Како работат домашните инвестициски фондови во 2025 година?

Нето-вредноста на средствата на отворените инвестициски фондови во Македонија пораснала за 52,3 отсто за една година, покажува извештајот на Комисијата за хартии од вредност (КХВ). На крајот од првиот квартал во 2025 година нето-вредноста изнесувала 23,5 милијарди денари или околу 382 милиони евра, за разлика од 15,4 милијарди денари лани (250,4 милиони евра). Во однос, пак, на претходниот квартал, односно последниот квартал од 2024 година, зголемувањето е 8,1 отсто.

Во првиот квартал од 2025 година порастот на вкупната нето-вредност на средствата на инвестициските фондови изнесува околу 28,5 милиони евра. Во јануари и февруари има месечно зголемување на нето-вредноста на средствата, додека во март е забележано намалување. Споредено со првиот квартал од 2024 година, има годишен пораст на нето-вредноста на фондовите од 130,7 милиони евра. Ова зголемување на нето-вредноста на фондовите се должи на растот на вредноста на финансиските инструменти во кои инвестираат тие (главно акциите и обврзниците), но и на приливот на нови инвеститори и клиенти или зголемување на вложувањата од страна на постојните.

Во првиот квартал од 2025 година споредено со крајот на 2024 година пораснала вредноста на фондовите управувани од друштвата „КБ Инвест“, „НЛБ фондови“ и „ВФП Фонд менаџмент“, за 11 отсто, 10,5 отсто и 8,6 отсто соодветно, додека фондовите што ги управуваат друштвата „Вега фондови“ и „Иново статус“ имале намалување на нето-вредноста од 7,4 и 0,3 отсто. Споредено, пак, со првиот квартал од 2024 година, сите фондови имаат зголемување на нето-вредноста, при што најголем пораст има кај оние управувани од „Вега фондови“, дури 320 отсто, по што следуваат фондовите на „КБ Инвест“ со 57 отсто, „НЛБ фондови“ со 53 отсто и оние управувани од „ВФП Фонд менаџмент“, со 27 отсто пораст.

Во првите три месеци од 2025 година, најголемо учество во вкупната нето-вредност на инвестициските фондови има друштвото „КБ Инвест“, со 36,7 отсто, веднаш зад него е „ВФП Фонд менаџмент“ со 34,6 отсто пазарен удел, а „НЛБ фондови“ е со учество од 19,2 отсто. За една година има промени во овој поглед, затоа што на крајот од првиот квартал од 2024 година ситуацијата била следна: со најголем процент од нето-вредноста на отворените инвестициски фондови управувало друштвото „ВФП менаџмент“, 41.5 отсто, пред „КБ Инвест“ со 35,6 отсто и „НЛБ фондови“ со 19,2 отсто, додека „Вега фондови“ учествувало со 3,3 отсто и на крајот, „Иново статус“ со симболични 0,5 отсто од пазарот.

Што се однесува до типот на инвестициските фондови, во првиот квартал годинава акциските фондови ја имаат доминантната позиција со 45,3 отсто учество во вкупната нето-вредност на сите фондови, пред паричните со 41,5 отсто, а остатокот им припаѓа на обврзничките и балансираните фондови, со 6,1 и 6,6 отсто соодветно.

Кај акциските фондови е забележан квартален раст од 11,8 отсто и годишен раст од 54,4 отсто на нето-вредноста, кај паричните има квартален пад од 3 отсто и годишен раст од 50,7 отсто, додека кај балансираните фондови кварталниот и годишниот раст се најголеми и изнесуваат 24 отсто и 92,7 отсто соодветно. Кај обврзничките фондови кварталниот раст изнесува 3,3 отсто, а годишниот е 21 отсто.

Меѓу акциските фондови, убедливо со најголем пазарен удел е фондот „ВФП Премиум акции“, со нето-вредност од 76, милиони евра на крајот од третиот квартал и 46 отсто од пазарот на акциски фондови, пред „КБ Инвест – МБИ10“, со 27,7 милиони евра нето-вредност и 16,7 отсто од пазарот и „ВФП Дивиденда акции“ со 20,9 милиони евра и удел од 12,5 отсто.

