Како библиотекарите го менуваат бизнисот?

Во ерата на алгоритми и вештачка интелигенција, една професија бележи неочекуван раст. Компаниите наеднаш почнаа значајно да инвестираат во искусни корпоративни библиотекари, а платите за овие работници често достигнуваат 123.000 долари годишно, според податоците на платформата за вработување „Гласдор“ (Glassdoor).

Станува збор за висококвалификувани информатички професионалци што работат за адвокатски фирми, медицински компании и големи корпорации. Овие експерти управуваат со вредни бази на податоци, спроведуваат клучни истражувања и се одговорни за тоа носителите на одлуки да имаат точни информации кога им се потребни.

Во Македонија оваа професија сѐ уште не е јасно дефинирана. Во компаниите постојат „скриени“ професионалци што управуваат со информации, но без заслужениот статус и соодветно признание.

„Кај поголемите компании секако е неопходно управувањето со информации и јас имам сретнато случаи кај кои оваа функција е распоредена кај еден или повеќе вработени поврзани со одделите за информациски технологии, истражувања и развој, а во одредени случаи и од одделите за човечки ресурси или за општи работи. Најчесто оваа улога останува неформализирана, но може да се сретне и во некои описи на работно место како дополнителни одговорности, покрај оние носечките за таа позиција“, вели Дарко Петровски, претседател на Македонската асоцијација за човечки ресурси.

Во разговор за „Блумберг Адрија“ тој појаснува дека вакви позиции постоеле уште во 1980-тите, особено во големите работни организации од тоа време како „Рудници и железарница“, „Охис“ и „Алумина“. Сите тие компании располагале со сериозно богат фонд на пишана литература, стручни книги и технички упатства што биле неопходни во тоа време за нивното работење.

„Во денешно време, формата е во голема мера променета со дигитализацијата, а постоењето на интернетот, како и во последно време и на вештачката интелигенција, многу го олеснува пристапот до најразлични извори што можат да помогнат во работењето на речиси сите професионалци и во сите сектори и струки. Слободно може да се каже дека огромни бази им се на дофат на сите оние што имаат потреба да посегнат по знаење и информации. Можеби токму тука може да се побараат и причините за, според мојот увид, непостоењето на професионалци од ваков вид во македонските компании“, вели Петровски.

Сепак, според него, причините треба да се побараат и во раситнувањето и пропаѓањето на повеќето од големите работни организации од времето на социјализмот во периодот на транзицијата, како и во фактот дека многу малку македонски компании денеска имаат развиени оддели за истражување и развој, како и одделенија за менаџирање со знаењето.

„Секако, немам целосен увид, но досега немам сознанија за тоа дека некоја од компаниите има формализирано ваква работна позиција. За разлика од нив, вакви позиции имам сретнато кај високообразовните институции во земјата“, вели тој.

Петревски објаснува дека во македонските компании потребите за собирање, систематизирање и управување со информации најчесто се решаваат ситуационо и интуитивно, во зависност од конкретните потреби и афинитетите на вработените во организацијата. Тој вели дека оваа функција по природата на нештата е често инкорпорирана кај поголемиот број од стручните вработени, кај кои секој поседува сопствена база на информации и стручно знаење, па кога е тоа потребно, од нив се очекуваат и неопходните информации во рамките на компанијата.

„Овие состојби јасно укажуваат на тоа дека во македонските компании не постои развиена свест од потребата за системски решенија при управувањето со информации и знаење, освен кај чесни исклучоци. Решенијата, според мене, ќе треба да се бараат преку воведување менаџмент-системи, кои ќе ги адресираат јасно потребите и ќе ги намалат ризиците од губење на институционалната меморија и знаење и нарушување на информациските механизми во случај на отсуство или заминување на конкретни вработени од компанијата“, смета Петревски.

Во светски рамки, тој не верува дека улогата на овие експерти ќе се намали со развојот на вештачката интелигенција. Напротив, тој смета дека дури и ќе ја зајакне потребата од систематски пристап кон ова прашање и дека зајакнувањето на внатрешните капацитети и компетенции ќе биде прашање од висок приоритет.

„Секако дека трансформацијата е веќе одамна почната со самата дигитализација на податоците. Силната експертиза во управувањето со информациите и знаењето ќе биде сѐ поценета и позначајна, особено за големите корпорации, како и за истражувачките и развојните компании со значаен и софистициран ноу-хау, кој, како и досега, е еден од факторите што носат конкурентска предност“, вели Петревски.

ШТО Е СОВРЕМЕН БИБЛИОТЕКАР И КОИ СЕ НЕГОВИТЕ КЛУЧНИ ОБВРСКИ?

Библиотекари или книжничари се професионалци првенствено вработени во библиотеки низ различни сектори, иако тие одамна не се луѓе што само изнајмуваат книги. Во денешниот корпоративен свет нивните одговорности опфаќаат широк опсег на задачи, а покрај традиционалните вештини, мораат да поседуваат и стручност во информатичката технологија. 

Според македонската Национална класификација на занимања, основното занимање библиотекар понатаму се појавува со подгрупите библиотекар информатор, каталогизатор и класификатор. 

Нивните задачи се разновидни и опфаќаат повеќе аспекти од библиотечното работење. Тие се грижат за организирање, развивање и зачувување збирки што вклучуваат книги, периодични изданија, како и друг печатен и аудиовизуелен материјал. Наедно, тие вршат внимателна селекција и даваат препораки за користење соодветни извори според потребите на корисниците. Покрај тоа, се занимаваат со систематско организирање, класифицирање и каталогизирање на библиотечниот материјал, како и со управување со библиотекарското задолжување и информациските системи. 

Значаен дел од нивната работа е и зачувувањето на материјалите, како и обезбедувањето информации за корисниците, било директно од самата колекција или преку библиотечни и информативни мрежи. Тие исто така активно ги следат и анализираат потребите на корисниците, при што вршат истражувања и предлагаат подобрувања или измени во библиотечните и информативните услуги. 

Во рамките на својата работа, тие развиваат и спроведуваат програми и концепти поврзани со складирање, организација, класификација и пронаоѓање информации. Дополнително, тие користат различни методи на пребарување, вклучувајќи рачни, онлајн и интерактивни истражувања, како и организирање меѓубиблиотекарски позајмувања за да им овозможат на корисниците полесен пристап до потребните материјали. На крајот, тие изработуваат и различни студии и извештаи поврзани со нивната работа.