Светозар Распоповиќ-Попе: Кога ќе си заминат гостите, најмногу би сакал да ги повикам соседите

За време на искрен и топол разговор, сопственикот на ексклузивниот хотел „Шале Софија“ (Chalet Sofija), кој неодамна доби два клуча на „Мишелин“, сподели дел од својот необичен и богат животен пат. Светозар Распоповиќ-Попе има приказна што се памети. Роден во Србија, поточно во Војводина, а по потекло Црногорец, животниот пат го одвел до словенечко-италијанската граница, каде што работел како цариник, пред да стане еден од највлијателните создавачи на современата љубљанска кулинарска сцена.

Денес, заедно со партнерката Александра, која ни се приклучи во разговорот, живеат мирно високо во планините, во нивниот мал хотел што го нарекуваат „Куќа на среќата“. Таму, опкружени со тишина и свеж воздух, ги пречекуваат гостите што доаѓаат од сите краишта на светот.

Повеќето луѓе ве знаат како угостител, хотелиер и бизнисмен, а многу помалку како поранешен цариник. Кои спомени најмногу ве врзуваат за годините поминати на граничните премини со Италија?

Попе: Кога ќе се навратам на времето поминато во царината, секогаш се потсетувам колку беше важно да умееш да ги „читаш“ луѓето. Преку моите раце поминаа милиони патници и со времето учиш дека човек тешко може да те измами. И денес, кога пречекувам гостин во хотелот, веднаш чувствувам каков карактер носи.

Што ве одведе од државната служба во светот на угостителството и виното?

Попе: Во 1988 година решив да ја напуштам царината. Уште претходната година чувствував дека државата пропаѓа. Имав повеќе среќа отколку мудрост што само неколку години пред војната навреме се повлеков. Од Крас дојдов во Љубљана, тука работев, создавав и станав човекот што сум денес. А кога почувствував дека е доволно, тргнав понатаму. Сега, со Александра живееме мирно, на врвот од планината, го чекаме сонцето и едноставно уживаме во животот. Искрено, можам да кажам дека сум навистина среќен.

Приватна архива

Вашите локали важеле за места каде што се преплетувале култура, политика и врвна гастрономија. Во што беше тајната на атмосферата што ја создадовте?

Попе: Делумно во самата локација, а делумно во тоа што од италијанската култура ја пренесовме медитеранската врска со храната. Во Италија навистина знаат да уживаат во гастрономијата, имаат посебен однос кон храната, нешто што во Словенија и на Балканот често недостига. Маслиново масло, оригано, едноставност… Шпанците, на пример, готват многу слично како мене: одбрано парче риба, малку масло што ги спојува вкусовите – и тоа е доволно.

Александра: И односот кон луѓето. Попе никогаш не се поставува над некого, ниту пак гледа на луѓето со потценување. Тој го почитува секој човек по тоа што е, без разлика на успехот или статусот. Кај нас, во „Асо“, се славеа сите важни спортски победи, се склучуваа големи договори, а гостите секогаш се враќаа со задоволство.

Попе: Гостинот мора да биде среќен. Тоа е суштината на угостителството. Пред гостите никогаш не смееш да се жалиш – ниту за парите, ниту за работата, ниту за вработените. А од друга страна, ни претераното фалење не е мудро, затоа што кај луѓето лесно се буди завист. Во нашето семејство тоа отсекогаш било непишано правило. Ние Словенците сме склони или премногу да го криеме успехот или да не сакаме да го видиме кај другите. Но кај нас односот секогаш е позитивен и полн со почит.

Со добра храна оди и чаша квалитетно вино. Во таа област важите за извонреден познавач.

Попе: Со производство на вино се занимавам околу 50 години, а 40 години сум активно во угостителството, така што секогаш сум бил длабоко вклучен во винската култура. Имав среќа многу да патувам низ Европа во друштво со винари, а со нашиот голем Јошко Гравнер посетив многу ресторани, запознав многу познавачи – и сето тоа остави силна трага.

Дали словенечките вина се по ваш вкус?

Попе: За среќа, во Словенија имаме огромни лозарски предели, па вината ни се одлични. Практично пораснав со квалитетни вина и за мене тие се вистинско богатство на словенечката винска понуда. Гледам дека денес и младите винари прекрасно се развиваат и верувам дека во словенечкото винарство направивме голем исчекор.

Кое вино најмногу го сакате?

Попе: Најмногу ја сакам мојата малвазија од амфора, која, за жал, повеќе не ја произведувам затоа што го продадовме лозјето. Сакам да пробувам нови вина, но не сум љубител на оние со премногу висок алкохол. Моето вино имаше низок алкохол (11,5 отсто) и висока минералност.

