Нова книга за принцезата Дијана: Колку лица се кријат зад митот што го создадоа медиумите?

Вечерта на 30 август 1997 година, во сабота, бев дежурен уредник на магазинот „Тајм“ во Њујорк, задолжен за ажурирање на текстовите додека се подготвувавме за печатење. Тоа беше невообичаено мирна вечер, без значајни вести. Поголемиот дел од градот, всушност поголемиот дел од САД, веќе уживаше во продолжениот празничен викенд по повод Денот на трудот. Во Париз, меѓутоа, веќе беше недела, 31 август, а околу 00:30 часот француската престолнина стана епицентар на настан што молскавично ќе го вознемири целиот свет.

Ме повика репортер додека пристигнуваа детали од местото на несреќата во тунелот Пон де л’Алма: „Доди е мртов, а Дијана е во критична состојба.“ Доди беше Доди Фајед, плејбој и син на египетски мултимилионер; Дијана, се разбира, беше најпознатата жена во светот.

Јастребот на Харис, кој се користи за растерување гулаби, пред седиштето на британскиот јавен сервис Би-Би-Си во Лондон, на 28 мај 2021 година. Во тој период Би-Би-Си беше изложен на критики поради начинот на кој постапувал во врска со познатото интервју со принцезата Дијана од деведесеттите години, за кое беше утврдено дека новинарот Мартин Башир го обезбедил користејќи фалсификувани документи|Chris J. Ratcliffe/Bloomberg

Нејзината смрт го натера „Тајм“ да ја смени насловната страница само неколку часа пред крајниот рок за печатење. Бидејќи го уредував и учествував во пишувањето на придружниот текст, потоа практично станав експерт на магазинот за кралското семејство, иако тоа ми беше речиси прва приказна за британската монархија. Уредникот кој дотогаш ја следеше таа област и ја обожаваше Дијана, почина претходно истата година.

Така случајно станав монархист, додека „индустријата на Дијана“ во текот на следните неколку години проголта значителен дел од мојот новинарски живот. Не планирав да се занимавам со тоа, но во нашата професија беше невозможно да се избегне: таму имаше пари.

Изданието на „Тајм“ што отиде во печат тој викенд беше продадено во речиси 900.000 примероци на киосците, спектакуларен резултат со оглед на тоа што неделниот просек беше помал од 200.000. Тој раст на вкупниот тираж од речиси 25 проценти, вклучувајќи ги и претплатите, му донесе на магазинот дополнителен приход кој денес би вредел неколку милиони долари.

Катанци оставени на меморијалот на принцезата Дијана како симбол на сеќавање на „народната принцеза“ | Depositphotos

 

Тоа беше еквивалент на вирална содржина од крајот на 20 век.

За да ја задоволи побарувачката, „„Тајм“ до крајот на годината објави уште неколку насловни страници со Дијана, како и низа специјални изданија наменети исклучиво за продажба на киосци и ексклузивни подарок - изданија за претплатниците. Дури размислувавме да ја прогласиме за Личност на годината, иако тогашните правила не дозволуваа починато лице да го добие тоа признание.

Во секој случај, „Тајм“ и другите американски медиуми се потпираа, како што отсекогаш правевме, на британскиот печат. На крајот на краиштата, тие беа најблиску до настаните. Кој би можел да има подобар увид?

Во Лондон, таа судбоносна недела, додека собирав мала група новинари на „Тајм“ кои не беа на одмор за да подготвиме текст во чест на починатата принцеза, новинарката Кетрин Мајер стоеше пред Бакингемската палата и известуваше за првите знаци на невидена жалост што ќе ја зафати Британија и ќе ја претвори Дијана во своевидна секуларна светица.

Мајер, која во 2004 година му се приклучи на „Тајм“, каде што станавме пријатели, сега напиша книга за Дијана и за низа нејзини кралски претходнички и наследнички, сè до Ана Болејн.

Насловот „Divide and Rule: Royal Women and Their Battles“ („Раздели па владеј: Кралските жени и нивните битки“) не делува необично меѓу бројните прераскажувања на кралската историја што секоја година ги полнат книжарниците во Велика Британија и низ светот. Но Мајер ѝ пристапува на оваа профитабилна категорија од нов агол, кој истовремено го осветлува начинот на кој функционираат британските медиуми.

 

ФОТО: Кралицата Елизабета II, најдолговечниот британски монарх, беше на престолот повеќе од седум децении. Беше позната како владетел кој речиси никогаш јавно не ги покажува своите приватни емоции. Тој баланс меѓу дистанца и достапност беше важен дел од нејзиниот однос со печатот. | Depositphotos

 

Таа се повикува на концептот на американската филозофка Сузан Бордо, „наталожена митологија“ (sedimented mythology), односно натрупување приказни што биле раскажувани толку многу пати што на крајот почнуваат да се прифаќаат како историја.

Приказната за Дијана е несреќна бајка: таа влегува во највисоките општествени кругови, открива дека нејзиниот принц е вљубен во друга жена, а потоа нејзиниот блескав живот тоне во скандали. Очајнички бара нова љубов, во исто време ги обожава своите синови и станува саканата „народна принцеза“.

Тоа е речиси архетипска приказна, инспиративна на начин на кој легендите за несебичност можат да бидат инспиративни, но истовремено предвидлива и, на крајот, не открива многу ново.

