Готови се законските измени: Кој ќе ја чува струјата од обновливи извори?

Рекордните цени на електричната енергија во 2022 година придонесоа годинава да се случи бум во производството на струја од обновливи извори. Само во соларни капацитети годинава беа додадени 56 гигавати во земјите од Европската унија. Тоа е исто како да се изградени на пример, 28 нуклеарки како бугарскиот „Козлодуј“.

Ова значи дека во оние земји каде што имаше висок раст на инвестициите во фотоволтаици беа надминати сите очекувања и сега се отвора нов проблем – складирање на таа енергија во периодите кога има пик во производството и не може да се потроши целата количина.

Очекувањата за следната година се дека инвестициите во овој сегмент ќе забават, а земјите ќе треба да се справат со новите потреби на мрежите и со наоѓање решенија за складирање на енергијата.

Инвестициите во мрежите и во складирањето треба да се интензивираат затоа што во плановите на ЕУ стои дека соларниот капацитет само во 2027 година ќе се зголеми за уште 100 гигавати.

Складирањето струја од ОИЕ од 2024 години ќе биде законски регулирано

Во Македонија заклучно со ноември 2023 година инсталираниот капацитет во обновливи извори се зголеми за 150 отсто споредено со претходната година, покажуваат последните податоци на Регулаторната комисија за енергетика. Или, до минатиот месец РКЕ издала лиценци со вкупна инсталирана моќност од 379,3 мегавати.

„За без малку две години имаме нови енергетски капацитети со вкупна инсталирана моќност од 531,5 мегавати што произведуваат електрична енергија од обновливи извори што пак влијае врз намалување на една третина од увозот на електрична енергија“ изјави неодамна Марко Бислимоски, претседател на РКЕ.

Новите енергетски капацитети со инсталираниот капацитет што е во функција за помалку од две години може да снабдува близу 169 илјади домаќинства. Првиот позитивен ефект од оваа струја е враќањето на евтината тарифа во текот на денот.

РКЕ

Следниот чекор е поставување системи за складирање струја. Ова од следната година ќе биде и законски регулирано затоа што измените во Законот за енергетика и новиот Закон за обновливи извори на енергија веќе се во процедура.

Двата закони се поставени на ЕНЕР и во тек е процесот на собирање забелешки за нив. Рокот за доставување забелешки по двата закона истекува на 4 јануари или за две недели. Јавната расправа за Законот за обновливи извори на енергија е закажана за 9, а за измените во Законот за енергетика за 10 јануари.

Согласно членот 120 од Законот за енергетика, државниот оператор на електропреносниот, односно електродистрибутивниот систем нема право да поседува, развива, користи или управува со складиште на енергија.

Колку чини поставувањето систем за складирање?

Батериски системи, согласно регулативата која ќе важи од следната година, нема да мора да постават сите кои веќе поставиле фотоволтаици, тоа ќе можат да го сторат само ако сакаат и со тоа ќе можат да го зголемат своето продажно портфолио.

Но, во батериски системи за чување струја ќе можат да инвестираат посебни независни оператори чија основа дејност ќе биде токму тоа. Интерес за ова веќе покажале компании од Хрватска и од Италија коишто би поставиле полиња од батерии за складирање енергија.

За оние компании пак, кои веќе сами инвестираа во фотоволтаици и ќе сакаат да постават батериски системи за складирање, инвестицијата нема да биде мала.

За големите фотонапонски централи најпогодни се литиумските батериски системи кои се најскапи. Или вградувањето дополнителни елементи во постоечките системи може да ја зголеми инвестицијата и до 70 отсто.

Сепак, на подолг рок инвестицијата се исплати. Струјата во овие системи може да се чува и по неколку часа, но и по неколку дена што му дава на производителот можност да продава по поповисоки цени.

За домаќинствата кои на покривите имаат поставено фотоволтаици до шест киловати, во моментов тоа не е исплатлива инвестиција. Батериските системи се исплатат ако колекторите се со капацитет од барем 10 киловати.