Дали би сакале да не работите, а платата сепак да ви доаѓа? Можеби ВИ го има решението

Што ако вештачката интелигенција ви ја преземе работата, а вие и натаму добивате повеќе од 60.000 долари годишно?

Тоа е суштинското ветување на идејата што добива сѐ повеќе поддржувачи меѓу експертите што се занимаваат со вештачката интелигенција и веруваат дека развојот на оваа технологија ќе доведе до висока продуктивност и драматично намалување на потребата од човечки труд. Универзалниот висок приход претставува своевидна надградба на универзалниот основен приход, а Илон Маск го опиша како „најдобар начин“ за решавање на невработеноста поврзана со вештачката интелигенција.

Исплатите на висок приход можеби нема да бидат воведени во скоро време, но како што влијанието на вештачката интелигенција врз пазарот на трудот почнува да се чувствува, носителите на одлуки сѐ повеќе обрнуваат внимание на оваа идеја.

Даниел Шрајбер на ова прашање му пристапува практично. Основачот на тинк-тенкот и раководител во осигурителната индустрија осмислил економски модел при што за неговата изработка ги користел дури и Чет ГПТ и Клод, кој треба да овозможи прераспределба на богатството што го создава вештачката интелигенција. Додека банкарите на приватни состаноци неговите идеи ги отфрлале како комунистички, тој за нив сведочел и пред поткомисиите на израелскиот парламент.

„Не мислам дека среќниот крај кога станува збор за вештачката интелигенција е нешто што се подразбира“, изјави 55-годишниот Шрајбер, директор на Институтот „Мозаик ВИ“ (MOSAIC AI Policy Institute) со седиште во Ерусалим.

Универзалниот основен приход подразбира државата редовно да им исплаќа ист износ на граѓаните за да им помогне да ги задоволат основните животни потреби. Универзалниот висок приход, пак, замислува свет во кој вештачката интелигенција и роботите произведуваат толку многу стоки и услуги што секој може да живее во изобилство, без потреба да работи.

Според моделот на Шрајбер, исплатите на висок приход би се финансирале, меѓу другото, од даноци на деловното производство и приходите на државните фондови, а потоа владата би ги прераспределувала.

Шрајбер е голем поддржувач на вештачката интелигенција и очекува таа да го поттикне економскиот раст, заедно со универзалниот пристап до врвно образование, здравствена заштита и правни совети. Како извршен директор на осигурителната компанија „Лемонејд“ (Lemonade Inc.), ги видел и деловните придобивки од вештачката интелигенција. Нејзината примена при одредувањето на цените на полисите и обработката на барањата за обесштетување помогнала во зголемувањето на приходите и бројот на клиенти, а сето тоа со помал број вработени.

Depositphotos

Но, Шрајбер стравува дека, доколку не се постават ограничувања, вештачката интелигенција ќе доведе до масовна невработеност, поголема нееднаквост и сиромаштија.

Како предупредување за видот на нарушувања што може да ги предизвика вештачката интелигенција, тој го наведе штрајкот на холивудските сценаристи од 2023 година. Кога масовните отпуштања ќе почнат да земаат замав, рече тој, дури и луѓето мотивирани од растот – или алчноста – ќе мора да размислат како да го „неутрализираат отпорот“ што ќе се појави.

Без разлика на која страна сте, дебатата за влијанието на вештачката интелигенција станува сѐ пожестока.

Претходно оваа недела, сенаторот од Вермонт, Берни Сандерс, предложи формирање државен фонд за вештачка интелигенција, кој на јавноста би ѝ дал сопственички удел во најголемите американски компании од областа на ВИ и би ѝ овозможил да има корист од „билионите долари што потенцијално би можеле да бидат генерирани“.

Сем Алтман од „Опен еј-ај“ (OpenAI) се залагаше за универзален основен приход, а во поново време и за она што го нарекува „основни ресурси за вештачка интелигенција достапни за сите“ (universal basic compute), додека Дарио Амодеи од „Антропик“ (Anthropic) предупреди дека вештачката интелигенција во наредните години би можела да елиминира половина од работните места.