Сепак, „индустријата на Дијана“, која сега се прошири на книги и содржини за нејзините синови, снаи и бројни роднини, продолжува да произведува токму такви приказни.

Ако новинарството е првиот нацрт на историјата, тогаш пред смртта на Дијана се пишуваше многу помрачна верзија на нејзината приказна.

Мајер нè потсетува дека принцезата морала да трпи напади од британскиот печат, решен нејзиниот живот да го вклопи во сосема поинаков архетип. Според таа верзија, Дијана не била достојна за круната, не била добра мајка, не била способна за вистинска љубов, практично не била доволно добра за ништо, бидејќи не успевала да се вклопи во традицијата, должноста и правилата на пристојноста. Била премногу дебела, премногу слаба, премногу проблематична. Површна жена опседната со внимание и облека.

Критикувајќи ја дури и нејзината кампања против нагазните мини, „Сандеј мирор“ напиша: „Штета што 'Гучи' не произведува дизајнерски патенти за уста.“

Тоа потсмевање на сметка на нејзиниот стил се појави во печатот на 31 август 1997 година, бидејќи изданието веќе било испечатено и испратено во дистрибуција.

Спомен-паркот на принцезата Дијана во лондонскиот Кенсингтонски парк беше свечено отворен на нејзиниот 39-ти роденден во 2000 година, три години по нејзината смрт. | Depositphotos

Така, печатот ја прогонуваше сѐ до денот на нејзината смрт, за дури по трагичната несреќа и бранот од јавна тага што следуваше практично да ја канонизира.

Мејер цитира едно непријатно признание од авторот на коментарот за „Гучи“: „Никој од нас не можеше да знае дека Дијана ќе загине во таа страшна несреќа и би ми било невозможно да ја работам својата работа доколку морам да претпоставувам дека секој за кого пишувам би можел да умре веќе следниот ден.“

Да се извикува „исечете ѝ ја главата“ додека Дијана беше жива, а потоа по нејзината смрт да ѝ се пишуваат пофалници, е пример за неуморната склоност на британскиот печат кон импулсивно и сурово создавање митови.

А во тоа има неколку стотици години искуство. Мејер забележува впечатливи паралели меѓу Дијана и нејзината роднина од 16 век, Ана Болејн, на која нејзиниот сопруг, кралот Хенри VIII, ѝ ја отсекол главата.

Хенри VIII, англиски крал чии шест брака засекогаш ја променија монархијата и судбината на жените околу него| Depositphotos

За време на својот живот, Ана била мета на злонамерни и клеветнички озборувања на дворот и во дипломатските кругови, што биле тогашниот еквивалент на денешните таблоидни напади, поттикнати, како и денес, од интриги, нетрпеливост и профит.

Таа била претставувана како интригантка, натрапничка, па дури и како инцестуозна вештерка.

Зошто не можела да биде како претходната сопруга на Хенри, воздржаната Катерина Арагонска, која, патем, била католичка? Или како неговата подоцнежна сопруга, нежната и послушна Џејн Симор?

Мајер истакнува дека ваквите модели, добрата наспроти лошата сопруга, интригантката наспроти напатената мајка, сопругата наспроти љубовницата, постојано им биле наметнувани на жените од кралското семејство.

И тоа трае до ден-денес.

Меморијалната рута посветена на принцезата Дијана беше отворена во 2000 година и ги поврзува четирите кралски паркови во Лондон, како и местата поврзани со нејзиниот живот. | Depositphotos

Печатот ја спротивставуваше Дијана на Камила, втората сопруга на Чарлс и сегашна кралица, како и на нејзината свекрва, кралицата Елизабета II. Денес медиумите постојано пишуваат за наводниот судир меѓу Кетрин, принцезата од Велс, и Меган, војвотката од Сасекс, сопругите на синовите на Дијана.

Таквите наративи имаат јасна комерцијална предност: нѐ тераат да избереме страна затоа што сме склони да им судиме на другите.

Но токму затоа што создаваат поделби, тие „насобрани митологии“ ги закопуваат сложеноста и човечноста на жените за кои говорат и ги замаглуваат многу реалните улоги што тие ги имаат.

Мејер пишува дека тоа воедно е и едноставен начин тие да бидат отфрлени како „само жени“, а со тоа и како помалку значајни историски личности, во историја што и понатаму главно ја пишуваат мажи и која во најголем дел се занимава со мажи.

Сепак, самата авторка успева да покаже разбирање кон сите жени за кои пишува: Ана Болејн, нејзината ќерка Елизабета I, кралицата Викторија, Елизабета II, Дијана, Камила, Кејт и Меган.

Со емпатија пишува дури и за сегашниот монарх. Нејзината биографија од 2015 година, „Charles: The Heart of a King“ (Чарлс: Срцето на еден крал), беше дополнета по неговото доаѓање на престолот во 2022 година.

Мејер пишува:„Не мора да одлучите дали Викторија или Елизабета треба да биде на врвот на листата на најдобрите монарси. Можете да ги цените и Катерина Арагонска и Ана Болејн... Дијана и Камила, Кејт и Меган, а секако дека не мора да мразите ниту една од нив.“

Токму омразата е она што таблоидните новинари го посакуваат од вас. Тоа поглавје од историјата треба да биде оставено зад нас.