Што повеќе сакаат жителите на Гренланд - Данска или САД?

Во Гренландската куќа во Копенхаген политиката се чувствува дури и во тишината. Весници донесени од Нук, главниот град на Гренланд, пишуваат за актуелната американска надворешна политика и за историски дански скандали, додека на полица стои списание со фотографии од Гренланѓани кои протестираат против американскиот претседател Доналд Трамп. Неговата повеќепати повторена желба САД да го преземат островот го претвори Гренланд во меѓународно безбедносно прашање.

Над просторот доминира голема слика од инуитска населба меѓу планини, со луѓе во традиционална облека. Во центарот на сцената е закотвен дански воен брод – симбол на долгогодишната контрола на Данска врз Гренланд, контрола што денес сè поотворено се доведува во прашање.

Само неколку дена пред посетата на „Блумберг“, Трамп повторно изјави дека САД „апсолутно имаат потреба од Гренланд“ поради одбраната. Иако данските и гренландските власти веќе слушнале вакви изјави, нивната тежина овојпат беше поголема, бидејќи следуваа веднаш по американските потези во Венецуела. Белата куќа дополнително ја заостри реториката, кога не ја исклучи можноста за употреба на воена сила за преземање на островот.

Гренландската куќа, сместена на споредна улица во центарот на Копенхаген, е место каде Гренланѓаните во Данска се собираат околу заедничкиот јазик, култура и чувство на припадност. Во изминатата година, таа стана и простор за интензивни разговори за Трамп и иднината на Гренланд. Иако данските лидери и европските сојузници едногласно ја осудија идејата за американско преземање, во самата гренландска заедница постојат различни ставови – од силна загриженост до внимателен прагматизам.

Слика во Гренландската куќа прикажува населба на Инуити со дански воен брод закотвен во заливот Фото: Sanne Wass/Bloomberg

„Која е алтернативата? Односот меѓу Гренланд и Данска стана токсичен и мораме да се ориентираме кон друг партнер“, вели Лина Класен, 56-годишна пензионерка. Родена во Гренланд, таа најголем дел од животот го поминала во Данска и отворено зборува за расизмот и дискриминацијата со кои се соочуваат многу Гренланѓани. Таа потсетува и на долгогодишниот скандал во кој илјадници гренландски девојчиња и жени биле подложени на контрацептивни интервенции без согласност – злоупотреба за која Данска неодамна се извини и прифати да исплати обештетување.

Иако не го поддржува Трамп, Класен смета дека глобалното внимание кон Гренланд ѝ дало чувство дека островот конечно е „видлив“. Таа не верува дека Гренланд нужно треба да стане дел од САД, но смета дека поблиска соработка со Вашингтон може да биде неизбежна доколку островот сака еден ден да се ослободи од зависноста од Данска. Според неа, фактот што целата трговија оди преку Данска значи високи цени, скапа храна и ограничени можности и смета дека поврзаност со Северна Америка може да го промени тоеа.

Понастрана од Гренланд

Поинаков став има Сузан Хофман, 47-годишна вработена во јавниот сектор, која ја оценува американската кампања како длабоко вознемирувачка. Таа нагласува дека САД веќе имаат воена база на Гренланд и право да го прошират своето присуство, па безбедносниот аргумент на Трамп не го смета за искрен. „САД треба да го остават Гренланд на мир“, вели таа, изразувајќи сомнеж дека Гренланд би бил третиран како рамноправен партнер.

Сепак, и Хофман е критична кон Данска, за која смета дека сè уште се однесува кон Гренланд како кон колонија. Таа лична противречност – желбата за независен Гренланд додека живеат во Данска – ја опишува како внатрешен конфликт што го делат многу Гренланѓани.

Слични чувства изразува и пензионирана медицинска сестра од јужниот дел на Гренланд, која се преселила во Данска за да биде поблиску до семејството. Иако сонува да се врати дома, високите цени, недостигот од домување и скапите авионски билети ја прават таа желба речиси недостижна.

Изјавите на Трамп предизвикаа силни реакции и во Данска, каде владата се обидува да покаже дека сериозно ја сфаќа одговорноста кон Гренланд. Зголемени се финансиските вложувања, военото присуство и дипломатската поддршка, а истовремено данското општество сè повеќе се соочува со сопственото колонијално минато.

Иако мнозинството Гренланѓани ја отфрлаат можноста за приклучување кон САД, желбата за независност од Данска останува силна и длабоко вкоренета. Американските закани, барем засега, ги приближија Нук и Копенхаген, кои настапуваат обединето против надворешниот притисок.

Како што заклучува Хофман, гренландското општество е длабоко поделено околу иднината. „Се надевам дека Гренланд ќе стане независен, иако јас живеам во Данска“, вели таа. „Растргната сум.“