Аватари, разговори, задачи: Колку струја трошите за разговор со четбот?

Ако, да речеме, побарате од некој од моделите на вештачката интелигенција да ви помогне одговарајќи на 15 прашања, па да направи слики од кои ќе одберете една, па да ви помогне со видеото од пет секунди што ќе го закачите на Инстаграм – ќе потрошите струја колку што му треба на просечно електрично возило да помине 16 километри.

Употребата на вештачката интелигенција стана неопходна, а енергетските ресурси потребни за да се напојува оваа револуција на вештачката интелигенција се огромни, па затоа за најголемите технолошки компании врвен приоритет е да обезбедат уште повеќе енергија, се наведува во анализата на „Мит технолоџи“ (MIT Technology Review).

„Вештачката интелигенција не е едноставно продолжение на дигиталниот свет. Од 2005 до 2017 година, количеството на електрична енергија што одеше во центрите за податоци остана доста рамно благодарение на зголемувањето на ефикасноста, и покрај изградбата на армија нови центри за податоци за да се услужи растот на онлајн услугите базирани на облак, од Фејсбук до Нетфликс. Во 2017 година вештачката интелигенција почна да менува сè. Центрите за податоци почнаа да се градат со енергетски интензивен хардвер дизајниран за ВИ, што доведе до двојно зголемување на потрошувачката на електрична енергија до 2023 година. Најновите извештаи покажуваат дека 4,4 отсто од целата енергија во САД сега оди кон центри за податоци“, се наведува во извештајот.

Со оглед на насоката во која се движи вештачката интелигенција, кога станува сѐ повеќе персонализирана, способна да резонира и решава комплексни проблеми за нас и е присутна насекаде, јасно е дека денешната употреба е најмала во однос на тоа што ќе се случува во иднина. Според новите проекции, до 2028 година повеќе од половина од електричната енергија што оди во центрите за податоци ќе се користи за вештачка интелигенција и, во тој момент, таа самостојно би трошела колку што трошат 22 отсто од сите домаќинства во САД на годишно ниво.

Потрошувачката годинава значително над просекот

Меѓународната агенција за енергија (ИЕА) во ревидираниот извештај за 2025 и 2026 година наведува дека се очекува глобалната побарувачка за електрична енергија во овие две години да расте многу побрзо од трендот во изминатата деценија. За годинава се очекува растот да изнесува 3,7 отсто, што е меѓу највисоките стапки забележани во последната деценија и значително над просекот од 2,6 отсто за периодот 2015–2023.

Економската активност е забавена, но сѐ друго расте и токму тоа го диктира и порастот на потрошувачката на струја. „Зголемената побарувачка од индустријата, апаратите, растечката употреба на клима-уреди, проширувањето на центрите за податоци и тековната електрификација ќе останат главни двигатели на силниот раст на глобалната побарувачка за електрична енергија до 2026 година“, се наведува во извештајот на ИЕА.

 

Испади на мрежата

Зголемената потрошувачка доведува до тесни грла во снабдувањето, па во 2025 година се случија неколку испади во мрежата, кои го оставија населението без електрична енергија подолг период. Исклучок не беше ни Македонија.

Обезбедувањето сигурно и доверливо снабдување со електрична енергија никогаш не било поважно. Како што се развиваат енергетските системи, ќе биде суштински важно засегнатите страни да ги приспособат оперативните рамки преку ажурирање на кодовите на мрежата, барањата за резерви и регулаторните структури, наведува Агенцијата.

Од каде струја?

Трката за повеќе струја оди паралелно со битката за намалување на емисиите. Обновливите извори годинава се подготвени да го надминат производството од централи на јаглен, во зависност од временските услови и економските случувања, а уделот на јагленот во вкупното производство треба да падне под 33 отсто за првпат во последните сто години, се наведува во извештајот на ИЕА.

Сончевата енергија и енергијата од ветер се клучни двигатели на овој тренд, при што нивниот комбиниран удел во глобалното производство на електрична енергија се очекува да порасне на над 19 отсто во 2026 година - во споредба со само 4 отсто пред една деценија. Производството од ветер и сонце заедно се проектира да обезбеди речиси дополнителни 1.000 TWh во 2026 година, што е приближно еднакво на годишната потрошувачка на електрична енергија во Јапонија.

Глобалното производство на хидроенергија, најголемиот извор на обновлива електрична енергија со удел од 14 отсто, се очекува да забележи раст од над 2 отсто во 2026 година, под услов да има нормални хидролошки услови.

Производството на нуклеарна енергија треба да продолжи да расте во 2026 година. Тоа е поттикнато од повторното пуштање во работа на реактори во Јапонија, пуштањето нови реактори во Кина, Индија, Кореја и други земји, заедно со стабилното производство во САД и Франција. Се прогнозира глобалното нуклеарно производство да расте во просек за речиси 2 отсто во овој период.

Глобалното производство на електрична енергија од гас исто така се очекува да расте. Проекцијата за оваа година е дека растот ќе изнесува околу 1,3 отсто или слично како во лани.

Во Македонија ќе се оживуваат старите проекти

Во Македонија и натаму е доминантно производството на струја од јаглен, според податоците на Државниот завод за статистика за октомври 2025 година.

Увозот на струја во истиот месец бил за 36 отсто поголем на годишно ниво и земјата останува увозно зависна. На оваа тема во своето обраќање во Давос зборуваше и премиерот Христијан Мицкоски и уште еднаш ги повтори заложбите на владата за инвестиции во енергетски проекти што ќе помогнат за енергетска стабилност и независност на земјава.

„Ние како Македонија, како држава, не смееме да бидеме нем набљудувач, туку треба да бидеме активен чинител и активен учесник и повторно треба да ги рестартираме сите оние можеби заборавени енергетски проекти од минатото, како што се Чебрен и Галиште, Бошков Мост и другите“, рече премиерот.

Мицкоски рече дека во следните десет години производствените капацитети што треба да бидат изградени во светот ќе треба да произведат вкупно 40.000 терават-часа електрична енергија.

„Колкаво е тоа количество електрична енергија? Тоа е пет и пол илјади пати повеќе отколку што Македонија денес троши електрична енергија и некаде приближно толку колку што денес САД, Канада, ЕУ и Јапонија трошат заедно. Зошто е ова потребно? Затоа што во годините што следуваат развојот на човештвото ќе опфаќа развој на вештачката интелигенција, а со тоа и развој на центрите за податоци или т.н. дата-центри“, истакна Мицкоски.