Зошто потфрли македонскиот буџет во 2025 година?

Потфрлањето на буџетските приходи во 2025 година не е резултат на „лоша економија“, туку на преценети буџетски проекции и начинот на кој се управува со приходите, тврдат од Институтот за економски истражувања и политики „Фајненс Тинк“ (Finance Think) во својата најнова анализа.

Во 2025 година, вкупните буџетски приходи се реализирани на 92 отсто од планираното, а даночните приходи на 96 отсто. Ова е најниско ниво на реализација во последната деценија и не е изолиран случај, истакнуваат аналитичарите на  „Фајненс Тинк“. Слични но помали отстапувања се забележуваат и во претходни години, што укажува на подолг проблем во планирањето, а не на еднократен шок.

Податоците покажуваат дека економската активност, платите и потрошувачката во 2025 година останале солидни. Данокот на додадена вредност (ДДВ) – кој најдиректно ја следи потрошувачката – е речиси целосно реализиран. Тоа значи дека даночната база останува солидна, а тврдењата дека „економијата е лоша“ не се поткрепени со податоци, се вели понатаму во анализата.  Каде тогаш настанува проблемот?

Анализата покажува три клучни поенти:

-Буџетските проекции биле оптимистички поставени, а и по ребалансите не биле доволно усогласени со реалните можности.

-Потфрлањето е концентрирано кај одредени даноци – акцизи, увозни давачки, данок на добивка и персонален данок – а не рамномерно низ целиот систем.

-Кај ДДВ, државата во последните години ги задржува повратите подолго, со што краткорочно си обезбедува повеќе готовина. Ова може привремено да ја олесни ликвидноста, но создава обврски што ќе мора да се платат во иднина.

Историските податоци покажуваат дека приходите речиси секогаш се пониски од планираното, освен во неколку години со силен посткризен раст. Тоа значи дека 2025 година не е исклучок, туку дел од повторлив образец на преценување на приходниот потенцијал.

Заклучокот е дека потфрлањето на Буџетот во 2025 година не е доказ за забавена економија, туку сигнал за потреба од пореалистично и поконзервативно фискално планирање. Дебатата треба да се насочи кон квалитетот и кредибилитетот на буџетските проекции, а не кон создавање паника за состојбата на економијата.

Препораките на „Фајненс Тинк“ се дека фискалното планирање треба да се темели на пореалистични приходни проекции, со јасно разграничување меѓу трајни и привремени приходи, поголема транспарентност околу повратите на ДДВ и редовна анализа на разликите меѓу планираното и оствареното.