DRAM ETF експлодира речиси 100 проценти - како да инвестирате во вештачка интелигенција и мемориски чипови?

Постојат ЕТФ-ови (од англиски: exchange-traded fund – фондови кои се тргуваат на берза) кои се лансираат, привлекуваат внимание и полека растат со текот на годините. Сепак, фондот ДРАМ (DRAM), кој има поврат од речиси 100 проценти од 2 април 2026 година, собра 9,7 милијарди долари средства за 36 трговски дена, што го прави еден од најбрзо растечките тематски ЕТФ-ови во историјата на финансиските пазари. За споредба, ова темпо на собирање капитал го следи, па дури и го надминува самиот биткоин ЕТФ и неколку фундаментално различни категории на фондови.

Зошто е создаден овој ЕТФ? ДРАМ ЕТФ e создаден како одговор на специфичен проблем што го имаа малопродажните и институционалните инвеститори, а тоа е како да се добие чиста изложеност на мемориски чипови, кои станаа најкритична компонента на целиот синџир на вештачка интелигенција, без да се има изложеност на други сегменти на вештачката интелигенција?

Што точно е ДРАМ ЕТФ и зошто е создаден?

Раундхил Мемори ЕТФ (Roundhill Memory ETF), со тикер DRAM, беше лансиран од „Раундхил Инвестментс“  (Roundhill Investments) на 2 април 2026 година како прв ЕТФ во светот што нуди ексклузивна изложеност на компании во секторот на мемориски чипови. Фондот инвестира во три вида меморија што ја движат вештачката интелигенција, а тоа се DRAM или меморија со случаен пристап што складира податоци додека активно се користат, НАНД (NAND) флеш меморија, што е долгорочна меморија за складирање на податоци и ХБМ (HBM - меморија со висок пропусен опсег), посебен вид меморија што е физички прикачена директно на графичкиот процесор, така што податоците можат да патуваат до процесорот со голема брзина. Без ХБМ, ниту еден забрзувач на вештачка интелигенција не може да ги постигне перформансите што ги бараат модерните модели на вештачка интелигенција.

Причината зошто таков фонд не постоел порано лежи во практичен проблем, а се однесува на фактот дека две од трите најголеми компании за меморија во светот – „СК Хиникс“ (SK Hynix) и „Самсунг“ (Samsung) - се котирани исклучиво на Корејската берза во Сеул, што ги прави тешки за дофат за просечниот американски инвеститор. Единствената алтернатива беше да се купи корејски ЕТФ, но тие фондови доаѓаат со десетици компании кои немаат никаква врска со вештачката интелигенција или индустријата за меморија. Пошироките полупроводнички ЕТФ-ови како што се СМХ (SMH) или СОХХ (SOXX) им даваат премалку тежина на имињата на мемориите бидејќи го покриваат целиот сектор на чипови, па така DRAM го реши тој проблем само преку изложеност на компании за меморија.

„Мемориските чипови претставуваат тесно грло на развојот на вештачката интелигенција“, рече Дејв Маца, извршен директор на „Раундхил Инвестментс“, објаснувајќи дека без ХБМ меморија, дури и најнапредните графички процесори на „Енвидија“ (Nvidia) не можат да ги испорачаат потребните перформанси за обука на големи модели на вештачка интелигенција.

Што има во фондот - холдинзи и структура

Фондот е високо концентриран со вкупно 15 позиции, од кои три компании сочинуваат околу 73 проценти од вкупната актива, што за овој ЕТФ истовремено претставува негова сила за постигнување високи приноси, но и главен ризик со оглед на високата изложеност на трите компании.

Од географската распределба и самата структура, можеме да видиме дека речиси половина од портфолиото е концентрирано во Јужна Кореја, како и дека половина од портфолиото зависи од движењето на акциите на „Самсунг Електроникс“ (Samsung Electronics) и „СК Хиникс“ (SK hynix) на берзата во Сеул. Бидејќи корејскиот пазар се затвора пред почетокот на американската сесија, интрадневната цена на DRAM ETF-овите во САД е во голема мера проценка на инвеститорот за моменталната фер вредност на овие компании, а не нивните котации во реално време, што е важна забелешка за краткорочните трговци и инвеститори.

Зошто меморијата е во таков бум и дали е тоа оправдано?

