Кои земји се најзасегнати од иранската блокада на Ормускиот теснец?

Кина, Индија, Јапонија, Јужна Кореја и други земји од Азија се директно најпогодени од иранската блокада на поморскиот транспорт на нафта преку Ормускиот теснец која следуваше откако Израел и САД извршија напад врз една од најголемите земји во Персискиот залив. Како што објави „Блумберг њуз“, станува збор за клучен проток за пазарот на нафта, поради тоа што низ него се одвива околу една четвртина од светската поморска трговија со нафта.

Саудиска Арабија, Ирак, Иран, Кувајт, Бахреин, Катар и ОАЕ испорачуваат сурова нафта низ Ормускиот тесенц, а поголемиот дел од извозот – околу 90 проценти оди во Азија. Водниот пат е клучен и за пазарот на течен природен гас. Околу една петтина од светските залихи на течен природен гас - главно од Катар - поминаа низ овој канал минатата година. Азиските земји, исто така, купуваат поголем дел од овој вид гориво што се испорачува од Блискиот Исток.

Освен енергијата, Ормутскиот теснец е пречка за извоз на алуминиум и земјоделски производи, вклучувајќи шеќер и ѓубрива.

Колку производителите на нафта можат да го заобиколат Ормускиот теснец?

Кувајт, Катар и Бахреин немаат друг поморски пат за својот извоз. Поголемиот дел од пратките на нафта од Иран се испраќаат од островот Харг во северниот Персиски Залив. Иранскиот нафтен терминал Џаск, кој се наоѓа на источниот крај на Ормутскиот теснец, но надвор од Персискиот Залив, натоварил само четири танкери од официјалното отворање во 2021 година, објави „Блумберг њјуз“.

Саудиска Арабија, која извезува најмногу нафта преку водниот пат, може да ги пренасочи пратките со користење на цевковод од 746 милји што поминува низ кралството до терминал на Црвеното Море, каде што нафтата може да се натовари на бродови за понатамошен транспорт. Нафтоводот Исток-Запад може да носи само 5 милиони барели сурова нафта дневно - не доволно за да се покрие целата продажба на земјата во странство. Црвеното Море е исто така далеку од безризично, бидејќи милитантните Хути во Јемен, поддржани од Иран, се заканија дека ќе продолжат со нападите врз бродовите во областа.

ОАЕ исто така може да го заобиколи Ормускиот теснец до одреден степен, потпирајќи се на цевковод што се протега од неговите нафтени полиња до пристаниште долж Оманскиот Залив. Нафтоводот Хабшан-Фуџаира има капацитет да пренесува 1,5 милиони барели сурова нафта дневно. Ирак има цевковод што се протега од неговиот полуавтономен регион Курдистан до пристаништето Џејхан во Турција. Но, според сознанијата на „Блумберг“ Ирак превентивно го суспендирал извозот преку оваа рута, бидејќи енергетската инфраструктура на Блискиот Исток е заглавена во конфликтот со Иран. Цевководот може да пренесува само нафта испумпана од полињата на северот од Ирак, па затоа речиси целиот извоз на сурова нафта од земјата се испорачува преку Ормутскиот теснец.

Кина нареди прекин на извозот за да обезбеди залихи за домашниот пазар

„Блумберг Адрија“ веќе објави дека кинеската влада неодамна им наложи на најголемите рафинерии за нафта во земјата да го прекинат извозот на дизел и бензин, бидејќи ескалацијата на конфликтот во Персискиот Залив го нарушува пристигнувањето на сурова нафта од еден од најголемите региони за производство во светот.

Службеници од Националната комисија за развој и реформи, главниот економски планер во земјата, се сретнаа со раководителите на рафинериите и усно побараа привремено прекинување на испораките на рафинирани производи што ќе започне веднаш, според луѓе запознаени со ова прашање.

Од рафинериите е побарано да престанат да потпишуваат нови договори и да преговараат за откажување на веќе договорените испораки, рекоа луѓето. Исклучок е направен за гориво за авиони и мазут што се чуваат во царински складишта и за испораки во Хонг Конг и Макао.

