Ако не купите ништо друго, колку плати ви се потребни за стан во земјава?

Растот на цената на становите далеку го надминува растот на платите. Последниот достапен податок за просечната плата на државно ниво покажува дека номинално заклучно со октомври таа пораснала за 9,8 отсто на годишно ниво. Но растот на цените на недвижностите на годишно ниво во 2025 година надминува 20 отсто.

Во октомври просечната плата изнесуваше 45.943 денари, а таа не стигнува ни за половина квадрат во некои од атрактивните скопски општини. Според податоците од регистарот на цени и закупи на Агенцијата за катастар за третиот квартал од 2025 година, просечната цена на квадратен метар во општината Центар надминува 103.000 денари. Или за 60 квадратни метри во оваа скопска општина се потребни 6,2 милиони денари т.е. над 100.000 евра. Вработен што заработува просечна плата ќе стигне до овие 100.000 евра за нешто над 11 години, под услов ништо да не троши.

Сепак, математиката е многу поповолна ако се примени за купување стан во, на пример, скопски Чаир. Таму просечната цена на квадратен метар во периодот од јули до септември изнесувала двојно помалку, 50.103 денари, па за стан од 60 квадратни метри се доволни 3 милиони денари или помалку од 50.000 евра. Пресметано во плати, тоа изнесува 65 плати или нешто над пет години.

Над 70 отсто од вработените не примаат просечна плата

Но најголемиот проблем е што и просечната плата за многумина е недостижна. Податоците на Државниот завод за статистика за октомври покажуваат дека од 19 сектори, во осум просечната плата е поголема од државниот просек, а во три е на приближно исто ниво. Сите други сектори имаат пониска просечна плата.

Податоците на Управата за јавни приходи за исплатените плати заклучно со ноември покажуваат дека само помалку од 140.000 лица зеле плата над просекот, што значи дека над 70 отсто од вработените што добиваат плата  не остваруваат просечна заработувачка.

Дури 16.000 лица, според статистиката на УЈП, не ја примале ниту загарантираната плата од 24.400 денари.

Ниска достапност на становите

Ваквите податоци покажуваат дека трендот на ниска достапност на становите во земјава продолжи и во 2025 година. Последниот извештај за финансиска стабилност на Народната банка, кој се однесува на 2024 година, констатира дека растот на цените на станбените објекти на македонскиот пазар на недвижности е повисок од оној во Европската Унија.

„Достапноста на становите во македонската економија и натаму е пониска во споредба со земјите членки на Европската Унија. Соодносот на постигнатата цена на станови по м2 и расположливиот доход на домаќинство оваа година изнесуваше 13,2 отсто, што е над просекот за ЕУ-ЦЈИЕ, Европската Унија и еврозоната, односно е полош во споредба со овие земји“, пишува во извештајот на централната банка.

Понатаму, банката забележува дека во текот на 2024 година становите истргувани по просечна вредност се достапни за населението со помош на станбен кредит.

Станбените кредити со раст од 16,5 отсто на годишно ниво

Во вакви услови расте побарувачката за станбени кредити. Податоците на НБРМ покажуваат дека заклучно со ноември овие задолжувања пораснале со годишна стапка од 16,5 отсто.

Зголемената побарувачка за станбени кредити оди паралелно и со намалување на просечната каматна стапка за нив. Во текот на 2024 година таа се искачи на највисоки 4,12 отсто, но последните податоци покажуваа дека сега е на нивото од средината на 2023 година.

Главната причина за намалување на каматната стапка на станбените кредити во услов на непроменета монетарна политика се должи на конкуренцијата меѓу банките.

„Од аспект на влијанието на промените на монетарната политика врз каматната политика на банките при одобрувањето кредити на домаќинствата, значителен дел од банките односно 64,3 отсто укажале дека промените во монетарната политика делумно влијаеле врз нивната каматна политика, додека 35,5 отсто од банките укажале дека промените во монетарната политика незначително влијаеле врз нивната каматна политика“, наведува централната банка.