Кога се навраќам на врвот на „културата на постојана зафатеност“ во текот на 2010-тите, се сеќавам како извршната директорка на „Јаху“ (Yahoo Inc.), Мариса Мајер, за „Блумберг бизнисвик“ (Bloomberg Businessweek) тврдеше дека е можно да се работи 130 часа неделно, под услов „стратешки“ да испланирате кога ќе одите во тоалет. Се сеќавам и на медиумската директорка Џоан Колс, која вежбала брзо одење на лента за трчање во високи потпетици и изјавила за „Д кат“ (The Cut): „Не сум особено заинтересирана за опуштање“.
Пред сè, се сеќавам на книгата „Лин ин“ (Lean In), прирачник од 2013 година на поранешната оперативна директорка на „Фејсбук“ (Facebook) Шерил Сендберг наменет за жени од корпоративниот свет што сакаат да се искачат на врвот на хиерархиската скала.
Книгата беше продадена во милиони примероци и отвори ера на ентузијастички водичи за кариерен подем наменети за амбициозни милениумки. Книги како „Грлбос“ (#Girlboss) од 2014 година на Софија Аморузо, „Кодот на самодовербата“ (The Confidence Code) од 2014 година на Кети Кеј и Клер Шипман и „Осмели се да водиш“ (Dare to Lead) од 2018 година на Брене Браун ги охрабруваа жените да ги изнесуваат своите идеи, да заземаат простор и да ги преземаат заслугите за сопствените успеси.
Сè повеќе жени на врвни позиции зборуваат за откажување од постојаната трка по успех поради прегорување. | Depositphotos
Во оваа деценија се појави сосема поинаква агенда: задоволство од откажувањето. Во книгата „Една година ништо“ (A Year of Nothing), објавена од „Вајтфокс паблишинг“ (Whitefox Publishing), британската поткастерка Ема Ганон ги откажува сите обврски за да се посвети на долги прошетки и јадење банани во кревет. Во „Чудовиштето на амбицијата“ (Ambition Monster), издание на „Атрија букс“ (Atria Books), ветеранката од стартап-светот Џенифер Ромолини зборува за негативните последици што прекумерната работа ги оставила врз нејзиното ментално здравје и бракот. Во манифестот „Сите златни ѕвезди“ (All the Gold Stars), објавен од „Баланc“ (Balance), новинарката Рејнсфорд Стауфер предлага редефинирање на успехот така што ќе вклучува хобија и работа во заедницата.
Привлечноста на овие мемоари за прегорувањето на работа потсетува на класичните исповеди за зависност од дрога или алкохол, со шокантни детали и драматични падови до дното, само што наместо бурни ноќи и ризичен секс, тука добиваме осамени ноќни смени и напади на паника на работната маса. Авторката Амил Нијази во книгата „Живот по амбицијата“ (Life After Ambition), објавена од „Атрија/Уан сигнал“ (Atria/One Signal), развила тешка несоница додека како новинарка истовремено се соочувала со напади на паника. Во „Амазон“ (Amazon.com Inc.), Кристи Коултер, авторка на „Излезно интервју“ (Exit Interview), издание на МЦД (MCD), развила толку висока толеранција на стрес што сексот ѝ изгледал „недоволно стимулативно“.
Ликот што го толкува Емили Блант во филмот „Дилери на болка“ (Pain Hustlers) од 2023 година е амбициозна, снаодлива и морално амбивалентна жена, која, во очај по подобар живот, влегува во агресивниот и неетички свет на продажба на спорни фармацевтски производи. | Depositphotos
Во ова преиспитување на сопствената амбиција има и причина за славење, бидејќи ексцесите на културата на постојаната трка по успех навистина постоеја. Но благородните цели за рамнотежа меѓу работата и приватниот живот лесно можат да се претворат во регресивен дефетизам и во отровна порака дека вредните жени се наивни или измамени.
Минатата година Лил Теј изјави дека жена постара од 25 години што и понатаму работи од девет до пет е „неуспешна“, бидејќи, според неа, треба да заработува од својот изглед - било преку платформата Онлифанс (OnlyFans), каде што осумнаесетгодишни девојки тврдат дека заработиле милиони долари, било преку брак. Виралната песна од 2024 година „Man in Finance“, со стихови во стилот „Барам маж од финансии / траст-фонд / висок 196 сантиметри / со сини очи“ - стана своевиден симбол на генерацијата зед.
Промовирајќи карикирана женственост од педесеттите години на минатиот век — со матење свеж путер, беспрекорни нокти и шминка, како и дотерување за да го пречекаат сопругот — инфлуенсерките денес достигнуваат милиони следбенички.| Depositphotos
На почетокот на 2020-тите, додека трендот „грлбос“ (girlboss) згаснуваше, се појави нов тренд, „традиционална сопруга“ (tradwife). Промовирајќи карикирана женственост од педесеттите години на минатиот век, со матење свеж путер, беспрекорни нокти и шминка, како и дотерување за да го пречекаат сопругот, Нара Смит, Ести Вилијамс и други инфлуенсерки достигнуваат милиони следбенички. Во исто време промоторките на трендот „мрзливи девојки“ (lazy girl), како Габриел Џаџ (на Тикток под профилот @msantiwork), се залагаат за задоволување со пристојно платена и работа со помалку обврски од дома. „Да се грижиш за работа е бесмислено“, се наведува во насловот на едно нејзино видео. Според таа логика, работата е нужно зло.
