Магичниот дел од Шпанија што туристите сè уште не го откриле

Бавен февруарски ден е во Трухиљо во Шпанија. Во центарот на градот, на Плаза Мајор, неколку посетители ја набљудуваат статуата на Франсиско Писаро, кој е роден и израснал тука пред насилно да го покори царството на Инките во 16 век. Од овој малку познат дел на западна Шпанија, Писаро, Франсиско де Орелјана и други конквистадори заминале во Новиот Свет, враќајќи се со злато и сребро за да изградат камени палати и цркви што и денес постојат околу плоштадот.

„Мислите дека сте запознале некое место, а потоа наидувате на област што ви е целосно непозната“, вели Ана Мари Тетаманти, пензионирана адвокатка од Бафало, Њујорк, која има пропатувано низ Шпанија надолж и попреку и сега е на одмор со својот сопруг Марсело. Таа не ни претпоставувала дека такво богатство може да се крие во континентална Екстремадура. „Погледнувам нагоре и сè е прекрасно - деталите, историјата“, вели таа, мислејќи на автономната шпанска заедница, која наедно е и мојот посвоен дом.

Дехеса, Националниот парк Монфрагуе, е под заштита на УНЕСКО/Depositphotos

Пред само неколку години средба со Американец или со кој било странски посетител на пат низ Екстремадура ќе беше реткост. Во регион со големина на Швајцарија, со едвај еден милион жители, поверојатно беше да сретнете стадо свињи што јадат желади (тајната на врвната пршута иберико) отколку туристичка група.

Денес повеќе не е така. Како што туристичката индустрија на Шпанија порасна: од 53 милиони странски пристигнувања во 2010 на 97 милиони во 2025 година, според официјални податоци, искусните патници почнаа да ги менуваат пренатрупаните дестинации како Барселона и Балеарските Острови со помалку познати места од овој тип. Екстремадура, оддалечена нешто помалку од 300 километри од Лисабон и Мадрид, нуди шпанска култура каква што бараат, но со многу повеќе мир и тишина.

 

 

Тоа, во суштина, е и мојата приказна. Во текот на 1990-тите живеев на Ибица, каде што уживав во шармот на местото од времето пред интернетот, пред паметните телефони и пред сè што подоцна го смени туризмот, кога островот сè уште не беше во полн туристички замав. Кога немилосрдната изградба, деградацијата на животната средина и прекумерниот сообраќај почнаа да го земаат својот данок, си заминав. Ибица беше позната како хипи-засолниште во 1960-тите и мала пакет-туристичка дестинација во 1970-тите, но бумот на „дискотеките“ во 1990-тите го претвори Белиот Остров во глобален туристички бренд и го промени засекогаш.

Екстремадура - попатна станица на моето патување низ Пиринејскиот Полуостров - не беше замислена како крајна дестинација, но она што го пронајдов таму во 2000 година беше неверојатно. Никогаш претходно не сум бил во дел од Јужна Европа во кој природата е толку разновидна и богата. Изградените простори се состоеја од расфрлани градови и села меѓу пространа дивина. И, изненадувачки, влијанието на туризмот беше минимално.

Традиционална архитектура на куќите во Мерида/Depositphotos

Пријателите од Ибица ме предупредуваа дека Екстремадура ќе биде тешко место за живот и патување: сува, рамна и пуста. Тоа не беше точно, но во некои други работи беа во право. Според европски стандарди, регионот дејствуваше оддалечено и слабо населен, а таков останува и денес. Сообраќајните врски не беа идеални; тогаш, како и сега, најблискиот меѓународен аеродром беше Мадрид-Барахас, на три-четири часа возење. Немаше галерии, театри, модерна кујна ниту современа уметност и, секако, немаше дискотеки. (Културната сцена оттогаш е подобрена.) Како геј маж, се грижев како ќе се вклопам во она што всушност беше „дивиот запад“ на Шпанија.

Статуа на Франсиско Писаро на Плаза Мајор во Трухиљо, во покраината Касерес/Depositphotos

На крајот купив фарма од 12 хектари во близината на мало село на северот од регионот. Кога почнав да ја истражувам околината, сфатив дека сум донел добра одлука. Во споредба со тесниот и затворен остров на кој живеев една деценија, пејзажите на Екстремадура изгледаа бескрајно. (Речиси една третина од територијата има некаква форма на заштита.)

Нејзиниот традиционален рурален начин на живот беше жив реликт на Стара Европа. Јужната покраина Бадахос, со маслинови насади и лозја, карпести планини и бели села, изгледаше како непрекинато продолжение на Андалузија без метеж. Северните краишта имаа дабови и костенови шуми и снежни врвови. Стариот град Касерес, главен град на истоимената покраина и оддалечен час и половина од мојот нов дом, беше толку монументален што изгледаше како да е изделкан од огромен блок песочник.

Традиционалниот рурален начин на живот е гордост на Екстремадура/Depositphotos

Тие први впечатоци главно сѐ уште важат, и 25 години подоцна, а местата што тогаш ме воодушевија и денес се главни точки на интерес за посетителите. Тука е манастирот Гвадалупе“, духовно средиште на регионот и дом на можеби неговото најимпресивно уметничко богатство: портретите кијароскуро на јеронимитскиот монах Франсиско де Сурбаран. Во импресивните римски урнатини во Мерида, секое лето се изведуваат класични претстави во величествениот отворен театар. Во пограничниот град Оливенса вековите на менување меѓу португалска и шпанска власт оставиле фасцинантна мешавина од сини плочки, гранитни столбови и бели фасади.