Почнавте како угостител, а денес водите бутик-хотел со два клуча од „Мишелин“ (Michelin). Што ве привлече кон хотелскиот бизнис?

Попе: Дојде периодот на ковид и тогаш доживеавме силен шок, едвај успеавме да ги задржиме вработените. За среќа, државата нè поддржа финансиски. Но во угостителството тогаш нешто се промени: веќе не беше можно да се најдат работници. Готвачите некако ги задржувавме, но келнерите многу брзо заминуваа кај приватници. Тогаш имав 72 години и размислував како да продолжам понатаму без да му создадам товар некому. Потоа, заедно со мојот син Себастијан Распоповиќ, кој многу патува и има безброј идеи, успеавме во истата година да отвориме хотели – јас „Шале Софија“, а тој „АС Бутик хотел“ (AS Boutique Hotel) во центарот на Љубљана.

Александра: „Шале Софија“ е наш „пензионерски проект“. Живееме мирно, уживаме. И најважно - точно знаеме што имаме.

Пoпе: „Моето црногорско потекло ми налага да сакам да бидам прв во сè, а животот и искуството повторно и повторно ми носат гости кои отсекогаш сум ги сакал.“

Што има „Шале Софија“ што другите хотели го немаат?

Попе: Тоа е куќа на среќата. Многу често се поздравуваме со гостите со солзи во очите, затоа што навистина поминуваме многу време со нив и добро ги запознаваме. Јас и Александра готвиме сами. Секое утро приготвуваме мени во кое е вклучена локална и квалитетна храна, и притоа не се повторуваме. Добро знаеме дека љубовта поминува низ стомакот (се смее). Треба да се види како се радува странец кога овде, високо во планините, во домашно тавче ќе му испечам јајца од нашите кокошки.

Александра: Можам да кажам дека во сè што правиме вложуваме голем дел од нашето срце. Точно е дека имавме и среќа. И двајцата многу сакаме да примаме гости и прекрасно се чувствуваме меѓу луѓе – а уште повеќе, Попе навистина има потреба од тоа. Пресреќни сме кога ни доаѓаат гости, а особено кога ќе нè посетат луѓе од Америка, Австралија или Дубаи.

Посебноста на „Шале Софија“ е токму во неговата автентичност. Гостите буквално живеат со нас. Ги пречекуваме со зборовите дека дошле во нашиот дом, каде што се повеќе од добредојдени.

Попе: Верувам дека тоа ми е во гените. Мама прекрасно готвеше и секоја недела имавме гости, кои за нашето семејство секогаш значеа нешто посебно. Според мене, генетиката и животните искуства го обликуваат човекот. Моето црногорско потекло ме учи секогаш да сакам да бидам прв, а животот и искуството повторно и повторно ми носат гости што отсекогаш сум ги сакал. Кога гостите ќе се поздрават и ќе си заминат, најмногу би сакал да ги повикам и соседите (се смее).

Приватна архива

Каков е тимот во управувањето со хотелот? Како ги делите задачите и одговорностите?

Александра: Навистина се дополнуваме совршено. Таму каде што Попе ќе застане – јас продолжувам. Она што јас не го знам, тој го извршува беспрекорно. Заедно го составуваме менито, заедно готвиме, заедно размислуваме. Секое утро седнуваме и правиме план што ќе готвиме тој ден, што јаделе гостите претходниот пат и што треба да смениме.

Попе: Александра живее со мене толку години што буквално знае како „дишам“. Кога готвам тестенини со јастог, речиси и не треба да разговараме – таа точно знае што следува. Таа ќе додаде нешто, јас ќе го довршам – целосно се вклопуваме. Таа има фотографска меморија, јас инстинкт.

Александра: Точно ги познавам сите негови чекори. Понекогаш само малку ќе го насочам: „додај го уште ова“, „не заборавај го она“. Секогаш ги знам состојките напамет, а тој ги спојува така што на крајот на чинијата излегува вистинска кулинарска креација.

Попе: Бидејќи ги разбирам нејзиниот интелект и чувствителност, секогаш го ценам нејзиниот коментар. Кога готвам, со задоволство ја повикувам. Инаку, Александра обично ги приготвува предјадењата во кујната на нашиот хотел.

Александра: Пресреќни сме кога луѓето доаѓаат кај нас, а особено е убаво кога нè посетуваат гости од Америка, Австралија или Дубаи.

Словенија во туризмот има силна конкуренција, бидејќи се наоѓа меѓу земји што се синоним за луксуз – Австрија, Италија и недалеку Швајцарија. Каде е нашата предност?

