Седум совети од Хабсбурговците за турбулентни времиња

Актуелната глобална нестабилност, која во последните неколку недели дополнително се засили поради случувањата на Блискиот Исток, непредвидливите економски промени што ги носат ваквите ситуации, како и зголемената перцепција на политичка поларизација, се само дел од главните причини за растечкото чувствo на анксиозност и несигурност.

Не е потребно да се биде експерт за политички дискурс за да се сфати дека живееме во прилично нестабилен свет и дека актуелните настани силно влијаат врз односите меѓу луѓето, како и дека постои чувство на немоќ да се влијае врз нив.

Едуард Хабсбург-Лотаринген нуди совети како да се справиме со предизвиците во периоди на нестабилност во својата книга „Хабсбуршкиот пат“ (The Habsburg Way: Seven Rules for Turbulent Times), објавена од издавачката куќа „Софија Институт Прес“ (Sophia Institute Press). Оваа интересна и провокативна, но делумно и еднострана книга, нуди увид во светот на семејството што оставило силен белег врз светската историја, а во голема мера и врз нашиот регион, при што авторот на 158 страници објаснува како — и дали воопшто е можно — да се живее според правилата на Хабсбурговците во турбулентни времиња. Еве што можеме да научиме од Хабсбурговците за однесувањето во предизвикувачки времиња...

 

Алтернативен поглед на светот 

Самата книга е поделена на седум главни поглавја, при што секој дел претставува засебна целина, што му овозможува на читателот сам да го избере редоследот на читање без страв дека ќе ја пропушти суштината. Според авторот, сè е прилично едноставно. Првото правило гласи: „Склучете брак (и имајте многу деца)“. Второто доаѓа со извичник што ја нагласува неговата страст: „Бидете католици! (и практикувајте ја својата вера)“. Некои правила изгледаат достижни, како петтото — „Имајте јасна свест за себе“, додека други делуваат помалку прилагодени на „обичниот свет“ — на пример, третото правило повикува „да веруваме во империјата и децентрализацијата“, а четвртото нè упатува „да се залагаме за закон и правда, и за своите поданици“. Шестото правило наложува „да бидеме храбри во битка (или да имаме голем генерал)“, а седмото — „да умреме достоинствено (и да имаме незаборавен погреб)“.

Авторот уште на почетокот нагласува дека не е историчар, ниту има намера критички да го анализира она што го знае и доживува како член на Хабсбуршката династија. Сепак, неговиот поглед кон светот и односот кон него се обликувани од припадноста кон семејна лоза која за некои е омразена, а за други претставува модел на правичност. Токму тој став ѝ дава на книгата едностран тон, што, очекувано, наиде и на значителни критики.

А како дел од овие совети функционираат во пракса?

 

Склучете брак (и имајте многу деца)

Бракот ѝ овозможил на Хабсбуршката лоза да се прошири низ Европа| Depositphotos

Авторот нагласува дека бракот за него претставува основен и клучен елемент на општеството, но и еден од најголемите извори на радост. Бракот, како општествена институција, постои илјадници години. Сепак, според најновите статистички податоци на Организацијата за економска соработка и развој, во многу земји стапките на склучување бракови опаѓаат од година во година, особено во Европа и Северна Америка, но сè повеќе и во Африка.

Авторот смета дека растењето во семејство во кое бракот и децата се доживуваат како нешто позитивно значи дека се оформува уверување дека бракот е вредност сам по себе. Сепак, концептот на бракот во книгата се претставува и како „политика на брак“, повеќевековна практика на Хабсбуршкото семејство, каде што браковите меѓу водечките семејства од различни земји имале цел да создадат поблиски врски преку политички сојузи. Дополнително, бракот со многу деца служел за обезбедување политички континуитет.

Во таа насока, авторот наведува некои од најзначајните „склучени“ бракови што ѝ овозможиле на Хабсбуршката лоза да се прошири низ Европа, издвојувајќи го примерот на Марија Терезија, царица на Австрија, како највпечатлив. Марија Терезија родила 16 деца (11 ќерки и пет синови), од кои 13 доживеале зрелост. Од нив, двајца синови станале цареви на Светото Римско Царство (Јозеф II и Леополд II), еден син станал надвојвода на Австрија–Есте (Фердинанд Карл), еден син станал надбискуп-изборник на Келн (Максимилијан Франц), една ќерка станала кралица на Неапол и Сицилија (Марија Каролина), а веројатно најпознатата, Марија Антоанета, станала кралица на Франција.

Статуата на Марија Терезија на плоштадот „Марија-Терезиен-Плац“ во Виена| Depositphotos

Марија Терезија директно ја обележала и судбината на дел од моето семејство и нивното преселување од Баварија, бидејќи значајно влијаела врз миграциите во рамки на Хабсбуршката монархија, пред сè преку државни иницијативи за прераспределба на населението со цел зајакнување на економската и воената моќ. Нејзините политики поттикнувале колонизација на слабо населени региони, мобилност на работната сила за индустриски раст и организирано преселување на одредени етнички и верски групи, особено во Унгарија и нејзините пооддалечени области.

Прашање е колку овие политики би биле успешни денес, но она што го потврдуваат бројни психолошки истражувања е дека растењето во брачно семејство генерално има позитивно влијание врз животот на детето, вклучително и подобро емоционално здравје и позитивни долгорочни ефекти врз неговиот животен пат.

Марија Антоанета | Depositphotos

Практикувајте ја верата

Авторот е верник и со гордост нагласува дека е католик, при што не бара ниту одобрување ниту разбирање за тоа. Верата е дел од неговото семејство, неговото лично убедување и неговиот идентитет. Тоа е сосема разбирливо ако се погледне неговиот животен пат.

