Викенд-есеј: Зошто финансиската формула 50-30-20 се враќа на голема врата?

Начинот на кој заработуваме, трошиме и штедиме пари постојано се менува. Луѓето отсекогаш сакале да живеат добро, но новите генерации бараат и нешто повеќе. За разлика од бумерите и милениумците, кои економската стабилност најчесто ја поврзуваат со дом и сигурна работа, генерацијата зед ја дефинира поинаку. За нив, финансиски успех значи флексибилност, независност и можност за избор. Да можат да кажат „не“ на токсична работа. Да патуваат без да го пресметуваат секое евро. Да имаат добар животен стил, но и сигурност и да не живеат за следната плата.

Начинот на кој генерацијата зед заработува, троши и штеди пари го врати во живот правилото 50-30-20. Концептот што првично беше промовиран како едноставна рамка за распределба на приходите сега повторно експлодира на дигиталните платформи, особено на Тикток, каде што таканаречената Финток-заедница го претвори во вирален тренд.

Хаштазите како #50_30_20, #moneytok и #budgeting бележат милионски прегледи, а младите масовно споделуваат видеа во кои раскажуваат како ги организираат своите приходи, трошоци и заштеди. Разни формули и предизвици за штедење секојдневно се пласираат, а за експертите ваквиот тренд не е воопшто изненадување.

Дури 68 отсто од генерацијата зед лани признале дека финансиските трендови од социјалните мрежи влијаеле врз нивните финансиски одлуки, а друго истражување покажа дека 59 отсто од корисниците на Финток пробале барем еден тренд за штедење. Овие резултати доволно зборуваат дека правилото 50-30-20 денес не е само финансиска формула туку дел од поширока дигитална култура на финансиска свесност.

Што е правилото 50-30-20 и како функционира?

Иако корените на овој концепт се поврзуваат со поширокиот развој на современото буџетирање и академските истражувања за распределба на приходите, правилото го прослави американската сенаторка и економистка Елизабет Ворен во нејзината книга „Целата ваша вредност: Врвниот доживотен финансиски план“ (All Your Worth: The Ultimate Lifetime Money Plan) од 2005 година. Суштината е едноставна: 50 отсто од приходите одат на основни животни трошоци, 30 отсто на лични желби и луксуз, а 20 отсто на штедење и отплата на долгови.

Финансиската слобода не е само состојба на сметката туку и способност да се носат одлуки без стрес и компромиси/Depositphotos

Последните 20 отсто се наменети за штедење и инвестиции, и оваа ставка е централниот дел од моделот. Редовната навика за штедење создава безбедносен фонд, додека инвестициите во акции или обврзници отвораат простор за долгорочен раст на богатството. На овој начин се гради финансиска стабилност и етапно се зголемува вкупниот капитал. Во исто време намалувањето и отплатата на долговите ги ослободуваат средствата што одат на камати и се зголемува финансиската флексибилност.

Зошто (не) им одговара на новите генерации?

Начинот на кој луѓето управуваат со парите по пандемијата значително се промени. Новата реалност подразбира повисоки кирии, инфлација, нестабилни приходи и работа „од страна“, а тоа ги промени и навиките. Она што некогаш се сметаше за сигурен и едноставен систем денес мора да се приспособува на многу пофлексибилни и непредвидливи услови. Наместо класичниот модел 50-30-20, младите денес користат варијации како 60-20-20 или дури 70-20-10, каде што поголем дел од приходите е наменет за основни трошоци.

За помладите генерации постојат построги правила/Depositphotos

Експертите истакнуваат дека оваа промена не е само теоретска. Според последната анкета на „Хоровиц риисрч“ (Horowitz Research) објавена во јануари годинава, речиси половина од припадниците на генерацијата зед изјавиле дека се борат да ги покријат основните животни трошоци или живеат од плата до плата. Истото истражување покажало дека 43 отсто од младите свесно го ограничувале трошењето и останувале повеќе дома за да заштедат, додека околу 39 отсто имале дополнителна работа или друг извор на приход за да ги зголемат своите месечни примања.

Овие податоци јасно укажуваат дека финансиското однесување кај младите станува сè пофлексибилно и поприспособливо. Наместо строго следење  фиксни правила, каков што е случајот со 50-30-20, тие сè почесто комбинираат повеќе стратегии што вклучуваат внимателно буџетирање и намалување на трошоците и барање дополнителни извори на приходи, со цел да се справат со зголемените животни трошоци и економската неизвесност.

Што велат експертите?

Искусните финансиски советници се едногласни дека за секое правило постојат и отстапки и дека приспособувањата се неопходни, во зависност од животните околности, нивото на приходи и личните цели. Некои луѓе месечно повеќе вложуваат во штедење, други, пак, соочени со високи животни трошоци, природно го намалуваат буџетот издвоен за луксуз.

Според експертите, не постои волшебно стапче, но истакнуваат дека клучот е во свесноста за трошењето и во долгорочната стратегија, а не во моменталната сатисфакција.

Примената на правилото 50-30-20 или на неговите модифицирани верзии може да изгледа предизвикувачки на почетокот, особено кај оние што со години биле навикнати на импулсивно трошење или високи долгови. Сепак, според нив, оние најистрајните често откриваат чувство на контрола врз сопствениот живот, кое не може да се спореди со ниту едно купување или луксузен трошок.

„Финансиската слобода не е само салдото на сметката туку и способноста да се донесуваат одлуки без стрес и компромиси“, порачуваат тие.