Што се однесува на приносите на отворените инвестициски фондови, од податоците приложени на веб-страницата на „Македонска берза“ може да видиме дека најголем принос од почетокот на годинава (заклучно со 9 јули) има акцискиот фонд „КБ Инвест – златен фонд“, од речиси 32 отсто, со што е убедливо најуспешен фонд за оваа година. Фондот го управува друштвото „КБ Инвест“ и вложува во акции на компании што произведуваат злато, сребро и други инвестициски и индустриски метали, без географски ограничувања, како и во ЕТФ-ови со слична инвестициска стратегија. Златото имаше скок на цената во 2025 година од над 30 отсто, иако следуваше извесна корекција, следствено и компаниите што се во бизнисот со злато, па оттаму не е ни чуден овој резултат на македонскиот фонд. 

Со принос од речиси 15 отсто, втор по успех во првата половина на 2025 година, е „Вега финансии“, фонд управуван од друштвото „Вега фондови“, кој вложува во познати светски финансиски институции, како банки, но и иновативни компании од финтек-секторот. Следните три позиции според принос ги држат повторно фондови на „КБ Инвест“, и тоа „КБ  Инвест -  акции“, „КБ Инвест – балансиран“ и „КБ Инвест – МБИ10“, со принос од 9,4, 8 и 4,9 отсто соодветно, што значи дека ова друштво има најдобар принос засега во 2025 година.

Набљудувано по структура на дејности, фондовите во првите три месеци од 2025 најмногу пари на клиентите вложиле во три клучни сектори: финансиски услуги (23,3 отсто), информатичка технологија (16,2 отсто) и здравство (16 отсто). Во овие три сектори се вложени вкупно 93 милиони евра, што е за речиси 60 отсто повеќе во однос на истиот период од 2024 година. Најголем годишен пораст на вложувањата, пак, има во секторот општа потрошувачка, од 100,7 отсто, по што следуваат недвижностите (77,2 отсто), финансиските услуги (77,3 отсто) и енергетиката (61 отсто).

На квартално ниво, најголем скок на вложувањата има кај секторот комунални услуги, од 40,1 отсто, пред општата потрошувачка (30 отсто) и енергетиката (19 отсто).

Од аспект на географската структура на вложувањата, во континуитет доминираат инвестициите во Македонија, односно речиси 60 отсто на македонскиот пазар, во акции, обврзници и банкарски депозити. За една година, вложувањата на домашниот пазар се зголемиле за 61 отсто и на крајот на првиот квартал изнесувале 14,1 милијарди денари (229,2 милиони евра).

На европските пазари инвестициските фондови на крајот од првиот квартал вложиле 23 отсто од вкупно собраните средства, или 88 милиони евра. Дел од вложувањата е насочен и кон Северна Америка (15,4 отсто), односно 59 милиони евра, додека средствата вложени во преостанатите региони од светот имаат незначително учество.

Според валутната структура на вкупните вложувања, на крајот од првиот квартал од 2025 година има годишно зголемување на инвестициите во сите валути, и тоа кај македонскиот денар порастот е 63 отсто, кај американскиот долар 46 отсто, кај швајцарските франци 42 отсто, додека кај еврата зголемувањето е 40 отсто. Сепак, значително високата ориентираност на вложувањата во денари и понатаму останува непроменета и на крајот од првиот квартал е 46 отсто од вкупните вложувања.

Во текот на првиот квартал од 2025 година, во инвестициските фондови се уплатени вкупно 101 милион евра, а се одлеани 76,5 милиони евра, креирајќи позитивна нето-разлика од околу 24,5 милиони евра. Позитивната квартална нето-разлика помеѓу приливите и одливите на средствата се должи на позитивните нето-разлики во сите месеци од кварталот. Најголем процент од приливите во првиот квартал од 2025 година е од домашни физички лица (34,4 отсто) и домашни нефинансиски правни лица (33 отсто), по што следуваат домашните финансиски институции што не се банки (32 отсто). Најголемиот дел, пак, од повлечените средства е од страна на домашни нефинансиски правни лица (36 отсто), по што следуваат домашните небанкарски финансиски институции (35,8 отсто) и домашните физички лица (28,2 отсто).