Црвено-жолта фасада на предниот дел од арената за борби со бикови во Мерида/Depositphotos

Единственото што се промени е новиот бран странски јазици - главно англискиот. Во 2024 година во Екстремадура дошле 254.857 странски посетители, што е 18 отсто повеќе од претходната година. Регионот е и најбрзорастечки во Шпанија по бројот на американски туристи, веднаш зад Балеарските Острови.

Вирџинија Ирурита, основачка на туристичката агенција „Создадена за Шпанија и Португалија“ (Made for Spain & Portugal), вели дека посетителите што доаѓаат во Екстремадура обично веќе имаат страст кон Пиринејскиот Полуостров. Како и јас, и тие се подготвени  да ја игнорираат послабата инфраструктура - токму таа неразвиеност придонела за зачувување на регионот.

Иако транспортните врски не напредувале, понудата на хотели, ресторани и култура е значително поголема отколку кога првпат пристигнав. На пример, во 2010 година Тоњо Перез и Хозе Антонио Поло го отворија „Атрио“, ресторан со соби во Касерес. Дизајниран од наградуваното студио „Мансилја плус Туњон архитектс“ (Mansilla + Tuñón Architects), од 2022 година има три ѕвезди на Мишелин и се смета за најдобар ресторан во регионот. Дегустациското мени од 23 јадења од шпанската ексклузивна кујна чини 280 евра, без вино од врвната винска колекција на „Атрио“.

„Атрио“ има исклучителен вински подрум/Atrio

Пред пет години истите угостители ѝ помогнаа на германската колекционерка Хелга де Алвеар трајно да ја смести својата голема колекција на современа уметност во зграда од почетокот на 20 век на улицата Каље Писаро во Касерес. По реконструкцијата на архитектот Емилио Туњон Алварез, беше отворен Музејот на современата уметност „Хелга де Алвеар“, а во 2024 година го отворија и „Паласио Паредес-Саведра“, стар градски дворец претворен во бутик-хотел со 11 соби, секоја со уникатни архитектонски детали и уметнички дела.

Лоби на хотелот „Паласио де Годој Касерес“, од колекцијата „Курио“ на „Хилтон“/Hilton

Нивните заеднички напори го ставаат градот, а со тоа и Екстремадура, на мапата на патници и инвеститори. „Паласио де Годој“, интерпретацијата на „Хилтон“ на палата од 16 век, беше отворен во Касерес во септември 2025 година. Ултралуксузниот бренд „Роузвуд“ моментално вложува околу 520 милиони долари во хотел со 65 соби во околината на Навалморал де ла Мата, кој треба да биде отворен во 2029 година под името „Роузвуд Дехеса Еспадањал“.

Музичкиот магнат Едгар Бронфман Јуниор престојувал и вечерал во „Атрио“ во ноември 2022 и 2023 година. Тој вели дека тоа е „еден од најдобрите мали хотели и ресторани во светот“ и ја опишува Екстремадура како „еден од најубавите и најнеоткриени делови на Шпанија“. Особено ги фали нејзината автентичност, недопрената природа и туризмот со мало влијание.

Кога разговарам со патниците Хорхе и Моника Канавати од Хјустон, САД, кои повеќепати се вратиле во „Атрио“, тие го потврдуваат истото тоа.

Манастирот „Јусте“ во покраината Касерес/ Depositphotos

„Ни се допаѓа што Шпанија има толкав успех со туризмот“, вели Моника. „Но во градови како Севилја, туризмот одзеде дел од магијата.“ Екстремадура е поинаква, вели таа. „Овде нема метеж.“

Разбирам што мисли. Жителите на популарните дестинации, погодени од зголемените кирии и испразнетите центри на градовите, сè повеќе стравуваат од прекумерен туризам. Овде, на „дивиот запад“, таа опасност сè уште не постои.

Дали Екстремадура еден ден ќе потклекне под притисоците на туризмот што други шпански дестинации ги претвори во изменети и незадоволни верзии од самите себе? Дали и јас ќе морам да ја напуштам за десет години? (Имам список на други скриени места, но сè уште нема да го споделам.)

Засега, нема доволно хотелски капацитети за да може да се развие масовен туризам. Ветената брза железничка линија АВЕ меѓу Мадрид и Лисабон, која треба да минува низ Екстремадура, сè уште нема датум на завршување, па и локалците и посетителите и натаму зависат од бавните регионални возови.

Во меѓувреме, оние што доаѓаат се чувствуваат привилегирано. На мојата фарма размислувам колку тие од Ибица грешеа. На моите 12 хектари, вода извира од извори и потоци. (Далеку од „сув и пуст“ регион.) Сега во близина имам и фестивал на класичен театар и светски познат музеј на современата уметност. (Далеку од „културна пустина“.) А на мојата свадба во јуни 2010 година жителите на моето село дојдоа во голем број да фрлаат конфети и да честитаат. (Далеку од рурална нетолеранција.)

Додека прекумерниот туризам се шири низ Европа, широките хоризонти, историските градови и мирниот ритам на живот во Екстремадура и натаму опстојуваат. А за мене, возбудата од откривањето се претвори во чувство на припадност.