„Петро Чајна“ (PetroChina Co), „Синопек“ (Sinopec), „ЦНООЦ“ (CNOOC Ltd), „Синохем Груп“ (Sinochem Group) и приватната рафинерија „Жеијанг Петрокемикал“ (Zhejiang Petrochemical Co) редовно добиваат квоти за извоз на гориво од владата. Ниту еден од петте компании не одговори на барањата на „Блумберг“ за коментар. НДРЦ (NDRC) исто така не одговори веднаш на прашањата на „Блумберг“.

Кина има огромен сектор за рафинирање, но голем дел од нејзиното производство е насочено кон задоволување на домашната побарувачка, што значи дека не е критичен снабдувач. Низ цела Азија, таа е на трето место по поморски извоз, зад Јужна Кореја и Сингапур. Сепак, превентивните ограничувања на Пекинг ги одразуваат напорите низ регионот зависен од увоз да ги даде приоритет на домашните потреби, бидејќи кризата на Блискиот Исток се продлабочува.

Бидејќи практично нема нафта или гориво што излегува од Персискиот Залив откако започнаа нападите на САД и Израел за време на викендот, рафинериите од Јапонија до Индонезија и Индија почнаа да ги намалуваат стапките на производство и да го суспендираат извозот.

Кина активно се обидува да го диверзифицира снабдувањето со јаглеводороди во последниве години, но сè уште добива близу половина од увозот на нафта од Заливот, вклучувајќи ги речиси сите испораки на Иран.

Посредно ќе страда цел свет - нафта по многу повисоки цени и нов инфлаторен бран

Цената на нафтата порасна откако се продлабочи конфликтот на Блискиот Исток што го наруши протокот на сурова нафта до клучните купувачи. Брентот е во континуиран раст и вчера се искачи близу 83 долари за барел. Според повеќе аналитички прогнози, доколку конфликтот се пролонгира цената на Брент нафтата лесно може да надмина 100 доалри за барел. Истовремено, „Голдман Сакс“ прогнозира дека цените на европскиот природен гас би можеле да се зголемат повеќе од двојно доколку превозот низ Ормускиот теснец биде запрен еден месец.  

Со оглед на тоа што нафтата и гасот се меѓу главните енергенти кои се користат во повеќе индустриии, веќе почнаа да се јавуваат прогнози за зголемување на инфлацијата. „Блумберг Адрија“ објави дека новиот конфликт ги буди стравовите од 2022 година кога поради разгорувањето на војната во Украина дојде до енергетска криза и зголемување на инфлацијата до рекордно високи вредности.

Македонија не е исклучок од актуелните трендови на пазарот, а најдобар показател за тоа е што  Регулаторната комисија за енергетика еднаш веќе ги зголеми цените на горивата како резултат на растот на цените на нафтата на светските берзи што следуваше по воените дејствија на Блискиот Исток. Се оечкува дека од понеделник ќе има ново зголемување на цените на нафтените деривати во земјава.                      

Македонија најмногу увезува нафта од Грција Во текот на 2024 година, трговците на големо со сурова нафта, нафтени деривати, биогорива и горива за транспорт, го вршеле увозот на нафтените деривати од 11 држави, при што најмногу нафтени деривати биле езени од соседните држави, и тоа од Грција 85,98 проценти, потоа од Бугарија 10,49 проценти, Албанија 2,27 проценти, Србија 0,96 проценти, Црна Гора 0,15 проценти, Романија 0,09 проценти и мал процент на увоз од други земји. Најголем увозник во 2024 година е „ОКТА Рафинерија на нафта“ АД Скопје којашто учествува со 73,1 проценти, потоа следува „Супертрејд“ со 10,3 проценти, „Лукоил Македонија“со 8 проценти, „ОМ Петрол“ со два процента, „ЕКС ФИС“ ( два процента), „Црна Река Петрол“ (1,1 процент),  „Макпетрол“ АД Скопје (0,9 проценти) и останатите трговци со повеќе од три проценти учество во вкупниот увоз на нафтени деривати во 2024 година.