Македонската берза го допре дното: Јануарски мечкин пазар или тренд за цела 2026 година?

Тоне ли Македонската берза во мечкин пазар е прашање што заслужува внимание ако се земе предвид дека Македонскиот берзански индекс (МБИ10) во средата (28 јануари 2025 година) падна на 9.914 поени, што е убедливо најниско ниво во изминативе дванаесет месеци. Трендот на опаѓање на берзата почна уште во текот 2025 година, која на крајот заврши со пад на бројот на трансакции од 17,4 проценти, пад на прометот од 28,4 проценти и пад на МБИ10 од 1,43 проценти во однос на претходната година.

Кои се причините за ваквиот тренд на берзата? Дали глобалните тензии и нестабилност влијаат врз активноста на домашните инвеститори или главните причини треба да се бараат на домашно тло? Што може да се очекува до крајот на годината? Како да се поттикне развој на пазарот? Ова се само некои од прашањата на кои се обидуваме да дадеме одговор во нашата анализа.

Слаба понуда 

Александар Талимџиоски, економски аналитичар и фронт офис координатор во „Опфолио Инвестиции“, вели дека, според неговите процени, овој тренд на Македонската берза пред сѐ се должи на два фактора.

„Тоа е слабата понуда на атрактивни компании со фер вреднување на нивните цени, како и поедноставните процедури за македонските граѓани што сакаат да инвестираат во акции на светските пазари“, вели Талимџиоски.

Тој додава дека падот на прометот од околу 30 проценти во 2025 година споредено со годината претходно исто така е показател што ја потврдува тезата дека како што поминува времето, интересот, како на домашните така и на странските инвеститори, на Македонската берза константно се намалува, иако „речиси сите компании што се во индексот МБИ10 во првите девет месеци од 2025 година имаа релативно добри остварувања“.

Македонска берза

Приказна сама за себе

Во однос на прашањето дали нестабилноста на глобалните пазари се пресликува и на домашниот пазар на капитал или падот на МБИ10 главно се должи на домашни фактори, Талимџиоски смета дека Македонската берза е приказна сама за себе.

„Иако не е изолиран остров, сметам дека влијанието на светските финансиски пазари е премногу мало за да кажеме дека истото тоа врши какво било влијание на цените на акциите од МБИ10, како и на преостанатите компании што се надвор од берзанскиот индекс“, наведува Талимџиоски.

 

Тој укажува дека доказ дека МБИ10 не ги следи светските пазарни текови е фактот што тој во 2025 година остварил пад од околу 1,5 проценти, додека S&P500, во кој се вклучени најголемите 500 компании на берзата во Њујорк остварил раст од 17,9 проценти.

„Или да земеме уште еден пример за споредба - берзата во Франкфурт пораснала за 22,9 проценти во 2025 година“, вели Талимџиоски.

Домашните инвеститори се насочуваат надвор

Според него, одредено влијание има и фактот што значаен дел инвеститори на Македонската берза што изминатиот период биле доста активни, дали поради малата и ограничена понуда дома или можеби само поради желбата да се излезе на светските пазари, своите средства ги насочуваат надвор од Македонија.

Bloomberg

„Многу често во последно време сме сведоци на информации за наши сограѓани што своите лични портфолија со 80-90 проценти, па дури и целосно, ги трансферирале надвор од Македонија“, вели Талимџиоски.

Тој посочува дека дури и неколкуте примери на понуда на акции од компании што првпат излегуваат на берза (ИПО) во изминативе неколку години кај нас останаа неатрактивни.

„Кои се причините секако не би навлегувал подлабоко, но генерално останува заклучокот дека нашиот пазар сѐ уште не е доволно зрел, а секако и компаниите што излегуваат со иницијална понуда на акции можеби треба да бидат малку позрели во корпоративна смисла, за да привлечат инвеститори, кои секогаш се водат од основните принципи за добар поврат на капитал, поврат на инвестиции, висока профитабилност, стабилни и инкрементално растечки приходи итн.“, наведува Талимџиоски.

Очекувања

За движењето на Македонскиот берзански индекс и воопшто на Македонската берза во текот на 2026 година, Талимџиоски вели дека очекува МБИ10 годинава за разлика од 2025 година најверојатно да влезе во позитивна територија, „но секако дека е многу тешко да се прогнозира колкав раст би имал до крајот на оваа календарска година“.

„Тука како фактори повторно влегуваат поголем дел од претходно наведените, а тоа се малата понуда и слабиот интерес кај домашната инвеститорска јавност, како кај физичките лица така и кај институционалните инвеститори“, укажува Талимџиоски.

Тој додава дека дополнителен аргумент што потврдува дека пазарот е плиток и тежок да се предвидува е и фактот што двете најтргувани акции во 2025 година, на „Комерцијална банка“ АД Скопје и на „Алкалоид“ АД Скопје, заедно оствариле над 64 проценти од прометот на целата берза, што само по себе кажува за ниската ликвидност на другите акции што го сочинуваат МБИ10, „а да не зборувам за тоа колку малку се тргуваат акциите што се надвор од нашиот берзански индекс“.

Александар Талимџиоски/Извор:Приватна архива

Талимџиоски вели дека би било добро, можеби по примерот на дуалното образование, кое зема голем замав во нашата држава последниве години, да се размислува за дуални паралелки во кои на практичен начин младите, пред сѐ од економските струки, но и сите други, ќе имаат шанса да се запознаат со основните принципи и правила на инвестирањето, па можеби на таков начин ќе се зголеми атрактивноста, пред сѐ за инвестирање на домашната берза и во компании од индексот МБИ10.                      

Какви се прогнозите на аналитичкиот тим на „Блумберг Адрија“? Гледајќи напред кон 2026 година, очекуваме континуиран раст кај повеќето индекси на акции во регионот Адрија, иако со побавно темпо во споредба со последните години, што одразува повисока база по силните перформанси во 2024–2025 година, порачаа неодамна од аналитичкиот тим на „Блумберг Адрија“ во анализата на пазарите во регионот. Тие очекуваат и МБИ10 да оствари раст годинава. „Перспективата останува поддржана од солидна корпоративна заработка, здрави книги за нарачки и отпорни профили на дивиденди, особено во Словенија и Хрватска, кои продолжуваат да комбинираат раст на заработката со сè уште привлечни процени“, се наведува во анализата. Во исто време, тие имаат повнимателен став кон индексите BELEX во Србија и BIRS во Босна и Херцеговина. „Во двата случаи, зголемената политичка неизвесност продолжува да влијае врз расположението на инвеститорите, додека BIRS се соочува со дополнителен притисок од слабите перформанси на енергетските компании, кои носат значајна тежина на индексот. Ограничената ликвидност на пазарот дополнително го ограничува краткорочниот раст на овие пазари“, посочуваат нашите аналитичари. Севкупно, тие сметаат дека регионот Адрија продолжува да нуди привлечни можности за инвеститорите, поткрепени со атрактивни метрики за вреднување, силни приноси од дивиденда и постепено подобрување на макроекономските и фискалните фундаменти. „Иако краткорочните предизвици продолжуваат, особено политичките ризици и ограничувањата на ликвидноста на одредени пазари, гледаме простор за постепено преоценување на среден рок, како што се продлабочува учеството на инвеститорите“, велат аналитичарите.