„Тесла“ веќе не е најголемиот продавач на електрични возила

„Тесла“ (Tesla Inc.) се соочува со прилично тежок период по падот на испораките на целосно електрични возила втора година по ред, а кинескиот ривал „БЈД“ (BYD Co.) за првпат ја надмина на годишно ниво според вкупните испораки.

Американскиот производител на електрични возила се бори со сè посилната конкуренција, губењето на федералните стимулации за купувачите на домашниот пазар и негативните реакции на поларизирачката политика на извршниот директор Илон Маск. Дополнителен проблем е и тоа што компанијата нема навистина нов и пристапен модел што би ја освежил понудата која сè повеќе старее.

Аналитичарите се поскептични во врска со изгледите за продажба во 2026 година. Сепак, инвеститорите остануваат прилично оптимистични, па пазарната капитализација на „Тесла“ и натаму се движи околу 1,5 билион долари. Сè поголем дел од вредноста што ѝ се припишува на компанијата се темели на визијата на Маск за иднина со автономни возила и „воjска од роботи“, а сè помалку на електричните автомобили што денес реално ги возат луѓето.

Што се случи со продажбата на „Тесла“?

Глобалните испораки на возила на „Тесла“ минатата година паднаа за 9 отсто. Дел од падот се должи на застојот во производството заради редизајнот на СУВ-моделот „Модел Ј“ (Model Y), бидејќи компанијата привремено ја запираше работата во секоја од своите фабрики за да ги пренамени производните линии.

Во Европа, која и самиот Маск ја опиша како најслаб пазар на „Тесла“, продажбата нагло опадна. Од јануари до ноември бројот на новорегистрирани возила на „Тесла“ во регионот е понизок за 28 проценти во однос на истиот период лани, според податоците на Европското здружение на производители на автомобили, и тоа и покрај растот на вкупниот пазар. На ниво на индустрија, продажбата на електрични возила на батерии во Европа се зголеми за 27 проценти.

Во Кина, најголемиот светски пазар за електрични возила, „Тесла“ поголемиот дел од годината бележеше пад. Испораките од фабриката во Шангај, која снабдува и домашни и извозни пазари, на годишно ниво се намалија во осум од првите единаесет месеци од 2025 година, покажуваат податоците на Кинеското здружение на производители на патнички возила.

Сепак, немаше само негативни вести. Глобалната продажба на „Тесла“ во третото тримесечје достигна рекорд, бидејќи американските купувачи побрзаа да ги искористат федералните субвенции од 7.500 долари пред нивното укинување на 30 септември. Но, се очекува повлекувањето на овој даночен кредит да изврши притисок врз побарувачката во иднина.

Третиот квартал донесе краткотрајно олеснување за глобалните испораки на возила на „Тесла“| Bloomberg

Зошто „Тесла“ го губи чекорот на пазарот на електрични возила?

Илон Маск со години се придржува до пристапот „помалку е повеќе“ кога станува збор за понудата на „Тесла“. Долго време компанијата продаваше само пет модели: „Модел С“ (Model S), претставен во 2012 година, „Модел Икс“ (Model X) во 2015 година, „Модел 3“ (Model 3) во 2017 година, „Модел Ј“ (Model Y) во 2020 година и „Сајбертрак“ (Cybertruck) во 2023 година, при што не сите модели се достапни на сите пазари.

Од друга страна, „БЈД“ (BYD) има значително поширок избор на возила, а поголемиот дел од неговите модели се поевтини од најпродаваните модели на „Тесла“, „Модел Ј“ и лимузината „Модел 3“. Кинескиот производител веќе пет последователни квартали испорачува повеќе електрични возила на глобално ниво и тоа без да биде присутен на американскиот пазар, додека истовремено се соочува со жестока конкуренција во Кина.

Автомобил со цена под 30.000 долари долго време важеше за клучен двигател на понатамошниот раст на продажбата на „Тесла“. Но откако фокусот се префрли кон скапиот „Сајбертрак“, пик-ап кој значително заостана зад очекувањата во однос на продажните резултати, ветените „подостапни“ модели на Маск, всушност, се претворија во поедноставени верзии на „Модел 3“ и „Модел Ј“. Нивната почетна цена, сепак, е многу близу до 40.000 долари.