Тезата на овој фонд се базира на идниот развој на вештачката интелигенција. Обуката и користењето на моделите на вештачка интелигенција бараат огромни количини на меморија што мора физички да се наоѓаат покрај самите чипови, бидејќи секој чип на „Енвидија“ со вештачка интелигенција доаѓа со повеќе слоеви на таква меморија директно залемени на него. Бидејќи големите технолошки играчи како „Мајкрософт“, „Мета“, „Амазон“ и „Алфабет“ продолжуваат да ги зголемуваат капиталните инвестиции на повеќе од 320 милијарди долари годишно, изградбата на секој нов центар за податоци директно ја зголемува побарувачката за токму тие мемориски чипови. Не е случајно што веќе ги издвоивме „Ск Хиникс“, „Самсунг“ и „Мајкрон“ (Micron) како клучни компании во една од нашите претходни статии за инфраструктурата на вештачката интелигенција, што самиот DRAM ETF во меѓувреме го потврди како точна теза со поврат од речиси 100 проценти за само шест недели.

Овие три компании всушност претставуваат олигопол бидејќи го контролираат речиси целиот светски пазар на мемориски чипови. Изградбата на фабрики за производство на ваков вид меморија чини десетици милијарди долари и бара најнова технологија, што практично значи дека новите конкуренти не можат едноставно да влезат во овој бизнис. Што имплицира дека сите тие капитални инвестиции на технолошките гиганти во инфраструктурата на вештачката интелигенција, кои моментално се повеќе од 320 милијарди долари годишно, на крајот мора да поминат низ рацете на овие три компании.

Вреднување - дали е предоцна за влез?

И покрај скокот од приближно 100 проценти, фондот се тргува со само 6,4 цена/заработка (P/E), што е значително пониско од 34 на „Мајкрон“ на индивидуална основа и далеку под просечниот P/E на полупроводниците. Аналитичарите проценуваат дека толку ниската вреднување може да обезбеди одредена „перница за вреднување“ ако циклусот на меморијата ослабне.

Од друга страна, индустријата за меморија е историски еден од најцикличните сегменти на технологијата, а кога цените на договорите за DRAM и NAND почнуваат да паѓаат, податоците за ова редовно ги објавуваат „Трендфорс“ (TrendForce) и „ДРАМ екчејнџ“ (DRAMeXchange), што е еден од најраните сигнали дека рамнотежата помеѓу понудата и побарувачката се менува.

Ризици што не треба да се игнорираат

Илустративен пример се случи на 12 мај 2026 година, кога Ким Јонг-беом, главен советник за економска политика на јужнокорејскиот претседател, напиша на Фејсбук дека „нацијата треба да добие дивиденда“ од придобивките од вештачката интелигенција и бумот на полупроводниците. Инвеститорите го протолкуваа коментарот како потенцијална најава за прераспределба на профитот од страна на „Самсунг електроникс“ и „СК Хиникс“, што предизвика остар пад на јужнокорејскиот пазар и пад од околу пет проценти на DRAM ETF за време на американската сесија. Иако подоцна беше разјаснето дека не се разгледува нов данок на корпоративната добивка, настанот покажа колку е чувствителен фондот на политички и геополитички сигнали.

Што значи ова за вас како инвеститор?

DRAM ETF е одлично решение за специфичен проблем, како да се добие чиста изложеност на единствениот сектор што е докажано и физички неопходен за функционирање на економијата на вештачката интелигенција - без географски бариери, без други компании што не припаѓаат во овој сегмент и без рачно избирање помеѓу „СК Хиникс“ и „Самсунг“. За инвеститор кој верува во долгорочни капитални трошоци за вештачка интелигенција (AI CAPEX трошоци) и ја разбира многу цикличната природа на меморијата што е покажана досега, иако сега ќе биде значително помала бидејќи има голема побарувачка, тоа е валиден инвестициски инструмент.

Сепак, 100-процентниот поврат за шест недели не е почетна точка за лежерно инвестирање и е точката каде што дисциплината станува поважна од ентузијазмот, бидејќи може брзо да следи корекција како резултат на остварувањето профит од страна на инвеститорите. Прашањето што треба да се постави е „по која цена и со која големина на позицијата“ дали треба да влезете во овој ЕТФ и дали е во согласност со вашата инвестициска стратегија, бидејќи фонд што губи 5 проценти поради една објава на Фејсбук не е најдобриот инструмент за конзервативен инвеститор или за голем дел од портфолиото.