Летен избор за љубопитните: пет книги што вреди да ги понесете ова лето

Постои момент во животот кога човек ќе посака да се откаже. Не затоа што не е способен, туку затоа што неговиот ум му вели дека е доста. Токму на таа граница почнува филозофијата на Дејвид Гогинс, американски ултрамаратонец и рекордер, поранешен припадник на елитната единица на американските морнарички фоки, пензиониран припадник на Военото воздухопловство и мотивациски говорник.

Во книгата „Не можеш да ме повредиш“ (Can't Hurt Me), Гогинс не зборува само за физичката издржливост. Неговата приказна е многу подлабока – станува збор за човек што пораснал во тешки околности, се борел со сиромаштија, насилство, несигурност и сопствени стравови, а подоцна станал еден од најиздржливите луѓе во светот. Неговата најголема победа, сепак, не била над другите, туку над самиот себе.

Една од идеите по кои стана препознатлив е таканареченото правило од 40 отсто. Според Гогинс, повеќето луѓе се откажуваат кога искористиле само дел од своите вистински можности. Кога ќе помислиме дека веќе не можеме, дека сме целосно исцрпени или дека е време да запреме, честопати не нè запрело телото, туку умот.

Треба да се нагласи дека правилото од 40 отсто не е научно потврден факт, туку симболична порака дека нашите граници се многу подалеку отколку што веруваме.

Но можеби уште поинтересна е неговата вежба позната како „Одговорност пред огледало“ („Mirror Accountability“). На прв поглед изгледа едноставно: застанувате пред огледало, се гледате во очи и водите искрен разговор со личноста што ја гледате пред себе. Без изговори, без оправдувања. Иако прашањата можеби се едноставни, одговорите не се. Дали навистина го давам најдоброто од себе? Што избегнувам денес? Со каков изговор го одложувам она што знам дека морам да го направам? Потоа следува најважниот дел – гласно да кажете што ќе промените. Не утре, не следната недела, туку веднаш.

Авторот смета дека човек може да го измами целиот свет, но многу потешко е да се измами себеси. Така, огледалото станува симбол на одговорност, а не на суета.

Важно е да се каже дека оваа книга не е за секого. Пристапот на Гогинс е навистина екстремен. Неговиот начин на размислување подразбира постојано поместување на сопствените граници, понекогаш и до болка, соочување со болката и бескомпромисна дисциплина. За некои читатели токму тоа може да биде најголемата инспирација, додека за други ќе изгледа премногу сурово или тешко применливо во секојдневниот живот.

Може ли еден уметнички момент да промени нечиј живот? 

Кога зборуваме за големи животни пресврти, успех или победа, често велиме дека е важно да го разбереме светот околу нас. А кога финансиски експерт ќе одлучи да го направи тоа преку поезија, резултатот е „Машина за создавање Бог“.

Станува збор за поетската збирка на д-р Раде Ракочевиќ, кој на јавноста ѝ е познат пред сè како финансиски експерт и инвеститор со повеќе од 25 години искуство на пазарите на капитал, но со оваа книга открива сосема поинаква страна од себе.

Ракочевиќ е доктор по политички науки и магистер по економски науки на Економскиот факултет во Белград. Активно се занимава со едукација на инвеститори и финансиска писменост, одржува предавања за инвестирање и пазарите на капитал, а учествува и во работата на различни организации и иницијативи. Токму затоа насловот „Машина за создавање Бог“ на прв поглед може да доведе во заблуда. Со оглед на неговата кариера и светот на финансиите, некој би можел да помисли дека станува збор за филозофско-финансиска метафора зад која се кријат инвестициски поуки на искусен инвеститор.

Но навистина станува збор за поезија.

Авторот во интервју за „Блумберг Адрија“ изјави дека поезијата ја сака и ја пишува уште од детството. Тој вели дека особено силно влијание врз него имала поезијата на Васко Попа, особено циклусот „Игри“.

Откако поради повреда извесен период бил принуден да остане дома, вишокот време го насочил кон пишување песни, од кои некои подоцна се нашле во неговата прва книга.

Инспирацијата за насловот ја добил од цртеж на неговиот најстар син Андреј, кој како петгодишно дете нацртал слика и ја нарекол „Машина за создавање Бог“.

„Таа формулација ми остана во мислите со години“, вели Ракочевиќ, додавајќи дека го поттикнала да бара одговори на прашањата како едно дете може да замисли нешто такво, што всушност претставува таа машина, дали човекот може да ја контролира својата судбина и што нè обликува и определува – однатре и однадвор.

 

Цртежот на Андреј се наоѓа и на корицата на книгата. Авторот вели дека неговите песни не се лесни, немаат класична рима и дека „во нив се среќаваат Монголите и Главната пошта, лего-коцките и S&P 500“. Токму таа необична комбинација, сепак, ги открива нивната искреност и непосредност.

Тој признава дека се двоумел дали објавувањето ваква поетска збирка е добар потег, имајќи ја предвид сликата што јавноста ја има за него како финансиски експерт. Но смета дека оваа книга му била потребна нему, а верува дека ќе ѝ биде потребна и на публиката. Ние се согласуваме.

Морето како инспирација, но и идеално место за книгите што ги препорачуваме, кога и умот и телото се смируваат/Depositphotos

Песната може да пронајде некого во вистинскиот момент, некоја реченица може да остане со нас со години, а една слика може да стане инспиративен доказ дека некој миг, пријателство или емоција навистина постоеле.

