

Сепак, таа наведува дека кинеско-рускиот самит, барем во поглед на зачестеноста и обемот на билатералниот дијалог, останува подинамичен.

„Во тој контекст, изгледите за американската дипломатија на триангулација во Пекинг не изгледаат ветувачки.“