Зошто концентрацијата не доаѓа „на копче“

Враќањето зад тастатурата по одмор во мојот случај секогаш изгледа исто: прстите куцаат брзо и прецизно, мејловите се редат, екраните се менуваат, но главата како да не го следи ритамот. Тоа не е умор, туку тивка расеаност во која мислите лутаат, недостига инспирација, а фокусот доцни. И токму тоа чувствo, кое многу вработени го препознаваат во првите работни денови по празниците, стана тема за која сè почесто се зборува. Зошто концентрацијата изостанува и како да се врати без самопритисок ја прашавме Јасмина Стојановиќ,  бизнис тренерка.

Според нејзините зборови, чувството на расеаност по одмор не е знак на мрзеливост или недостиг на дисциплина, туку покажува дека и понатаму се наоѓаме во поинаков емоционален и ментален режим. Современите невропсихолошки пристапи, објаснува таа, укажуваат дека за време на одмор мозокот природно преминува во таканаречен „дифузен режим на размислување“, состојба во која вниманието и мислите се послободни, покреативни и помалку насочени. Проблемот настанува кога од себе очекуваме од тој режим нагло да се вратиме во висока концентрација и интензивно работно темпо. „Фокусот не функционира како прекинувач“, нагласува Стојановиќ, „туку бара премин.“

Depositphotos

Важноста на саморегулацијата и внатрешниот наратив

Дополнително, враќањето на работа често не подразбира само соочување со обврските, туку и со потиснати емоции, умор, блага анксиозност или вина поради чувството дека „не сме доволно ефикасни“. „Кога емоциите не се препознаени и регулирани, вниманието природно слабее“, вели соговорничката. На тоа укажува и современата психолошка литература, како книгата на д-р Елен Хендриксен „Како да бидеш доволен“ (издавач: Финеcа), во која се истакнува дека расеаното внимание често не произлегува од вистински недостиг на способности, туку од внатрешното чувство на „недоволност“, односно oд уверувањето дека веднаш по враќањето од одмор мораме да бидеме еднакво фокусирани и продуктивни како претходно. Затоа, наместо самопритисок и амбициозни планови, Стојановиќ препорачува саморегулација преку кратки, јасно дефинирани блокови работа од десет до петнаесет минути, без очекување на совршен резултат. Таквиот пристап, наведува таа, му испраќа сигнал на мозокот за сигурност.

Промената на внатрешниот наратив е еднакво важна: „Наместо прашањето зошто не можете да се концентрирате, покорисно е да се запрашате кој е најмалиот следен чекор што можете да го направите тој ден. Таквиот пристап го намалува отпорот и го враќа чувството на контрола.

 

Depositphotos

Покрај тоа, според нејзините зборови, решението лежи и во секојдневните ритуали и навики кои го прават фокусот стабилен, а не зависен од моменталната мотивација. „Ритуалите имаат клучна улога бидејќи на мозокот му испраќаат сигнал за сигурност и предвидливост. Кога денот го започнуваме или завршуваме на ист начин, на пример со краток блок концентрирана работа, со јасен почеток и крај на работното време или со мал ‘влезен’ ритуал, вниманието полесно се активира и помалку се расејува. Ако фокусот се гради преку мали, свесни навики, тој станува стабилен и отпорен на надворешни притисоци.“

Говорејќи за фокусот во поширок контекст, Стојановиќ преку искуството од работа со клиенти забележува дека проблемот често не се наоѓа во недостигот на концентрација, туку во недостигот на јасност. Многумина, вели таа, имаат впечаток дека постојано се зафатени, но ретко навистина се присутни: работат многу, без јасно чувство за смисла и заокруженост. Кога целите, приоритетите и границите не се прецизно поставени, вниманието природно се расејува. „Луѓето мислат дека им недостига фокус, а всушност им недостига правец“, заклучува таа.

Особено ја нагласува улогата на менаџерите во првите денови по паузата, предупредувајќи дека потребата да се „надомести изгубеното“ дополнително го расејува вниманието и го продолжува периодот на прилагодување.

Бидејќи истражувањата покажуваат дека поголемиот дел од незадоволството од работата е поврзано со односите, културата и лидерството, а не со самите задачи, падот на концентрацијата по одмор често е сигнал за неусогласени очекувања и работна клима, а не индивидуален проблем на вработените.

Лидерски одговор на расеаната концентрација

Depositphotos

На ова укажува и Александра Кожул, директорка на комуникации во „Новастон“, која периодот на враќање од одмор го опишува како вистински тест на лидерската зрелост. Како што објаснува, тимовите се враќаат со различни нивоа на енергија, а наглото влегување во ритам преку пренатрупани состаноци често ја „спржува концентрацијата“ пред таа воопшто да се обнови. Наместо тоа, таа заговара стратешко, постепено враќање преку четири чекори:

 Раздвојување на итното од важното: „Јасно комуницирајте што мора веднаш, а што бара подлабока работа и може да почека.“

Кратки „check-in“ состаноци: „Наместо исцрпувачки сесии, изберете кратки формати. Фокусирајте се на приоритетите, но слушнете ја атмосферата во тимот.“

Простор за „дишење“: „Воведете микро-моменти за рефлексија. Кратките паузи ја забрзуваат адаптацијата на тимот многу подобро од континуиран притисок.“

Присутна комуникација: „Слушајте повеќе отколку што зборувате. Присутниот менаџер го смирува хаосот, наместо да го создава.“

На практично ниво, соговорничката забележува дека многу вработени по враќањето од одмор инстинктивно се одлучуваат за стратегија „до крај“, обид да се совладаат стотици мејлови, натрупани рокови и маратонски состаноци во еден здив. Краткорочно, вели таа, таквиот јуриш е изводлив, но долгорочно не е ниту одржлив ниту препорачлив. „Ако веднаш тргнеме со максимум, реагираме импулсивно и носиме брзи одлуки без вистински фокус“, објаснува таа потсетувајќи дека не се сите „пожари“ во инбоксот навистина наши, ниту сите задачи подеднакво итни само затоа што нè почекале. Периодот по одмор, додава, повеќе личи на нагло будење отколку на старт на трка и бара свесно успорување.

 

Токму затоа, враќањето го гледа како прилика да се постави тонот за целиот нареден период. Меѓу малите, но ефикасни навики што ги препорачува се истакнува правилото „три приоритети“ (Rule of 3) – дефинирање на три до пет клучни задачи пред дигиталниот шум да го преземе денот.

Подеднакво важни се и кратките „микро-ресети“. Имено, дури и една минута свесно дишење меѓу состаноците може значително да го намали нивото на стрес и да ја врати јасноста. Конечно, наместо обид да се „победи“ сè уште првиот ден, Кожул советува постепено забрзување: првиот ден за мапирање на теренот, вториот за една поголема задача, а дури третиот за враќање во полн работен ритам.

„Вистинската продуктивност не доаѓа од стравот од обврски“, заклучува таа, „туку од стабилен и промислен старт“.