Европските берзи растат, но не и економиите. Македонија секако е различна

Периодов сме сведоци дека европските берзи рушат рекорди. Главните индекси се на своите историски максимуми, а пазарите ја побија традицијата за т.н. „кучешки летни денови“ (од англиски: dog days of summer), како што се нарекува периодот кон крајот на јули и август, а кој вообичаено се карактеризира со помал обем на тргување и побавно движење на цените на берзите. 

„Блумберг њуз“ пишуваше  дека европскиот пазар на акции работи со полна пареа и привлекува менаџери на портфолија што велат дека ова закрепнување ќе биде потрајно од само уште една краткорочна трговија. Без разлика дали станува збор за заработката, економскиот раст, анкетите за расположение или тековите кај фондовите, пазарните метрики низ целата табела покажуваат дека во тек е голема промена кај европските акции.

Паневропскиот  Stoxx Europe 600 е пораснат за околу 10 отсто од почетокот на годинава, германскиот DAX за околу седум отсто, британскиот FTSE 100 за 9 отстo, a и другите европски големи економии имаат силен раст на берзите годинава. Ако погледнеме во соседството, берзите на Словенија и Хрватска, единствените членки на ЕУ од регионот Адрија, се со уште подобри резултати во 2026: од почетокот на годината словенечкиот индекс SBITOP порасна за 28 отсто, а хрватскиот CROBEX за речиси 15 отсто. 

Меѓутоа, додека берзите имаат фантастична година досега, самите економии во ЕУ се во стагнација. Инфлацијата не попушта, платите бавно растат, европската индустрија, особено автомобилската е во страшна криза, луѓето не живеат подобро, напротив, додека истовремено, војната на САД против Иран со кревањето на цените на енергенсите и други клучни суровини, сигурно дека не помага за целата слика да биде подобра. 

Бруто домашниот производ (БДП) на ниво на ЕУ во вториот квартал годинава пораснал за само 0,5 отсто во однос на претходниот, а за 1,2 отсто во однос на истиот период лани, според податоците на Европската комисија. Во еврозоната растот е уште поскромен, односно, 0,4 отсто со 1,0 отсто респективно.

 

Растот го предизвикува нешто што се случува на друго место

„Растот на европските берзи не мора да значи дека и европските економии во целина се во добра кондиција. Берзата и реалната економија се поврзани, но не се движат секогаш со иста брзина и во иста насока.“, вели професорот Марјан Петрески од Универзитетот Американ Колеџ - Скопје. Берзанските индекси главно ја одразуваат вредноста и очекуваната профитабилност на ограничен број големи компании, а нивниот раст може да биде предводен од само неколку сектори – на пример, банки, одбранбена индустрија или компании поврзани со новите технологии, објаснува Петрески.

Да потсетиме само на растот на акциите на големите европски банки годинава: Француската „БНП Париба“ (BNP Paribas) цели 31,2 отсто до 21 август, шпанската „Банко Сантандер“ (Banco Santander) 22,4 отсто, италијанската „Уникредит“ (UniCredit SpA) 16,9 отсто, итн.

Суштината е дека берзата не го мери БДП. Цената на акцијата е сегашната вредност на идните профити. Ако инвеститорите очекуваат подобри корпоративни маржи; повисока заработка; поголеми дивиденди; откуп на сопствени акции; повеќе инфраструктурни инвестиции; повисоки воени/одбранбени буџети; подобри услови за банките, итн., акциите можат да растат иако растот на тековниот БДП е слаб. Токму тоа се случува сега во Европа.

Европската економија има проблеми со: продуктивноста, демографијата, индустриската конкурентност, високите енергетски трошоци, слабата потрошувачка и регулаторниот товар.

Но берзанскиот индекс не е просечната европска компанија. Во STOXX 600 има голем број компании од секторите: банки, енергија, фармација, одбрана, индустрија, инфраструктура, полупроводничка опрема.  И токму тие сектори се меѓу најдобрите во 2026. Како што истакна „Фајненшл Тајмс“ во една анализа, секторската структура на европските индекси е една од причините за нивниот успех: финансискиот, енергетскиот и комуналниот сектор имаат значителна тежина, додека имаат многу помала изложеност кон проблематичните сегменти како автомобилите и дел од потрошувачкиот сектор.

„ Дополнително, многу од големите европски компании значаен дел од приходите ги остваруваат надвор од Европа, па нивните акции можат да растат и кога домашната економска активност стагнира.“, додава професорот Петрески.

