Проекти стари половина век чекаат, струја од вода има сѐ помалку

Jануари годинава бил најдобар за производство на струја од вода по истиот месец во 2015 година. Годинава во првиот месец, во хидроцентралите биле произведени 185.467 мегават-часа електрична енергија, покажуваат податоците на Државниот завод за статистика. Осум години порано, производството во јануари изнесувало 235.801 мегават-час.

Што се однесува до вкупното производство на струја од хидропостројките, за пет месеци во 2023 година се произведени над 798 мегават-часа, што е подобро во однос на претходните две години.

Производството на струја од обновливи извори на енергија, каде што припаѓаат и хидроцентралите, е променливо на годишно ниво и пред сѐ зависи од хидролошките услови. Во вкупното производство на електрична енергија за 2022 година обновливите извори на енергија учествуваат со 28,98 отсто, што е за 2,48 процентни поени помалку во однос на 2021 година, пред сè поради намаленото производство од хидроцентралите. Во нив лани биле произведени 24,80 отсто од вкупната струја, а во 2021 година уделот изнесувал 27,5 отсто.

Колку варира производството дури и на дневна основа се гледа од податоците за два дена од оваа недела. Имено, кај државната компанија за производство на струја, „Електростопанство на Северна Македонија“ (ЕСМ), во понеделникот18 отсто од дневното производство биле од вода, вчера дури 40 отсто.

Се намалува хидропотенцијалот

Климатските промени донесоа долготрајни суши, кои се причина за намалувањето на производството на струја во хидроелектричните капацитети. Најголемо производство од вода имало во 2010 година, кога овие постројки произвеле 2.185 гигават-часа електрична енергија. Најлоша година била 2017-та, кога биле произведени само 816 гигават-часа.

Производството од 2010 година не е достигнато и покрај тоа што во 2012 година почна со работа хидроцентралата „Света Петка“. Од пуштањето во употреба на оваа централа досега, најголемо производство имало во 2015 година, кога биле произведени 1.528 гигават-часа електрична енергија.

Освен централите на ЕСМ, во функција се и централите на ЕВН и уште стотина мали хидроцентрали. Според годишниот извештај на Регулаторната комисија за енергетика, лани тие произвеле над 300 гигават-часа електрична енергија.

Стари хидроцентрали и стари најавени инвестиции

Најновата хидроцентрала во земјава е пуштена во употреба пред 11 години. Во август 2012 година со работа почна ХЕЦ „Света Петка“. Претходно, во 2004 година во функција беше ставена ХЕЦ „Козјак“. Тоа се единствените две инвестиции во нови државни капацитети од осамостојувањето. Староста на преостанатите шест централи варира од 40 до 70 години.

Можеби малку се изградило во овие триесет години, но проекти има многу. Некои од нив датираат уште од средината на минатиот век.

На веб-страницата на ЕСМ и натаму во капитални проекти се набројуваат хидроцентралата „Бошков мост“ (117 гигават-часа), проектот „Луково Поле“ со новата ХЕЦ „Црн камен“ (17,58 гигават-часа).

Како иден капитален проект сѐ уште стои и централата „Чебрен“, за која проектот е од 1965 година и треба да произведува 1.044 гигавати струја.

Проект за каскадни централи на реката Вардар ЕСМ

Најголем проект е „Вардарска долина“, кој исто така е изработен во шеесеттите години на минатиот век. Тој предвидува каскадни централи по текот на реката Вардар. Најголеми би биле ХЕЦ „Велес“ и ХЕЦ „Градец“,  а вкупното годишно производство на струја би изнесувало 1.200 гигават-часа.

Меѓу поновите проекти се плановите за изградба на пловечки фотонапонски централи на постојните акумулации, со што би се зголемило производството преку паралелно користење на водата и сонцето. Пловечки централи се предвидени во Вруток (134,4 GWh), Шпилје (176,1 GWh), Kозјак (137,1 GWh) и во Тиквеш (121,5 GWh).