Не е извесно дали „Тесла“ во скоро време ќе направи радикални промени во понудата. Во меѓувреме, компанијата ризикува сè повеќе да изгледа како да заостанува зад конкурентите, кои на пазарот излегуваат со понова и поатрактивна понуда. „Тесла“ долго време беше трендсетер во светот на електричните возила, но тоа денес ѝ носи и поголемо регулаторно внимание, како и растечки број поплаки за електрично управуваните рачки на вратите, технологија што токму оваа компанија ја направи популарна.

Кинескиот производител веќе пет последователни тримесечја испорачува повеќе целосно електрични возила од „Тесла“ | Bloomberg

Колку политиката придонесе за падот на „Тесла“?

Дел од потрошувачите ги одби политичкиот ангажман на Илон Маск. Станува збор за неговите блиски односи со американскиот претседател Доналд Трамп и Републиканската партија за време на изборната кампања во 2024 година, за неговото учество во реформите и кратењата во федералните агенции, како и за отворената поддршка на политичари од крајната десница во Европа.

Откако некогаш блиските односи меѓу Маск и Трамп се нарушија, републиканските законодавци не ја поштедија „Тесла“ кога гласаа за укинување на федералните даночни олеснувања за електричните возила во рамките на сеопфатниот пакет за даноци и јавна потрошувачка. Истовремено, беа укинати и казните за производители што нема да ги исполнат федералните стандарди за потрошувачка на гориво.

„Тесла“ во САД и на други пазари продава таканаречени регулаторни кредити, кои им помагаат на другите производители да ги исполнат прописите за емисија на издувни гасови. Во третото тримесечје, овој извор на приходи падна за 44 отсто во споредба со истиот период претходната година.

Што прави „Тесла“ за да се опорави?

Покрај тоа што воведе поедноставени верзии на „Модел 3“ и „Модел Ј“, „Тесла“ се прошири и на индискиот пазар и во јули го отвори првиот салон во Мумбај. Сепак, почетниот интерес на овој сè уште млад пазар на електрични возила беше релативно слаб. Поради високите индиски давачки на увозните возила, влезната верзија на „Модел Ј“ таму чини речиси 70.000 долари, што ја прави недостапна за поголемиот дел од возачите.

Во обид повторно да освои пазарен удел во Кина, „Тесла“ воведува промени за да остане конкурентна во однос на производителите чии возила нудат сè повеќе технологии. Компанијата претстави и верзија на „Модел Ј“ со шест седишта, со почетна цена од 47.200 долари, што е споредливо со другите електрични возила со три реда седишта.

„Сајбертрак“ остана далеку под продажните очекувања на Маск| Bloomberg

Што се случува со „Тесла“ надвор од класичните електрични возила?

Маск сè повеќе ја турка својата визија за она што го смета за „вистинска мисија“ на компанијата – самоуправувачки возила и хуманоидни роботи.

Тој изјави дека роботот „Оптимус“ (Optimus) има потенцијал да стане „најголемиот производ на сите времиња“ и дека на крајот ќе учествува со околу 80 отсто од вредноста на „Тесла“. Воедно, Маск ги подгрева и очекувањата дека „Сајберкаб“ (Cybercab) ќе стане темел на мрежа автономни такси-возила, односно услуга за превоз без возач. Прототипот на компактното двосед возило, претставен во 2024 година, немаше ниту волан ниту педали.

Но, засега постои огромен јаз меѓу амбицијата и реализацијата. По речиси една деценија ветувања дека возилата на „Тесла“ „наскоро“ ќе можат целосно самостојно да возат, компанијата конечно во јуни ја лансираше својата роботакси-услуга во многу ограничен обем и само по покана. И неколку месеци подоцна, корисниците сè уште можат да нарачаат возење само со мал број возила во Остин и заливскиот регион на Сан Франциско, при што на предните седишта и понатаму седат безбедносни надгледувачи.

И автономните возила, и двоножните роботи сè уште се далеку од тоа да почнат „значајно да ја поместуваат финансиската стрелка“, како што изјави Маск на конференцискиот повик со инвеститорите во април, по објавувањето на резултатите. Сепак, акционерите му одобрија нов пакет надоместоци кој, доколку се исполнат исклучително амбициозните цели, би можел да достигне и билион долари, со цел Маск да остане на чело на компанијата и да продолжи да се обидува да ја претвори својата визија во реалност.