Во Јужна Кореја, една од земјите предводници во трката за развој на вештачката интелигенција, берзите во последните недели беа потресени откако советник на претседателот на социјалните мрежи ја изнесе идејата дека даночните приходи остварени благодарение на ВИ би можеле да се користат за финансирање дивиденда за граѓаните.

Папата Лав XIV, исто така, се вклучи во дебатата, велејќи дека сегашните пристапи кон оваа технологија би можеле да „ги намалат вештините на работниците“. Во исто време, извршниот директор на „Голдман Сакс“ (Goldman Sachs Group Inc.) и главниот економист на „Аполо“ (Apollo Global Management Inc.) го намалија значењето на овие стравувања.

Ендру Јанг, кој ја популаризираше идејата за основен приход за време на неговата кампања за претседателската номинација на Демократската партија во 2020 година, вели дека го охрабрува тоа што моделот на Шрајбер привлекува внимание. Двајцата неодамна се сретнале во Њујорк.

„Она што ми се допаѓа е што ова веќе ја надмина фазата на интелектуална вежба“, рече тој во телефонско интервју. „Сега навистина постои ангажман на носителите на највисоките политички функции.“

Транспарент со повик на предлогот на Ендру Јанг за универзален основен приход од 1.000 долари месечно, на собир во Вашингтон Сквер Парк во Њујорк, во мај 2019 година/Drew Angerer/Getty Images

Висока продуктивност

Програмите за парични трансфери постојат со децении. Според „Стенфорд бејсик инкам лаб“ (Stanford Basic Income Lab), само во САД се спроведени повеќе од 200 такви проекти, додека земји како Иран и Финска експериментирале со сопствени модели.

Резултатите од овие програми и натаму се предмет на дебата. Поддржувачите тврдат дека паричните трансфери можат да ја намалат сиромаштијата, да го подобрат менталното здравје и да ја зголемат вработеноста, иако ниту оние што ја поддржуваат оваа идеја не се секогаш согласни околу тоа како исплатите всушност треба да функционираат.

Критичарите, меѓу кои и голем дел од конзервативците, тврдат дека таквата државна помош е скапа и ги обесхрабрува луѓето да работат. Сепак, прераспределбата на богатството што го создава вештачката интелигенција ги надминува традиционалните економски и политички поделби. На крајот на краиштата, ретко може да се види идеолошко преклопување меѓу Сандерс и Маск.

Elon Musk | Justin Chin/Bloomberg

Маск уште во 2016 година зборуваше за универзалниот основен приход како одговор на автоматизацијата, пред во 2023 година да повика на „универзален висок приход, а не основен, во позитивна иднина со вештачка интелигенција“.

Неодамна на својата социјална мрежа Икс објави дека сојузната влада треба да воведе универзални исплати на висок приход како одговор на невработеноста предизвикана од вештачката интелигенција.

Шрајбер, кој вели дека со Маск комуницирал само преку мрежата Икс, не се согласи, тврдејќи дека печатењето на потребната количина пари би предизвикало инфлација. Маск не одговорил на барањето за коментар.

Според Шрајбер, она што ја разликува невработеноста предизвикана од вештачката интелигенција од претходните периоди на невработеност е фактот што, додека работниците ги губат своите работни места, технологијата нивната работа ја извршува подобро и побрзо.

Тоа на крајот би можело да доведе до истовремено постоење на масовна невработеност и висока продуктивност.

„Тоа го отвори прашањето како би можеле да финансираме плата за секого“, рече тој.

Растечките способности

Шрајбер, роден во Лондон, ја започнал кариерата како корпоративен адвокат, а потоа извршувал раководни функции во различни технолошки компании.

Вештачката интелигенција ја следи околу една деценија, откако во 2015 година студирал на Универзитетот Сингуларити (Singularity University), институција од Силициумската Долина што се занимава со образование во областа на футуризмот.

Својот тинк-тенк го основал во 2024 година. Институтот вработил економисти, аналитичари на податоци и експерти за јавни политики, а во неговиот одбор има неколку поранешни функционери на израелската влада, вклучително и поранешниот раководител за вештачка интелигенција во кабинетот на премиерот.