Или како што напиша деновиве Михир Шарма, колумнистот на „Блумберг“, бумот на европските берзи „крие една прилично мрачна тајна“. Тој објаснува зошто цветањето на пазарите не значи и цветање на економиите.

„Во принцип, ‘обложувањето’ на европските акции е всушност обложување на раст некаде на друго место. Компаниите што го сочинуваат Stoxx 600 речиси половина од својот приход го остваруваа надвор од Европа, според компанијата што го поседува индексот. Членките, пак, на американскиот S&P 500, на пример, помалку од 30 отсто од приходите ги остваруваат надвор од земјата.“, вели Шарма.

Ова според него е делумно добра вест. Европската унија е дом на светски најмоќните компании во бизнисот со луксузни добра, фармација и инженерство, чиишто производи имаат висока додадена вредност насекаде. Маната е во тоа што состојбата на пазарите на капитал во Европа никогаш не била совршен показател за здравјето на нејзината економија, особено како индикатор за локалната побарувачка за стоки и услуги, смета Шарма.

Типично, изборот на инвеститорите во врска со европските акции е определен од тоа што се случува на друго место, а не затоа што нешто се променило на самиот континент. На пример, инженерските компании кои обезбедуваат основна опрема за центрите за податоци, како што е француската „Шнајдер Електрик“ (Schneider Electric SE), просперираат од манијата со вештачката интелигенција. Но, побарувачката за оваа опрема е поттикната од САД и Азија.

Во изминатите децении, успехот на корпоративна Европа на глобално ниво го прикри лизнувањето на блокот кон стагнацијата на домашен терен. Бизнис лидерите и нивните акционери беа доволно среќни, дозволувајќи им на политичарите на континентот да ги избегнат тешките одлуки на секои наредни избори околу тоа како да ја зголемат локалната побарувачка. Стапката на раст на блокот, близу еден процент во текот на изминатата година, е пореален водич од Stoxx Europe 600, заклучува колумнистот на „Блумберг“.

 

Секторска ротација

Уште еден фактор којшто има влијание врз експлозијата на европските акции годинава е нивната претходна потценетост, како што велат нашите соговорници на темава.

„Ова со години ги правеше европските акции едни од најевтините во развиениот свет. Кога на почетокот на годината се стабилизираа дел од макроекономските и геополитичките ризици (пред да почне војната со Иран на крајот од февруари, н.з.), меѓународните капитални фондови препознаа огромна вредност во Европа, што предизвика бран на купување“, вели Горан Марковски од „КБ Инвест“, друштвото за управување со инвестициски фондови.

о прилог на ова тој истакнува дека на почеток на годината, индексот Stoxx Europe 600 се тргувал по сооднос на цена и заработка по акција (Price/Earnings ratio) од околу 14,4 пати, што е блиску до неговиот историски просек. Во исто време, американскиот S&P 500 се тргуваше на нивоа над 22-23 пати, предводен од, според многумина аналитичари, преценетите акции на технолошките компании.

„Ова значеше дека европските акции се тргуваа со речиси 35-40 отсто дисконт во однос на САД – еден од најголеми попусти во историјата на финансиските пазари. За глобалните инвеститори Европа стана исклучително привлечна ‘вредносна инвестиција’ (value play). Исто така, бидејќи цените на акциите во Европа беа ниски во однос на нивните профити, дивидендниот принос на Stoxx 600 изнесуваше околу 3,5 до 4 отсто, што е значително повисоко од скромните 1,3 отсто што ги нудеше американскиот пазар. Тоа привлече конзервативни менаџери на фондови кои бараа стабилен прилив на кеш“, објаснува Марковски.

Или со други зборови, се случила т.н. секторска ротација, поради тоа што изминатите години пазарите беа опседнати претежно со американските Big Tech компании и кога нивните вреднувања станаа премногу напрегнати, инвеститорите ја започнаа ротацијата кон поевтини, фундаментално здрави, циклични и вредносни сектори каде Европа е традиционално силна: банкарство, одбранбена индустрија, енергетика и индустриско инженерство. Аналитичарите на „Голдман Сакс“ пресметале годинава се случил највисок прилив на капитал во Европа од 2021 година наваму, поддржан од фактот што европските компании испорачале раст на профитот во вториот квартал од 24 отсто.

„Европските акции растат годинава не затоа што европската економија е брилијантна, туку затоа што пазарот сфати дека ги казнил премногу. Ниските почетни вреднувања (низок P/E) понудија т.н. маргина на сигурност (margin of safety), па секоја позитивна корпоративна вест или стабилизација на пазарот веднаш ги лансираше цените нагоре“, се вели во анализата на „Голдман Сакс“.