Кризата во Ормуз ја стега и модната индустрија – зошто облеката наскоро би можела да поскапе?

Можеби мислите дека ракетите што летаат над водите на Ормускиот Теснец се многу далеку од вашиот плакар полн со јакни, хеланки и патики.

Но, фактите говорат спротивно. Поголемиот дел од вашата облека е направен од нафта, во форма на полиестер, најлон, и други синтетички влакна. Иако последиците од нарушувањата на пазарот на нафта најбрзо се одразуваат врз цените на бензинот, дизелот и авионските билети, тие тивко, но сигурно се прелеваат и врз индустријата за облека. Најевтините парчиња облека, како хулахопките од еден долар од „Шејн“ (Shein) или палтата од 15 долари од „Тему“ (Temu), би можеле да ги почувствуваат најголемите последици.

Како и за време на паничното купување тоалетна хартија на почетокот на пандемијата на ковид-19, или кога возачите превентивно ги полнеа резервоарите по извештаите за американско-израелските напади на Блискиот Исток, првиот знак за нарушување во снабдувањето најчесто е паничното купување.

Мода од нафтата

Засега тоа е добра вест за некои петрохемиски компании што ја снабдуваат модната индустрија. „Тонгкун“ (Tongkun Group Co.), која произведува околу 18 отсто од светското полиестерско предиво, очекува нејзината нето-добивка во шесте месеци заклучно со јуни да биде трипати поголема отколку една година претходно. Најверојатно затоа што производителите на облека, стравувајќи од нарушувања во снабдувањето, ги зголемуваат цените на нејзините производи, додека компанијата сè уште користи суровини купени по пониски цени на нафтата. Фјучерсите на полиестерот во Кина во март пораснаа за 25 отсто, достигнувајќи го највисокото ниво во речиси четири години.

На другите им оди значително полошо. Акциите на „Хенгли петрокемикал“ (Hengli Petrochemical Co.) паднаа за речиси една третина од почетокот на годината. Оваа компанија преработува сурова нафта во полимерни смоли и влакна, снабдувајќи други производители, вклучително и „Тонгкун“, но беше принудена да го забави производството бидејќи залихите на суровини се намалуваа. Кинеското производство на синтетички влакна во април се намали за 11 отсто во однос на претходниот месец, достигнувајќи го најниското ниво од 2024 година.

Дури и „Тонгкун“ се наоѓа на тенок мраз. Потпирајќи се на краткорочни банкарски кредити и брзи уплати од купувачите за финансирање на обртниот капитал, компанијата смета на беспрекорно функционален синџир на снабдување за да избегне проблеми со ликвидноста. Конфликтот во Иран се заканува сериозно да го наруши тој механизам.

Овие проблеми веројатно ќе станат уште посериозни пред да почнат да се решаваат. Во споредба со бензинот и дизелот, основните видови пластика релативно лесно се складираат – во магацини, на калеми или во вреќи. Тоа значи дека системот сè уште има одреден капацитет да ги апсорбира шоковите, барем краткорочно. Намалувањето на кинеското производство на полимери беше една од главните причини поради кои глобалната економија успеа да го преживее губењето на приближно 20 отсто од светските резерви на сурова нафта. Меѓутоа, бидејќи транспортот низ Ормускиот Теснец и натаму е на ниско ниво, а државните резерви на нафта се трошат, тоа олеснување нема да трае засекогаш.

„Ејч енд ем“ и „Индитекс“ речиси целиот свој полиестер го добиваат од рециклирани влакна

Оние што ги сметаа ЕСГ-иницијативите за бесмислена помодарска мода, сега би можеле да посакаат да им обрнеле поголемо внимание. Најдобрата заштита од нарушувања во снабдувањето со нафта е потпирањето на алтернативни синџири на снабдување со материјали, како што се рециклираните влакна.

Тоа значи дека „Индитекс“ (Inditex SA), сопственик на брендот „Зара“ (Zara), и „Хенес енд Мауриц“ (Hennes & Mauritz AB), односно „Ејч енд ем“, би можеле да бидат во подобра позиција да ги пребродат нарушувањата отколку „Фаст ритејлинг“ (Fast Retailing Co.), сопственик на брендот „Уникло“ (Uniqlo). Речиси целиот нивен полиестер потекнува од рециклирани материјали, додека кај високотехнолошките функционални ткаенини, по кои е познат „Уникло“, тој удел е помал од половина.

Користењето природни влакна, како што е памукот, претставува уште една алтернатива, но ниту оваа индустрија не е имуна на конфликтите во Ормускиот Теснец. Индија е вториот најголем производител на памук во светот и зависи од земјите од Персискиот Залив кога станува збор за снабдување со природен гас и уреа за производство на ѓубрива. Иако тоа сè уште не се одразило врз производството, пазарот веќе е под притисок: цените на памукот во мај го достигнаа највисокото ниво во последните две години, додека се очекува светските залихи да паднат на најниското ниво во најмалку една деценија.

„Ејч енд ем“ неодамна најави колекција создадена во соработка со њујоршкиот луксузен бренд „Вордроб“ (WARDROBE.NYC), која од 6 август ќе биде достапна исклучиво онлајн/ H&M Promo

Модните брендови не користат нафта само за производство на облека и одгледување природни влакна. Тие ја трошат и за транспорт на суровини и готови производи низ целиот свет. Секојпат кога ќе нарачате производ од „АСОС“ (Asos Plc) или од платформата „Тему“, која е во сопственост на „ПДД холдингс“ (PDD Holdings Inc.), практично резервирате место за тој пакет во еден од авионите што ги поврзуваат азиските производствени центри на текстилната индустрија со остатокот од светот.

Сарагоса, град на северот на Шпанија чиј аеродром има многу мал патнички сообраќај, е трет најголем центар за воздушен товарен транспорт во Шпанија токму благодарение на логистичките центри на „Зара“ во негова близина.

Трошоците за транспорт имаат „потенцијално поголемо влијание“ врз профитните маржи отколку трошоците за пластичните смоли, им изјави на инвеститорите во април Ендрју Рис, извршен директор на „Крокс“ (Crocs Inc.) – а „Крокс“ веројатно е еден од производите што најмногу зависат од пластиката.

Може да помине уште извесно време пред овие промени да се одразат врз цените што купувачите ги гледаат на закачалките во продавниците. Според Пол Вогел, финансиски директор на „ВФ“ (VF Corp.), сопственик на брендовите „Тимберленд“ (Timberland) и „Норт Фејс“ (The North Face), притисокот врз профитните маржи поверојатно ќе биде видлив во деловната година што завршува во март 2028 година, отколку во фискалната 2027 година.

Кога тоа сепак ќе се случи, последиците најверојатно ќе бидат долготрајни. Купувачите што сакаат да ја намалат својата потрошувачка на пластика за еднократна употреба треба најпрво да погледнат во сопствениот плакар. Најголемиот куп пластични полимери за еднократна употреба можеби се токму парчињата облека што сте ги нарачале преку интернет, сте ги носеле само еднаш или воопшто не сте ги носеле.