Неговиот модел за исплата на висок приход, детално претставен во труд од 38 страници објавен годинава, е насочен кон Израел.

Тој предвидува данок на додадена вредност на производството и издвојување дел од вишокот профит што го создава вештачката интелигенција за прераспределба. Според извештајот, со тие средства би се финансирал приход што би „ја искоренил сиромаштијата“, во износ од околу 6.750 шекели (речиси 2.000 евра) месечно по возрасно лице. Тоа одговара на приходите на пониската средна класа во Израел.

Други извори на средства, како данокот на наследство и приносите од државните фондови, би можеле да овозможат месечни исплати од 15.000 шекели (околу 4.300 евра), со што луѓето би се искачиле во најбогатата четвртина од населението, се наведува во извештајот.

„Иднина во која сите се привилегирани“, рече Шрајбер, додавајќи дека овој модел е најсоодветен за земји со технолошки напредни економии во рамките на Организацијата за економска соработка и развој - ОЕЦД (Organisation for Economic Co-operation and Development – OECD).

Џош Бивенс, главен економист во „Економик полиси институт“ (Economic Policy Institute) во Вашингтон, ја поддржува прераспределбата, но вели дека прогнозите на Шрајбер за невработеноста се поекстремни од повеќето други и дека неговиот модел изгледа како да ја занемарува можноста за намалување на побарувачката за стоки и услуги.

„Моделот поаѓа од претпоставката дека производството може да се одржи додека работната сила исчезнува“, рече Бивенс. „Од аспект на понудата, можеби тоа е можно, но не гледам како би функционирало кога станува збор за побарувачката.“

Рејчел Греслер, виша истражувачка во „ААФ“ (Advancing American Freedom), конзервативна организација што се занимава со јавни политики, рече дека, доколку животниот стандард на средната класа повеќе не бара работа, помалку луѓе би работеле, додека други би заработувале повеќе поради недостигот од работна сила.

Тоа, според неа, би можело да поттикне незадоволство и кон богатите работници и кон луѓето што не работат.

На крајот, смета таа, универзалниот висок приход „економски и општествено би се распаднал, што би резултирало со помала економија и поголема нееднаквост“.

Питер Дијамандис, основач на фондацијата „Екс прајз“ (X Prize Foundation) и еден од првите инвеститори во „Лемонејд“ (Lemonade), кој со Маск разговарал за универзалниот висок приход, сепак е многу пооптимистичен.

Според него, моделот на Шрајбер претставува „елегантно решение за она што со години претставуваше политички ќор-сокак“.

Канаринец во рудникот

Шрајбер вели дека се надева оти неговите прогнози ќе се покажат како погрешни. Тој признава дека човештвото во минатото главно излегувало како победник од големите технолошки пресврти, вклучително и од Индустриската револуција.

Но, иако тој период донел широко распространет просперитет, владите морале да интервенираат со закони за труд и безбедност, рече тој, додека глобализацијата зад себе оставила региони како американскиот „Рѓосан појас“ (Rust Belt), погодени од пропаѓање на фабриките, затворање индустриски капацитети и губење работни места по деиндустријализацијата во 1980-тите и подоцна.

Исплатите на висок приход можеби изгледаат како радикална идеја, вели тој, но некои политики што некогаш се сметале за незамисливи, како универзалната здравствена заштита и образованието, во одделни делови од светот станале дел од општествениот мејнстрим.

Некогаш рударите носеле канаринци во рудниците бидејќи тие биле исклучително чувствителни на отровни гасови. Ако птицата угинела, тоа бил знак дека воздухот е опасен и дека рударите мора веднаш да излезат. Денес овој израз се користи како метафора за рано предупредување за нешто многу поголемо и посериозно што допрва доаѓа/Depositphotos

Според Шрајбер, потребата да се најде начин за поширока распределба на придобивките што ги носи ВИ станува сè поитна. Повикувајќи се на познатата метафора за канаринецот во рудник за јаглен, тој вели: „Мојот канаринец штотуку угина.“

-Во подготовката на текстот помогна Џо Мејс.