Може ли преку кинески обврзници да се финансира македонскиот јавен долг?

Финансирањето во кинески јуани никогаш не било попопуларно од денес, со зголемен број земји и странски компании што го користат кинескиот пазар за задолжување, што потврдува дека амбицијата на Пекинг да ја интернационализира валутата се исплатува. Во контекст на фрагментацијата на глобалните финансиски пазари, обврзниците „панда“ и „дим сум“ сè повеќе стануваат алтернативни извори на финансирање за издавачи надвор од Кина. За земјите од регионот Адрија, кои традиционално зависеа од европските пазари на капитал, овие инструменти засега остануваат секундарни, но потенцијално релевантни во контекст на диверзификација на финансирањето.

 

Обврзниците „панда“ се обврзници деноминирани во јуани што странските издавачи ги пласираат на кинескиот домашен (оншор) пазар, со што добиваат пристап до длабока и стабилна база на домашни институционални инвеститори, со построга регулаторна рамка. Спротивно на тоа, обврзниците „дим сум“ се издаваат надвор од Кина (офшор), најчесто во Хонгконг, исто така во јуани, но со пофлексибилен регулаторен режим и поголема отвореност кон меѓународните инвеститори. Накратко, обврзниците „панда“ овозможуваат пристап до домашна кинеска ликвидност, додека обврзниците „дим сум“ претставуваат офшор канал за финансирање во јуани. Финансирањето во јуани достигна околу 1,1 билион јуани (167 милијарди долари) минатата година, речиси трипати повеќе отколку пред пет години, кога изнесуваше околу 350 милијарди јуани (50 милијарди долари).

Клучен двигател на побарувачката за финансирање во јуани се пониските каматни стапки во Кина, каде што дефлациските притисоци остануваат. Кога Индонезија неодамна издаде обврзници во две валути, пласира офшор обврзници „дим сум“ со принос од околу еден процентен поен понизок од европската транша.

Растот на финансирањето во јуани е придружен и со поширока употреба на валутата во меѓународната трговија. Уделот на јуанот во прекуграничната трговија со стоки на Кина достигна рекордни 35 проценти, во споредба со околу 10 проценти во 2017 година, што дополнително го поттикнува интересот од странските издавачи. Издавањето обврзници „панда“ бележи силен раст, со речиси 30 милијарди јуани издадени во март оваа година, во споредба со околу 7 милијарди во 2020 година.

Домашниот пазар на јуани има поширока и постабилна база на инвеститори, што овозможува подлабока ликвидност дури и во периоди на глобална нестабилност, како што се моменталните геополитички тензии. И покрај тоа, пазарот на обврзниците „панда“ сè уште е релативно мал, околу 10 проценти од големината на пазарот на „дим сум“, бидејќи офшор пазарот сè уште се смета за поефикасен канал за финансирање.

Сè уште постојат значителни пречки за долгорочна трансформација на јуанот во глобално доминантна валута. Кина одржува строга контрола врз девизниот курс, со ограничени дневни осцилации, додека контролата на капиталот го ограничува слободниот проток на капитал. Уделот на јуанот во глобалните девизни резерви е помал од 2 проценти, додека во глобалните трансакции со девизен курс достигнува околу 8,5 проценти, значително зад доларот (89 проценти) и еврото (29 проценти).

За земјите од регионот Адрија, главниот мотив за издавање обврзници „панда“ и „дим сум“ би бил диверзификација на инвеститорската база. Хрватска и Словенија веќе имаат релативно добар пристап до европските пазари, па за нив ваквите емисии првенствено би имале сигнална функција за отворање кон азиските инвеститори. Словенија ја издаде својата прва обврзница „панда“ на почетокот на оваа година токму со таа цел. Се проценува дека словенечката обврзница „панда“ вреди околу 600 милиони евра, што е околу еден процент од вкупниот јавен долг.

За Србија и Северна Македонија логиката е поизразена: емисијата во јуани би можела да обезбеди пристап до нови извори на капитал, особено во контекст на финансирање проекти поврзани со кинески инвеститори. Србија во последните години се издвојува како една од водечките европски дестинации за кинески гринфилд-инвестиции, веднаш зад Унгарија, која веќе е активна на пазарот на „панда“.

Затоа, обврзниците „панда“ и „дим сум“ претставуваат дополнителен инструмент за управување со јавниот долг за регионот Адрија: канал за проширување на базата на инвеститори и зголемување на флексибилноста во средина каде што европските и доларските пазари повремено се поскапи или нестабилни. Сепак, треба да се земат предвид и валутниот ризик и трошоците за хеџирање, бидејќи земјите од регионот Адрија немаат природни парични текови во јуани.