Попе: Луѓето најпрво треба да разберат дека туризмот не се зградите. Туризмот сме ние – луѓето. Убави планински места има и во Австрија. Но нашата Словенија е толку мала и „слатка“, како да сте влегле во симпатична мала градина што веднаш ја чувствувате блиска. Така, според мене, ја доживуваат американските туристи – иако мала, ја гледаат како компактна земја со една култура. Недопрената природа ги освојува.

И при сето тоа, повторно ќе нагласам – најважни се луѓето. Кога зборуваме за туризам, зборуваме за луѓе. Туристите нема да се враќаат само поради реката Соча. Нашето словенечко срце – со една нога на Запад и друга на Балкан – е нашата најголема вредност.

Попе: Погледнете го, на пример, Порторож: хотелите – освен „Кемпински“, кој го купи сопственик од Србија – се речиси исти како во времето на социјализмот. Крајбрежјето го заградија со мали куќички што продаваат бургери или ќебапи... каде е тука визијата?!

Како гледате на словенечкиот туризам? Каде гледате уште неискористен потенцијал?

Попе: Најлесно ми е да зборувам за туризмот во Крањска Гора, каде што сме веќе околу четири години. Многу нешта се случуваат, има огромни инвестиции, но ми се чини дека локалното население на најпосетените места веќе е презаситено. Можам да ви кажам – во екот на сезоната тешко се живее на Блед. Домаќините едвај успеваат да стигнат до продавница. Треба решение, но тоа не е лесно.

Не ја поддржувам ниту единствената туристичка такса – ми се чини дека поправедно би било да се пресметува процентуално. Но морам да го пофалам Министерството за економија, туризам и спорт – неговите претставници се присутни речиси на секое отворање нов туристички објект и нè поддржуваат.

Како би ја споредиле туристичката понуда на Словенија со Хрватска и други земји од регионот?

Попе: Нашата најголема предност е силата на „бутик-туризмот“. Но ни недостига храброст – во словенечката култура има многу скромност. Одлично ја познавам угостителската и туристичката понуда во Црна Гора, бидејќи Александра и јас 14 дена ја обиколувавме државата за да оценуваме ресторани – задача што ми ја довери нивната влада. Можам да кажам дека Црногорците често имаат ирационален однос кон вредностите – хотел со пет ѕвезди ќе изградат речиси прекуноќ и горди се на тоа. Имаат силна потреба да бидат први.

Во Словенија е поинаку – сакаме да направиме нешто добро, но не премногу впечатливо, за да не предизвикаме љубомора. Не се стремиме да бидеме први. А амбицијата кај нас речиси се смета за грев.

Успехот не доаѓа сам од себе и никогаш без ризик – тоа го знае секој претприемач. Но Словенците имаат преголем страв. Погледнете го Порторож – хотелите, освен „Кемпински“, не се промениле со децении. Крајбрежјето е преполно со импровизирани куќички што продаваат брза храна. Каде е визијата?

На терен сè поретко гледам кранови. Во Приштина – целиот град е градилиште. И во Црна Гора се гради многу.

Кај нас можеш да добиеш банкарски кредит, но потоа – нема работници за да ја завршат градбата. Тоа е огромен проблем. Тешко е да бидеш прв ако нема кој да работи.

Пoпе: „Како наша главна предност би ја истакнал силата на бутик-туризмот. Ни недостасува повеќе храброст, во ткивото на словенечката култура постои скромност…“

Нашите соседи во Хрватска, пак, сè уште веруваат дека сонцето и морето се доволни. Но не се. На островите често служат замрзната риба наместо свежа и нивниот туризам веќе ги чувствува првите удари. Среќни се што имаат таква природа и море – но тоа не е доволно. И мора да знаеме: нивниот пад лошо влијае и врз нас. Огромен број туристи што ја посетуваат Хрватска доаѓаат и кај нас. И обратно. Затоа богат сосед е огромна предност.

Приватна архива

Што би работеле доколку не се занимававте со хотелскиот бизнис или угостителството? Забележав дека ве привлекува и уметноста…

Попе: Од детството сонував да станам вајар. На 16 години накратко избегав на тврдината во Нови Сад за да им се придружам на уметниците таму. И ден-денес го чувствувам мирисот на бакар и глина. Обожавам да работам со глина – имам направено неколку дела и би сакал да има повеќе, но, за жал, немам доволно време.

Александра: Нашиот „Шале Софија“ е исполнет со толку многу уметност што личи на галерија. Сето тоа Попе го создаде за само три години.

Попе: Знам дека за пет години, кога ќе наполнам 80, лесно ќе „преминам на друг коњ“. Една од моите најдобри особини е тоа што без проблем се префрлам од едно поле на друго. Секогаш, што и да работам во конкретниот момент, се посветувам целосно.