Едуард студирал филозофија и историја на Католичкиот универзитет „Ајхштет-Инглштат“ (Katholische Universität Eichstätt-Ingolstadt) во Германија, каде што се воодушевил од ликот и делото на Тома Аквински, кого Римокатоличката црква го признава како еден од своите најистакнати западни филозофи и теолози. Студиите ги продолжил на Универзитетот во Фрибург во Швајцарија, каде што неговото семејство има корени уште од 950 година. За време на студиите интервјуирал бројни поддржувачи на традиционалната црква, вклучително и тогашниот кардинал Јозеф Рацингер, кој подоцна стана папа Бенедикт XVI.

Од 2015 година бил амбасадор на Унгарија при Светата столица и Суверениот малтешки воен ред, а својата мисија ја завршил во ноември 2025 година.

Затоа не изненадува ставот на авторот дека денешната идеја дека религијата мора да биде одвоена од државата прераснала во западна догма, поради што многумина сметаат дека секое јавно изразување на верските убедувања треба строго да се ограничи. За него тоа е важно, бидејќи верува дека познавањето на верските убедувања на кој било политички лидер би му помогнало подобро да знае што да очекува од таа личност.

Можеби верските (не)убедувања не секогаш треба да бидат мерило според кое се суди за луѓето, туку повеќе нивниот карактер и начинот на кој се однесуваат во ситуации во кои не се обидуваат — или не мораат — да импресионираат други.

 

Верувајте во царството (и децентрализацијата)

Авторот смета дека империите во последно време стекнале лоша репутација и за тоа го обвинува Џорџ Лукас, иако и самиот е страстен обожавател на „Војна на ѕвездите“. Сепак, како пример за демократско управување го посочува моделот на Австро-Унгарската империја, која, според него, децентрализацијата — концепт што го смета за клучен за правична распределба на моќта — ја спровела на најморален начин.

Морам да признаам дека додека го читав ова поглавје, во мислите ми се појавуваше сликата на императорот Палпатин, кој преку авторот се обидува да ме убеди дека „…нешто опасно се подготвува во нашиот мал агол од Надворешниот раб…“ и дека да се биде дел од империја, особено од Австро-Унгарската, е најдобрата опција за опстанок и иден просперитет.

Прашањето е дали суверените нации, особено оние што воделе долги борби за својата независност, би прифатиле да ја компромитираат стекнатата слобода во име на нечии пристрасни визии за правичност, и тоа во однос на империја чија најочигледна цел била моќта и која го користела народот за одржување на сопственото владеење.

Царската палата „Хофбург“ (Hofburg) во Виена|  Depositphotos

Имајте јасна претстава кој сте

„Оние што не знаат од каде доаѓаат, не знаат ни каде одат — затоа што не знаат на што стојат.“ Цитатот на Ото фон Хабсбург во книгата не е само став за историјата и нејзиното толкување во денешницата, туку и подлабока максима што се однесува на поединецот и неговото разбирање за самиот себе. Она што изненадува денес е колку луѓе всушност не се познаваат себеси или имаат недостиг од емоционална интелигенција — збир од некогнитивни способности, компетенции и вештини што овозможуваат справување со притисоците и барањата што ги наметнува околината.

Во својата суштина, емоционалната интелигенција е способност да се препознаат, разберат и управуваат сопствените емоции, како и да се препознаат и со емпатија да се разберат чувствата на другите. Самиот поим го дефинирале психолозите Питер Саловeј и Џон Мајер, а го популаризирал психологот Даниел Голман во 1995 година со книгата „Емоционална интелигенција“ (Emotional Intelligence: Why It Can Matter More Than IQ), која стана една од најпродаваните книги од областа на бизнис-психологијата. Во неа Голман истакнува: „Емоционалната интелигенција се однесува на поинаков начин да се биде паметен. Не станува збор за коефициентот на интелигенција, туку за тоа како управувате со себе и со односите со другите.“

Depositphotos

Тоа делува како логично продолжение на она на што инсистирал Сократ — „Спознај се себеси“ — повик на длабока саморефлексија со цел да се разберат сопствените ограничувања, доблести и мотиви, без страв од она што може да се открие.

Интересно е што емоционалната интелигенција сè повеќе се препознава како клучен фактор за менталното здравје и животното задоволство, но и како важна особина за секој лидер. Затоа не изненадува што има сè повеќе програми посветени на оваа тема. Науките за лидерство помагаат да се развијат техники и стратегии за да се остане одлучен и емоционално стабилен кога притисокот расте, односно во ситуации што бараат јасност и присебност.

Прашањето е дали судбината на Австро-Унгарската империја би била поинаква доколку дел од нејзините лидери имале поразвиена емоционална интелигенција и поголема флексибилност во однос на традицијата на која ѝ биле подредени.

 

Клучна порака 

Авторот смета дека денешниот свет би бил подобро место доколку сите ние, нашите општества и политичари ги проучиме, а потоа и ги следиме предложените седум правила за турбулентни времиња.

Сепак, оваа книга нуди повеќе од правила — таа делумно укажува и на поинаков поглед кон можниот политички живот. Во тоа „замислено“ општество, народот е пасивен поданик што ги следи доблестите на тивка монархиска послушност, наместо да практикува каква било форма на самоуправување. За да го направи тој свет попривлечен, авторот користи духовит и шармантен тон, обидувајќи се да објасни дека животниот пат на Хабсбуршкото семејство бил обележан со чувство на вистинска скромност и одговорност што го носи аристократскиот начин на живот.

Не сум сигурна дека таквиот свет е вистинска алтернатива за овие турбулентни времиња, но несомнено нуди интересен увид во животот на едно од највлијателните европски семејства, кое директно и индиректно ги обликувало нашите судбини.