Токму од таа идеја поаѓа романот „Слика со море“ (My Friends) на шведскиот писател Фредрик Бекман – приказна во која уметноста останува начин да се зачува она што времето се обидува да го однесе. Авторот на светските бестселери „Човек по име Уве“, „Баба ми ви се извинува“ и „Вознемирени луѓе“ носи незаборавна, духовита и длабоко трогателна приказна за пријателството.

Во едно зафрлено крајбрежно гратче, група тинејџери, барајќи засолниште од тешките семејни околности, ги минуваат долгите летни денови на напуштен мол, разменувајќи шеги и тајни и правејќи мали бунтовнички лудории. Од тоа лето се раѓа извонредно уметничко дело – слика што, сосема неочекувано, 25 години подоцна ќе се најде во рацете на осумнаесетгодишната Луиза. Таа тргнува на патување полно со изненадувања за да открие како настанала сликата.

Морето и летото во романот не се само прекрасна сценографија туку и симбол на слободата, минливоста и спомените што се обидуваме да ги зачуваме.

Како и во своите претходни книги, Бекман е инспириран од малите, понекогаш речиси незабележливи нешта што го обликуваат човекот – погледите, разговорите, пријателствата и миговите кога некој за првпат чувствува дека некаде припаѓа. Совршено четиво за лето, но подгответе марамчиња.

 

Може ли потрагата за вистината да ублажи нечија болка?

Сочен сос холандез направен од путер, оцет и жолчки, во кој лесно се макаат  печени аспарагуси. Ова е само еден од прекрасните описи на храна во романот што будат апетит, но „Путер“ на јапонската писателка Асако Јузуки зборува за многу повеќе од добри рецепти за јадења на база на путер. Под таа привлечна површина се крие нешто многу посложено и повознемирувачко.

Романот е инспириран од вистинскиот случај на Канае Киџима, жена што во Јапонија беше позната како „убиецот од конкацу“ (конкацу значи „лов на брак“), жена осудена за убиство со труење на тројца машки партнери што ги запознала преку сајтови за запознавање партнери. За време на судењето, вниманието на јавноста не било насочено само кон злосторствата туку и кон нејзиниот изглед, прекумерната тежина и односот кон храната, што го отвори прашањето за двојните стандарди и начинот на кој општеството ги гледа жените.

Во романот, новинарката Рика Мачида, која е пред голем професионален успех и можност да стане првата жена во уредништвото на списанието „Шумеи викли“ (Shūmei Weekly), сака да добие ексклузивно интервју со осуденичката. До неа доаѓа на необичен начин – ѝ пишува и ја прашува за рецепт за говедска чорба, последното јадење што го изела една од нејзините жртви. Тој пристап успева и Рика почнува да се среќава со неа во затвор.

Низ разговорите за готвењето, вкусовите и храната, двете жени наоѓаат неочекувана поврзаност. Рика станува фасцинирана од нејзиниот однос кон храната и уживањето, но истовремено почнува да ги преиспитува сопствениот живот, изборите и правилата до кои жените често мора да се придржуваат.

Романот го покажува притисокот што жените го чувствуваат да бидат истовремено успешни, вредни и дисциплинирани, но и нежни, привлечни и приспособени на очекувањата на другите. Женското тело, апетитот и правото на уживање стануваат теми преку кои Јузуки зборува за контролата, осудата и слободата.

Една реченица ја опишува таа противречност: „Од јапонските жени се очекува да бидат пожртвувани, вредни и скромни, а истовремено женствени, нежни и грижливи кон мажите“.

 

Кога веќе зборуваме за храната и трпезата, интересно е што многу од најтешките разговори – оние што долго ги избегнуваме и ги туркаме под тепих – најчесто се случуваат токму околу масата. Кога молчењето повеќе не е опција, кога она што го носиме во себе мора некако да излезе на површина, зборовите си го наоѓаат патот меѓу чиниите и чашите.

Токму за тие мигови зборува книгата „За што не зборуваме“ на неодамна починатата авторка Славенка Дракулиќ. Таа пишува за тешките теми за кои балканскиот менталитет често нè учи да молчиме, но и за тоа дека она што го носиме во себе порано или подоцна излегува на површина. На пример, за време на семејна вечера ќе се отвори разговор за тестаментот, па зборовите ќе го најдат својот пат меѓу чиниите и чашите, додека сите се преправаат дека не им е непријатно. Во кафеана, повозрасен брачен пар се расправа за ситница: таа сака да си замине дома пред да се стемни, него виното сè уште го задржува на масата, но во тишината меѓу изговорените зборови одѕвонува целиот товар на заедничкиот живот и пропуштените можности. Во болничка соба, мајка ја држи својата ќерка за рака, присетувајќи се на времето кога можела сè, а сега може само да биде присутна.

Славенка Дракулиќ, новинарка и писателка, е родена во Риека во 1949 година. Нејзините книги се преведени на повеќе од дваесет јазици. Нејзината прва публицистичка книга „Смртни гревови на феминизмот“ (1984) е едно од првите дела за феминизмот во поранешна Југославија. Живееше меѓу Хрватска и Шведска, а почина на 20 јуни, на 76-годишна возраст.

 

Дракулиќ, во својот препознатлив и искрен стил, зборува за она што истовремено нè плаши и нè поврзува: за загубите што не ги признаваме, љубовта што поминала, непроживеаното, несигурноста, соочувањето со смртноста, последните мигови на блискост и осаменоста.

Авторката имаше многу нешта да каже и со своите дела со децении нè потсетуваше дека не е сигурно дека болката станува помала кога ќе ја споделиме со другите, но честопати станува полесна за носење. Затоа секоја нејзина книга заслужува внимание, а не само последната што беше објавена.