За некои авторки пресвртна точка е соочувањето со сексизмот на работното место. Коултер во „Излезно интервју“ (Exit Interview) долго се обидува да добие недостижно унапредување и се труди да ја исполни задачата на својот шеф „да го промени светот“, додека нејзините машки колеги напредуваат без слични очекувања. Откако Ромолини, четири години поради работата ги запоставила пријателите и добила чир на желудникот, открива дека заработува најмалку 100.000 долари помалку од своите машки колеги и вели дека се чувствува „истовремено глупаво и бесно“.
За некои жени пресвртен момент е мајчинството. Бремена, Нијази се обидува „тивко да повраќа во шарените канцелариски тоалети“, а подоцна носи комбинезони за да го сокрие истекувањето на млекото. Ромолини води деловни телефонски разговори само една недела по породувањето, тајно стерилизирајќи шишиња за време на тимски состаноци. Според истражување на институтот „Брукингс“, вработена мајка денес поминува повеќе време во грижа за децата отколку типична домаќинка во 1965 година. Симптоматично е и тоа што воената дописничка Ребека Вест, според книгата „Ѕвездена и бунтовна“ (Starry and Restless), издание на „Фарар, Страус и Жиру“ (Farrar, Straus & Giroux), од авторката Џули Кук, го испратила својот син во интернат кога имал три години.
„Лин ин“ (Lean In) предизвика толку многу критики, особено поради занемарувањето на сексуалното вознемирување и системската нееднаквост, што речиси стана непријатно јавно да се чита. Сепак, ме изненади носталгијата за времето кога се чинеше дека напредокот е неизбежен. Кога книгата беше објавена, функциите прва дама и потпретседателка на САД ги извршуваа жена школувана на Харвард и универзитетска професорка по англиски јазик. Денешната прва дама некогаш беше најпозната по своите изразени јаболчици.
Меланија Трамп на премиерата на документарниот филм „Меланија“ (Melania). И контекстот на првата дама на САД се промени: некогаш тоа беа универзитетски образовани жени, забележува авторката | Стефани Рејнолдс/Bloomberg
Трендот „мрзлива девојка“ изгледа помалку безопасно кога ќе се земе предвид реалниот пад на амбициите кај младите жени. Според извештајот „Жени на работното место“ (Women in the Workplace) за 2025 година, објавен од „Линин“ (LeanIn.Org) и „Мекинзи“ (McKinsey & Co.), 80 од 100 анкетирани мажи на почетни позиции се стремат кон унапредување, додека тоа е случај кај 69 од нивните колешки. Работодавците дозволуваат жените „да испаднат од системот“. Укинувањето на федералните иницијативи за родова рамноправност, еднаквост и инклузија под администрацијата на Доналд Трамп им даде простор или дури поттик на компании како „Гугл“ (Google) и „Ај-би-ем“ (IBM) да ги повлечат сопствените програми.
Кревките поместувања од 2010-тите брзо исчезнуваат, а родовиот јаз во платите повторно расте - првпат откако Бирото за попис на САД (Census Bureau) собира податоци од 1960-тите. Од јануари до август 2025 година речиси половина милион Американки го напуштиле пазарот на трудот.
Како и кај „природно“ убавата жена, која всушност користи десетици производи, од успешната жена се очекува да изгледа како нејзините успеси да дошле случајно. Во рубриката „Како успевам да го направам тоа“ (How I Get It Done) на списанието „Д кат“ (The Cut), соговорничките денес нагласено го отфрлаат менталитетот на постојана работа. Актерката номинирана за Оскар, Лили Гледстон, вели дека не прифаќа „крута претстава за тоа како мора да изгледа успехот“. Познатата готвачка Мередит Хејден истакнува дека ѝ е важен квалитетниот сон и дека, и покрај 1,5 милион следбеници на Инстаграм, не сака да гради „масивна империја“. Иако има само 30 години, таа тврди дека веќе „станала помалку амбициозна“.
Иронијата на мемоарите за прегорување е што за пишување книга е потребна речиси фанатична амбиција. Дури и „традиционалните сопруги“, кои ја нагласуваат својата финансиска зависност од сопругот, продаваат кујнски производи и влегуваат во финансиски профитабилни соработки. Можеби е попрецизно да се каже дека женската амбиција не исчезнала, туку се променил начинот на кој зборуваме за неа. А можеби и не. Во поголемиот дел од историјата жените ги потиснувале сопствените амбиции. Исклучок беше краткиот период од 2013 до 2020 година.
.webp){kind=icon}
